29η Μαΐου 1453: Η άλωση της Κωνσταντινουπόλεως. Ιστορικό γεγονός παγκόσμιας και διαχρονικής σημασίας

Θέμα: 29η Μαΐου 1453: Η άλωση της Κωνσταντινουπόλεως. Ιστορικό γεγονός παγκόσμιας και διαχρονικής σημασίας
 
Συντάκτης: Ανδρέας Ευαγγελίδης, Υπτγος ε.α -Γενικός Γραμματέας ΣΕΕΘΑ - τ. Καθηγητής Σ.Σ.Ε.
 
Ημερομηνία καταχώρησης: 13 Νοεμβρίου 2007
 

Κάθε Λαός αναδεικνύεται άξιος της ιστορικής αποστολής και υπάρξεώς του «όσο βαθύτερη είναι η συνείδηση και ο σεβασμός για την ιστορία του» και αυτό γιατί «το Μεγαλείο του πολιτισμού ενός έθνους είναι ανάλογο με το βάθος και την καθαρότητα της μνήμης του!».
Εμείς οι Έλληνες του 21ου αιώνα, οι σημερινοί πρόσκαιροι, αλλά ζωντανοί φορείς της χώρας των τριών χιλιάδων ετών, έχουμε υπέρτατο χρέος να διαφυλάξουμε τούτη την ιστορική αλήθεια!
Τούτο ισχύει για όλες τις υπέρλαμπρες αλλά και τις τραγικές στιγμές καθώς και για όλα τα ιστορικά γεγονότα καταστροφής! Γεγονότα που σημάδεψαν, στο διάβα των αιώνων πολλές φορές τους Έλληνες και κατέστησαν τα γεγονότα αυτά «Μοναδικά» και «Ανεπανάληπτα»!
Τιμούμε τις Θερμοπύλες, το Μεσολόγγι, το Κούγκι, το Αρκάδι, την Μάχη των Οχυρών. Ναί τα τιμούμε και δίκαια τα εορτάζουμε! Γιατί αυτές οι καταστροφές, είναι θυσίες, προσφορές και θυμιάματα αρετής στο άσβεστο πνεύμα και πάθος της ελευθερίας και της τιμής που διαιωνίζει την Ελλάδα!
Γιατί η λέξη «Ελευθερία» είναι δεμένη άρρηκτα με την ιδιοσυγκρασία, τη ζωή, τη δράση και τα υπέρτατα ιδανικά ενός Λαού, που κατέχει το προβάδισμα της προόδου και του πολιτισμού ανάμεσα σ’ όλους τους λαούς της Γης.
Ένα τέτοιο ιστορικό γεγονός, Παγκόσμιας και διαχρονικής σημασίας, είναι «η Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως την αποφράδα εκείνη Ημέρα της 29ης Μαΐου του 1453».
Στο σημείο αυτό σταμάτησαν για το ελληνικό γένος οι δείκτες του χρόνου, για να σημειώσουν ένα κοσμοϊστορικό γεγονός αίγλης και οδύνης. Μια αέναη υπόμνηση του χρέους μας!
Η τιμή και ο εορτασμός τέτοιων ιστορικών επετείων για κάθε Λαό και Έθνος αυτήν την έννοια έχει: «Να διδάξει και να διδαχθεί μέσα από την Ιστορία!».

Στην Ιστορία των Λαών και των Εθνών, όπως άλλωστε και στην ανθρώπινη ζωή, υπάρχουν ιστορικά γεγονότα στα οποία η Μοίρα, η θεία Πρόνοια αλλά και η ικανότητα και η διορατικότητα υπευθύνων ηγετών, τα οδήγησαν στην λήψη αποφάσεων που κυριολεκτικά άλλαξαν την πορεία της Ιστορίας!
Όπως επίσης στην ιστορία των Λαών, κανείς δεν είναι μόνο ήρωας ή κακοποιό πνεύμα, κανείς μόνον αθώος ή μόνο φταίχτης. Σε τελική ανάλυση, οι ανθρώπινες πράξεις, πολύ δε περισσότερο τα Ιστορικά Γεγονότα, δεν είναι απλές, αλλά σύνθετες. Γι αυτό και η ευθύνη, είτε προς το καλό είτε προς το κακό, είτε προς τα μεγάλα είτε προς τα μικρά, είναι Κράμα! Περισσότεροι του ενός είναι υπεύθυνοι και για τα δύο! Το ιστορικό γεγονός είναι «σύνθεση» και ως γεγονός αυτό καθ’ εαυτό, και ως μεγάλο ή μικρό, και ως Καλό ή Κακό, και ως ευθύνη, και ως συνέπεια και ως απερισκεψία, και σαν λύπη και σαν μεταμέλεια! Οι άνθρωποι τείνουν να απλοποιήσουν τα γεγονότα. Όμως αυτά δεν είναι απλά αλλά σύνθετα! Ένα τέτοιο σύνθετο ιστορικό γεγονός, είναι «Η Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως - Η πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, της Ελληνικής Βυζαντινής» για την οποία εμείς οι σύγχρονοι Έλληνες, με λύπη, με δέος, με αίσθημα ενοχής για την απώλειά της, με στενοχώρια και μεταμέλεια για τις παραλείψεις και τις απερισκεψίες των υπευθύνων, αλλά και υπερήφανοι για τον γενναίο αλλά τραγικό τρόπο της πτώσεώς της.
Όμως, «Στην Ιστορία, όπως και στην ζωή των ανθρώπων καμμιά λύπη, καμμιά μεταμέλεια, δεν μπορούν ν’ αναπληρώσουν την απώλεια μιας μοιραίας στιγμής, όπως χίλια χρόνια, δεν μπορούν να εξαγοράσουν μιας ώρας απερισκεψίας», για να θυμηθούμε τα λόγια του Στεφαν Τσβαϊχ από το έργο του «Οι μεγάλες ώρες της Ανθρωπότητας».

Είναι ευλογημένες οι στιγμές εκείνες που το Έθνος μας συνέρχεται και συγκεντρώνεται, για ν’ ανασκοπήσει τα περασμένα, να μελετήσει τα παρόντα, και ατενίσει τα Μέλλοντα, και που διαπιστώνει ότι πάντοτε βρίσκεται στον εκλεκτό δρόμο, που η Μοίρα και η Θεία Πρόνοια του χάραξε!
Τότε ολόκληρη η Φυλή μας, γίνεται ένα μάτι για να ερευνήσει, ένας Νούς για να σκεφθεί και μια καρδιά για να αισθανθεί!
Πριν από 554 χρόνια, στις 29 Μαΐου 1453 συντελείται το θαύμα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Το θαύμα που κατέπληξε και συγκλόνισε, με την τραγική του ομορφιά και το αιματοποτισμένο μεγαλείο του, ολόκληρο τον τότε κόσμο, αλλά ακόμη και τον θαυμασμό και αυτών των βαρβάρων και αιμοσταγών κατακτητών!
Την ημέρα αυτή, την Τρίτη 29 Μαΐου 1453, το βλέμμα και η ψυχή ολόκληρου του Ελληνισμού στρέφεται προς Ανατολάς, στην Κωνσταντινούπολη! Σήμερα, «Μνήμη» της αποφράδας Τρίτης της 29 Μαΐου 1453» και η σπαρακτική κραυγή «Εάλω η Πόλις» αντηχεί μέσω των αιώνων ως τις ημέρες μας. Η μέρα που έμελλε να απαληθευθεί η προφητεία ότι «Η Πόλη επί Αυτοκράτορος Κωνσταντίνου θα γεννηθεί, επί Αυτοκράτορος Κωνσταντίνου θα πέσει».
Το Βυζάντιο, η Κωνσταντινούπολη - Πόλις, η Βασιλεύουσα, έσβησε ως Ελληνική Βυζαντινή Αυτοκρατορία και ως Πρωτεύουσά της, ύστερα από 1128 χρόνια Ιστορίας!
Από τον Μέγα Κωνσταντίνο, στον Κων/νο Παλαιολόγο τον ΙΑ΄, τον τελευταίο Αυτοκράτορα, μιας μεγάλης Αυτοκρατορίας, της μακροβιότερης στην Παγκόσμιο και Ελληνική Ιστορία, με ένα λαμπρό ξεκίνημα, μια λαμπρή και εκτυφλωτική πορεία και ένα τραγικό τέλος, που αλήθεια, δεν της ταίριαζε και δεν της άξιζε!
Μιας Αυτοκρτορίας που η ιστορία της είναι άρρηκτα δεμένη με αυτήν της Πρωτεύουσάς της της Κωνσταντίνου - Πόλεως, της Νέας Ρώμης, της Πόλης των Ελλήνων, της θεοφύλακτης και θεοσκέπαστης Πόλης, «Το Χάρμα και η Ελπίς του Γένους», όπως την αποκάλεσαν!
Γιατί η ιστορία της Κωνσταντι¬νου¬πόλεως είναι η ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Η Βυζαντινή είναι η Αυτοκρατορία της Κωνσταντινουπόλεως, όπως η Ρωμαϊκή της Ρώμης.

Για την οικονομία του χώρου, δεν θα διηγηθούμε την ιστορία της Αλώσεως της πόλης. Είναι γνωστή. Την έχουμε μάθει, όχι από τα βιβλία, μα από τις γενιές που πέρασαν. Την κλείνομε στο αίμα μας. Πλουτίσαμε μ’ αυτήν το τελευταίο μας κύτταρο! Την αφήσαμε να ποτίσει όλο το χώρο της ελληνικής μας ψυχής. Πολλές νύχτες σε ημίφωτα δωμάτια, πλάϊ σ’ένα τζάκι, που συνδαύλιζαν ο παππούς και η γιαγιά μας, η ιστορία της, γέμιζε τις ψυχές μας, έκανε δύσκολη την αναπνοή στα όνειρά μας, φώτιζε τον ύπνο μας που σαν να γέμιζε από σμάρια περιστεριών. Περιστεριών, που ξεκινούσαν από τα προσκέφαλά μας, τραβούσαν κατά την Πόλη και ξαναγύριζαν, σαν να μας έφερναν τα μηνύματά της!
Όμως επιβάλλεται να υπενθυμίσουμε, πολύ σύντομα, συνοπτικά, ημερομηνίες και γεγονότα που σημάδεψαν την πορεία της και που αποδεικνύουν πόσο σημαντικές ήταν οι επιπτώσεις από την πτώση της και πόσο μεγάλη και ανυπολόγιστη η προσφορά της στην Ευρώπη, στην Δύση, στην Ανατολή, στον κόσμο ολόκληρο, μετά την πτώση της! Γι αυτό και η ημέρα αυτή είναι ένα ξεχωριστό «ιστορικό γεγονός παγκόσμιας και διαχρονικής σημασίας.
Η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία δημιουργήθηκε στον ίδιο ιστορικό χώρο της αχανούς Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, γι’ αυτό και στην πορεία του βίου της συνεχώς μεταλλάσσεται. Το 324 μ.Χ. είναι ο χρόνος βούλησης του Μ.Κων/νου να μεταφέρει την πρωτεύουσα της μεγάλης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από την Δύση στην Ανατολή.
Η Μοίρα, η θεία Πρόνοια και η διορατικότητά του τον οδήγησαν σε μια απόφαση που άλλαξε την ιστορική πορεία της Αυτοκρατορίας. Επέλεξε την μικρή πόλη Βυζάντιο, αρχαία αποικία των Μεγαρέων από τον 7ο π.Χ. αιώνα και που πήρε το όνομά της από τον Βύζαντα, αρχηγό των αποικιστών. Ήταν, και είναι ένας χώρος μεγάλης γεωπολιτικής και στρατηγικής αξίας από τους ιστορικούς ακόμη χρόνους, ώστε γεννάται εύλογα η απορία πως επί τόσα χρόνια έμεινε άσημος! Ο Ηρόδοτος είχε πει ότι η Χαλκηδώνα, πόλη στην απέναντι Μικρασιατική ακτή, θα έπρεπε να ονομασθεί «Πόλη των Τυφλών» αφού δεν είδε τα πλεονεκτήματα του Βυζαντίου. Το δε Μαντείο των Δελφών είχε χρησμοδοτήσει στους Μεγαρείς: «Εγκατασταθείτε απέναντι από την Πόλη των Τυφλών». Η παράδοση αναφέρει ότι η εκλογή της θέσεως της νέας πρωτεύουσας έγινε ύστερα από ένα όνειρο που είδε ο Μέγας Κων/νος: Ένας μεγάλος αετός κρατώντας στο ράμφος του ένα λιθαράκι και πετώντας στο στενό της Χαλκηδώνας, άνοιξε το στόμα του και το έριξε πάνω από το Βυζάντιο!! Ίσως απλά άνοιξε τα μάτια του ο Κων/νος περισσότερο από τους άλλους.
Μια παράδοση, όπως και τόσες άλλες που υπάρχουν, βγαλμένη από την καρδιά του Λαού που είχε ανάγκη και ήθελε να δώσει στην απόφαση του Μ. Κων/νου μια «θεϊκή Δύναμη»!
Το 330 μ.Χ. στις 11 Μαΐου είναι η ημερομηνία των εγκαινίων της νέας πρωτεύουσας και η φυσική ημερομηνία πραγματοποίησης της βούλησης του Μ. Κων/νου με την οποία δημιουργείται ένα κράτος στο χώρο της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, με πρωτεύουσα τη Νέα Ρώμη, την Κωνσταντίνου - Πόλη, την Πόλη, που πήρε το όνομα του ιδρυτή της!
Διευκρινίζεται πως τα ονόματα «Βυζάντιο», «Βυζαντινός», με την έννοια που τους αποδίδεται σήμερα, είναι δημιουργήματα των βυζαντινολόγων ιστοριογράφων του 17ου αιώνα.
Αυτές οι δύο ημερομηνίες 324 και 330 μ.Χ. είναι αυτές με τις οποίες αρχίζει να γράφεται η ιστορία της Κων/πόλεως και της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Μιας αυτοκρατορίας η οποία επέζησε επί 11 αιώνες μέχρι το 1453, που 12 Δυναστείες διαδέχθηκαν η μία την άλλη, και περισσότεροι από 35 Αυτοκράτορες ανέβηκαν στον θρόνο της!
Κάθε ένας από αυτούς, κάθε μία από αυτές (τις δυναστείες) έβαλαν την σφραγίδα τους για την εδραίωση, την εξάπλωση και την ανάπτυξή της, άλλοι εφάνησαν αντάξιοι των περιστάσεων και του χρέους των και άλλοι ανάξιοι και ανίκανοι.
Αυτοκράτορες που με την διορατικότητά τους, συνέτειναν στην βαθμιαία μεταβολή του Ανατολικού Ρωμαϊκού Κράτους σε μια εξελληνισμένη ορθόδοξη Αυτοκρατορία η οποία, κατά κοινή ομολογία, έσωσε τον Χριστιανισμό και τον αρχαίο Ελληνικό πολιτισμό από την βαρβαρότητα.
Η Ελληνική Βυζαντινή Αυτοκρατορία που εξελληνίστηκε την περίοδο του Αυτοκράτορος Ηρακλείου του Α΄ (610-644 μ.Χ.), στους 11 αιώνες του βίου της αποτέλεσε το αναμφισβήτητο επίκεντρο όλου του τότε κόσμου σε κάθε τομέα της ανθρώπινης δραστηριότητας.
Εκτινάχτηκε και ανδρώθηκε από την ισόρροπη και αρμονική σύνθεση της Ελληνικής Παιδείας, της Χριστιανικής πίστης και της Ρωμαϊκής διάρθρωσης της Διοικήσεως.
Στο διάβα της ιστορικής της πορείας, από τα πρώτα της βήματα, αντιμετώπισε απειράριθμους βαρβαρικούς Λαούς και αποτέλεσε σαν προμετωπίδα της Ευρώπης, τον κυματοθραύστη όλων των αγρίων επιδρομών! Γότθοι, Βάνδαλοι, Άβαροι στη Δύση. Πέρσες, Άραβες και Τούρκοι στην Ανατολή. Σλαύοι, Βούλγαροι, Σέρβοι, Ρώσοι στην Βαλκανική και τον Βορρά. Επί 11 αιώνες, χωρίς διακοπές, μια συνεχής πάλη για τον Χριστιανισμό, την Ορθοδοξία, τον Πολιτισμό! Και αυτή η αξιοθαύμαστη αντοχή που έδειξε οφειλόταν στον άριστο και σοφό διοικητικό της σύστημα, στην ισχυρή της οικονομία (που είχε σαν βάση το εμπόριο), στην ιδιότυπη, πλήν συμπαγή κοινωνική της συγκρότηση, στον Στρατό και το Ναυτικό με τα οποία κατόρθωσε επί τόσους αιώνες να διατηρήσει την ενότητα και τη συνοχή της, στον υψηλό πολιτισμό που ανέπτυξε και μετέδωσε στους Χριστιανικούς Λαούς σε όλους τους τομείς, και στην αμέριστη συμπαράσταση και αλληλεγγύη της Εκκλησίας προς το Κράτος.
Χάρη σ’ αυτούς τους παράγοντες, η Β.Α. κατέστη η μεγαλύτερη δύναμη και κατόρθωσε να αντιμετωπίσει, όχι μόνο τους εξωτερικούς κινδύνους, αλλά και τις εσωτερικές της αδυναμίες κάθε φορά, που η οικονομική εξαθλίωση σε συνδυασμό με τη διαφθορά της διοίκησης, τους εμφύλιους σπαραγμούς, τις παρασκηνιακές ραδιουργίες, τις θρησκευτικές διαφορές, τις αιρέσεις και προπαντός τους αγώνες των επιδόξων μνηστήρων για τον θρόνο λόγω της ανυπαρξίας νόμων διαδοχής, την έφερναν σ’ αυτή την κατάσταση κάτι που αποτελούσε το χαρακτηριστικό της γνώρισμα! Και το σπουδαιότερο αυτές οι καταστάσεις εξουδετέρωναν την μαχητική ικανότητα του Στρατού. Και ακόμη σημαντικότερο, αυτοί οι αγώνες δίδονταν πολλές φορές με τον εχθρό προ των Πυλών της Αυτοκρατορίας. Μέσα στους 11 αυτούς αιώνες του βίου της μπορεί κανείς να ξεχωρίσει μια περίοδο γενικότερης ακμής σ’ όλα τα επίπεδα με μια σειρά μακρών και σκληρών αγώνων σ’ όλα τα μέτωπά της και να επεκτείνει έτσι την κυριαρχία της σε όλη την Μ. Ασία, την Β. Συρία, έως την Μεσοποταμία, την Δ. Αρμενία και γεωργία, σ’ όλη την Μεσόγειο, μέχρι τον Δούναβη! Ήταν η περίοδος που συντελέστηκε το σπουδαίο ιεραποστολικό έργο και η διάδοση του Χριστιανισμού στους Σλαύους, στους Βουλγάρους,Ούγγρους και Ρώσους! Ήταν η περίοδος που η Βυζαντινή «Οικουμένη» κατάφερε να ανοίξει τα φτερά της και να επεκταθεί πέρα από τα σύνορα του Βυζαντινού κράτους. Ήταν η περίοδος, που με την αναστήλωση των εικόνων, αυτήν την αδιαμφισβήτητη νίκη της Ορθοδοξίας ενίσχυσε την ισχύ και το γόητρο του Πατριαρχείου Κων/πόλεως, να αναγεννηθεί η Βυζαντινή Εκκλησία έπειτα από τις Εικονομαχίες και να πραγματοποιήσει το έργο που προανέφερα!
Ήταν η περίοδος που μέσα από αυτές τις διαδικασίες αλλά και με μια σειρά διπλωματικών επαφών με την Δ. Ευρώπη, η πολιτική επιρροή της αυτοκρατορίας στους βορείους γειτόνους αυξήθηκε, ο Βυζαντινός πολιτισμός διαδόθηκε σ’ ολη την υφήλιο και η Β.Α. μετατράπηκε σ’ ένα αληθινό «Οικουμενικό Κράτος» με παγκόσμια ακτινοβολία! Είναι η περίοδος του «Χρυσού Αιώνα» του Βυζαντίου και που τον αντιπροσωπεύουν οι ιστορικές Δυναστείες των Ισαύρων από το 717 μέχρι το 867 μ.Χ. και της Μακεδονικής Δυναστείας από το 867 μ.Χ. μέχρι το 1057 μ.Χ. δηλ. 190 έτη με εξέχουσες φυσιογνωμίες τον Λέοντα Ίσαυρο τον Γ και τον Βασίλειο Β τον Βουλγαροκτόνο που θεωρείται ο σωτήρας του Ελληνισμού και του ευρωπαϊκού πολιτισμού!! Σ’ αυτήν την ένδοξη και μαζί δραματική πορεία, που ομοιάζει με το ένα μεγάλο κλυδωνιζόμενο πλοίο που δεν βυθίζεται στο τρικυμιώδες πέλαγος, υπάρχουν σημαντικά γεγονότα και ημερομηνίες που έμειναν ανεξίτηλες και που συνετέλεσαν άλλες στο μεγαλείο της και άλλες στο τραγικό τέλος της Β.Α. και μαζί της πρωτεύουσάς της!!
Ημερομηνίες και γεγονότα με πανευρωπαϊκές προεκτάσεις που οι συνέπειες, αλλά και τα μηνύματα που στέλνουν στην σημερινή εποχή σ’ εμάς τους Έλληνες και τους Ευρωπαίους, και όχι μόνο, δεν πρέπει να μας αφήνουν αδιάφορους!

Σ’ αυτά τα γεγονότα και σ’ αυτές τις ημερομηνίες ας σταθούμε:
α. 1054 μ.Χ. Οριστικό Σχίσμα μεταξύ των δύο Εκκλησιών της Δυτικής - Καθολικής και της Ανατολικής Ορθοδόξου. Η διαίρεση έφερε τον ανταγωνισμό και το μίσος. Το σχίσμα παραμένει αγεφύρωτο!
β. 1071 μ.Χ. Μάχη του Ματζικερτ. Ήττα του Αυτοκράτορα Ρωμανού Διογένους από τον Σελτζούκο Τούρκο Αρπ Ασλάν.
Τεράστια η σημασία της ήττας με σοβαρές συνέπειες: Καταστροφή ολόκληρης της δύναμης του Στρατού της Β.Α. και το χειρότερο άνοιξε ο δρόμος για τους Τούρκους να καταλάβουν την Μ. Ασία που ήταν ο οικονομικός και στρατιωτικός πνεύμονάς της. Και μάλιστα, όταν το άλλο ζωτικό της σκέλος, η Βαλκανική, απειλούνταν από τους Νορμανδούς που είχαν καταλάβει την Ν. Ιταλία, αποβιβάστηκαν στην Ήπειρο έχοντας πρόθεση να προχωρήσουν στην Πόλη!
γ. 1097 μ.Χ. και 1099 μ.Χ. Έναρξη Σταυροφοριών και στην συνέχεια κατάληψη της Ιερουσαλήμ και κυριαρχία των Ιταλικών ναυτικών πόλεων Γένοβας, Πίζας, Βενετίας, και έλεγχος της Μεσογείου.
Για το Βυζάντιο δεν υπήρχε αξιόλογο πεδίο δράσεως και το μοιραίον τέλος της αγέρωχης και μεγαλόπρεπης Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ήταν απλώς ζήτημα χρόνου!
Οι Σταυροφορίες που άρχισαν το 1097 και εξακολούθησαν μέχρι το 1271 μ.Χ., εν συνόλω 8 (οκτώ), επιβεβαίωσαν ότι ο δεδηλωμένος σκοπός τους δεν ήταν η απελευθέρωση των Αγίων Τόπων, αλλά η συντριβή, η υποταγή και η λεηλασία του επίσης Χριστιανικού αλλά ορθοδόξου και πλουσίου κράτους του Βυζαντίου. Αποδείχθηκε πως τις Σταυροφοριες τις προεκάλεσαν ύποπτα πολιτικά, οικονομικά και θρησκευτικά συμφέροντα διαφόρων Ηγεμόνων και Ανωτάτων κληρικών της Δύσεως καθώς και ο θρησκευτικός φανατισμός που κατείχε κατά τον Μεσαίωνα τους Χριστιανούς της Δύσεως.
«...Και βέβαια από την έναρξη του Σχίσματος η Κων/πολη, ως ανυπάκουη στη Δύση, έπρεπε να τιμωρηθεί!».
Και την 29η Μαΐου 1453, είδεν η Δύση εκπληρούμενον τον σκοπόν τον οποίο προ 600 ετών λυσσωδώς επεδίωκε...» (ιστορικός ΣΑΘΑΣ). Οι Σταυροφορίες αποτελούν κυρίαρχο γεγονός στην ιστορία του 11, 12 και 13ου αιώνος και συγκλόνισαν εκ θεμελίων την Ευρώπη και την Ανατολή με τον εξημμένο φανατισμό και τις ποικίλες ύποπτες προθέσεις.
δ) 1204 μ.Χ. Κατάληψη της Κων/πόλεως με την Δ΄ Σταυροφορία - Ιδρυση της Λατινικής Αυτοκρατορίας από τον Βαλδουΐνο της Φλάνδρας.
Το Βυζάντιο δεν έσβησε. Δημιουργήθηκαν τα Ελληνικά Αυτοκρατορικά Κρατίδια της Νίκαιας, Τραπεζούντος, Ηπείρου και Μυστρά και ήσαν οι εστίες αντιστάσεως κατά των Λατίνων.
Με την κατάλυση της Β.Α. το 1204, τελειώνει και η Δυναστεία των Αγγέλων, μια δυναστεία ανάξιων, κακών και φαύλων ηγεμόνων που συνετέλεσαν στην κατάληψη της Κων/πόλεως
ε) 1261 μ.Χ. Απελευθέρωση της Κων/πόλεως από τον Μιχαήλ Α΄ τον Παλαιολόγο και το τέλος της Φραγκοκρατίας. Αρχίζει η Δυναστεία των Παλαιολόγων.
στ) 1288 μ.Χ. Εμφάνιση Οσμανών Τούρκων στην Ανατολή υπό τον Ορχάν
ζ) 1361 μ.Χ. Κατάληψη Ανδρια¬νουπόλεως - 1423 μ.Χ. Πρωτεύουσα Οσμανών
η) 1438-1439 Σύνοδος Φεραρας - Φλωρεντίας. Ένωση Εκκλησιών
θ) 1448 μ.Χ. Στο θρόνο ο Κων/νος ο ΙΑ΄ Παλαιολόγος Δραγάτσης και το 1451 τον Μουράτ τον Β΄ διαδέχεται ο Μεχμέτ το Β΄ ο πορθητής και περισσότερο γνωστός ως Μωάμεθ.

Τα τελευταία 192 χρόνια της Β.Α. χαρακτηρίζονται από την παρουσία στο θρόνο εκπροσώπων της Δυναστείας των Παλαιολόγων, στην οποία έλαχε ο κλήρος να την προασπίσει από τον φοβερότερο από όλους τους Επιδρομείς, εχθρό, τους Οσμανούς Τούρκους, οι οποίοι εμφανίσθηκαν στην Ανατολή το 1288.
Η Δυναστεία αυτή είχε την κακή τύχη να βασιλεύσει σε καιρούς παρακμής της Β.Α. αλλά συνάμα και το προνόμιο να παραδώσει στους αιώνες ένα ανεπανάληπτο παράδειγμα ανταπόκρισης στο πατριωτικό καθήκον και αυτοθυσίας, το παράδειγμα τουΚων/νου Παλαιολόγου - Δραγάτση.
Η ανάκτηση της Πόλης από τον Μιχαήλ Η΄ το 1261, ήταν η τελευταία ανάσα του Βυζαντίου πριν από το ρόγχο της τελικής πτώσης της.
Μετά την λατινοκρατία η Βυζαντινή Αυτοκρατορία ουσιαστικά περιοριζόταν στα στενά εδαφικά όρια της πρωτεύουσάς της. Από το 1261 έως το 1453 τα σημαντικότερα γεγονότα που επηρέασαν το Βυζάντιο ήσαν, ο Εμφύλιος Πόλεμος και οι εσωτερικές συγκρούσεις που αποδυνάμωσαν ακόμη περισσότερο ή και διέλυσαν την Αυτοκρατορία, και η κατάληψη της Μ. Ασίας από τους Οθωμανούς, η οποία έφερε τον εχθρό προ των Πυλών. Έτσι η 29η Μαΐου 1453, ήταν η κατάληξη μιας μακράς πορείας παρακμής, η αρχή της οποίας θεωρείται η ήττα του Ρωμανού Δ΄ το 1071 στο Ματζικερτ από τον Σουλτάνο Αρπ Ασλάν. Οι σάλπιγγες του κινδύνου είχαν σημάνει από τότε! Έκτοτε, οι Οσμανοί συστηματικά επέκτειναν την παρουσία τους στα μέρη της άλλοτε κραταιάς Ανατ. Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, της Ρωμανίας!
Την Τρίτη 29 Μαΐου του 1453, είχε φθάσει η Μεγάλη ώρα! Ο Κων/νος Παλαιολόγος από την ημέρα που ανήλθε στο θρόνο πορεύθηκε ανάμεσα από τις συμπληγάδες που όρθωναν από τη μια πλευρά η μισελληνική στάση των ξένων και από την άλλη η υπονομευτική δράση των ομοεθνών αντιπάλων του. Η αυτοκρατορία σπαρασσόταν από την εσωτερική διαμάχη για την Ένωση των Εκκλησιών. Η πλευρά των ανθενωτικών με εκφραστή τονΜέγα Δούκα Λουκά Νοταρά είχε κάνει την επιλογή της: «Κρειττότερον εστιν ειδέναι εν μέση τη Πόλει φακιόλιον βασιλεύον Τούρκων, ή καχύπταν λατινικήν». Ο Κων/νος ως Δεσπότης της Πελοποννήσου είχε δείξει τις ηγετικές του ικανότητες! Ως Αυτοκράτορας αντελήφθηκε τους κινδύνους και μέσα από μύρια εμπόδια έκανε όσα οι τετελεσμένες καταστάσεις το επέτρεπαν. Ετόλμησε το 1452, και ενώ ο εχθρός είναι ante portas, να κάνει τη συμφιλίωση των δύο εκκλησιών με μια Αρχιερατική Θεία Λειτουργία στην Αγιά Σοφιά. Ο Αυτοκράτορας της Ρωμανίας υποκύπτει στο παπικό τελεσίγραφο να δοθούν τα πρωτεία, προκειμένου να σωθεί το Βυζάντιο. Και όντως το Βατικανό εξοπλίζει πολεμικά πλοία και διαμηνύει ότι όποιος επιτεθεί εναντίον της Πόλης «προκαλεί ολόκληρη τη χριστιανοσύνη». Όμως ο φανατισμός για μια ακόμη φορά παίζει τα δόλια παιχνίδια του. Η εξαλλοσύνη κυριαρχεί. Η βοήθεια δεν θα φθάσει ποτέ! Ο Κων/νος μένει μόνος με 9000 χιλιάδες Βυζνατινούς και 700 Γενοβέζους με τον Τζουστινιάνι! Την Τρίτη 29 Μαΐου είχε φθάσει το τέλος της Β.Α.
Τραγική φιγούρα αυτές τις ώρες ο θρυλικός Αυτοκράτορας. «Εάλω η Πόλις και εγώ έτι ζω», ήταν τα τελευταία του λόγια. Ξηλώνει τα αυτοκρατορικά διάσημα και ορμά κατά των Τούρκων. Ανώνυμος μέσα στο πλήθος πέφτει μπροστά στην πύλη του Ρωμανού.

Η πτώση της «Βασιλεύουσας» εσήμανε και το τέλος της ένδοξης Αυτοκρατορίας, που διατηρήθηκε πλέον των 11 αιώνων, και που τα τελευταία 400 έτη τα διήλθε μέσα από δραματικές κρίσεις και αμφιταλαντεύσεις!
Οι πύλες για ολόκληρη την αυτοκρατορία είχαν πλέον ανοίξει για τους Τούρκους!
Η πτώση του Βυζαντίου είναι δυνατόν να χαρακτηρισθεί σαν το φυσικό επακόλουθο της μακράς περιόδου της ακμής και του μεγαλείου του, δεδομένου ότι σε κάθε περίπτωση της ανθρώπινης ιστορίας, την ακμή ακολουθεί αναπόφευκτα η παρακμή. Και το φαινόμενο αυτό δεν παρατηρείται .... και ως έτυχε, αλλά είναι αποτέλεσμα πλήθους ολοκλήρων επιδράσεων, προκειμένου μάλιστα για έναν κατ’ εξοχήν πολυσύνθετο οργανισμό, όπως ήταν η Βυζαντινή Αυτοκρατορία!
Πολλά τα αίτια της παρακμής και της πτώσεώς της!!
Τα οικονομικά, η παρακμή της διοικήσεως, η εξασθένηση των Ενόπλων Δυνάμεων, η στάση της Δύσεως, όπως δείχθηκε με τις Σταυροφορίες, και οι ποικιλώνυμοι εξωτερικοί εχθροί της, ήταν οι κυριότεροι συντελεστές της παρακμής και πτώσεώς της. Να προσθέσουμε και τις «εσωτερικές αδυναμίες», αυτές που προανάφερα, που την ταλάνιζαν καθ’ όλη την πορεία της. Η εδαφική συρρίκνωση της Αυτοκρατορίας είχε σαν επακόλουθο την συρρίκνωση των οικονομικών της, τον αντίκτυπό της στις ΕΔ, του μισθοφορικού της στρατού, και στον Λαό. Και αυτός ο οικονομικός μαρασμός υπήρξε βαρύτατο πλήγμα γι’ αυτήν γιατί δόθηκε στην πιο κρίσιμη καμπή της ζωής της!
Για την παρακμή της Διοικήσεως, της δικαιοσύνης και γενικώς όλου του κρατικού μηχανισμού περιγραμματικά μπορούμε να πούμε «πως κάθε φορά που την πενία συνοδεύει ο εκπεσμός των ηθικών αξιών και η αδιαφορία προς τα υψηλά ιδανικά, το αποτέλεσμα είναι τραγικό και η ολοκληρωτική καταστροφή βεβαία!». Και την περίπτωση του Βυζαντίου, η ηθική κατάπτωση του άλλοτε σοφού διοικητικού της συστήματος, των δημοσίων υπηρεσιών και του Λαού γενικότερα, υπήρξε πλήγμα καθόλου μικρότερο του οικονομικού μαρασμού.
Ο οικονομικός μαρασμός είχε τις επιπτώσεις του στην αριθμητική και ποιοτική μείωση του Στρατού και του Ναυτικού και σαν αποτέλεσμα είχε κατά την πολιορκία του 1453 ο Κων/νος Παλαιολόγος να διαθέτει 8-9.000 άνδρες ενώ ο εχθρός πάνω από 200.000. Δεν είναι λοιπόν περίεργο ότι η Πόλις έπεσε! Επίσης επέφερε και την εγκατάλειψη τουναυτικού και αυτό ήταν μέγα σφάλμα και δυστύχημα που ελησμόνησαν οι Βυζαντινοί ότι το Ναυτικό πολλές φορές τους έσωσε από βέβαιο θάνατο. Και αυτό κατέστη πρόδηλο κατά την πολιορκία της Κων/πόλεως όταν οι Τούρκοι την απέκλεισαν από θαλάσσης.
Ήταν όμως αργά! Αυτό ας μη το ξεχνούν οι Έλληνες, ιδίως σήμερα!
Τα 57 χρόνια της Φραγκοκρατίας εβάρυναν πολύ στα πεπραγμένα του Βυζαντίου. Οι Τούρκοι επεκράτησαν στα Βαλκάνια υποτάσσοντας τους Βούλγαρους και τους Σέρβους που πριν είχαν δημιουργήσει τεράστια προβλήματα στο Βυζάντιο, δημιουργώντας τις δικές τους αυτοκρατορίες! Οι Τούρκοι ήδη ήταν προ των πυλών της Κων/πόλεως. Στις απεγνωσμένες εκκλήσεις του Κων/νου για βοήθεια προς την Δύση και η σχεδόν υποταγή του με την επελθούσα Ένωση των Εκκλησιών, δεν έσωσαν τηνΚων/πολη και το Βυζάντιο.
Εάν η Δύση είχε θελήσει τότε θα μπορούσε πιθανώς να το σώσει, όμως το μισούσε πολύ για να προβεί σε μια τέτοια επέμβαση!
Τότε λοιπόν γιατί έπεσε η Πόλη; Ήταν άραγε θέλημα Θεού να τουρκέψει η Πόλη; Κάποιοι ενδεχομένως για να καλύψουν και την προσωπική τους αδράνεια, θέλησαν να πιστέψουν ότι ήταν θέλημα Θεού! Πιστεύω όμως ότι δεν ευθύνεται ο Θεός για τις δικές μας μικρότητες, για τα δικά μας λάθη και παραλείψεις!
Η ιστορία βρίθει από τέτοιου είδους παραλείψεις, τις συνέπειες των οποίων πληρώνουν οι λαοί στην ιστορική τους πορεία! Η Άλωση της Πόλης ήταν αποτέλεσμα των λαθών, των παραλείψεων και της μικρόψυχης συμπεριφοράς των Δυτικών αλλά και των δικών μας λαθών και παραλείψεων. Εμείς οι άνθρωποι είμαστε υπαίτιοι για τα ολισθήματά μας και είναι άδικο να τα ρίχνουμε όλα στο Θεό!

Ποιες αλήθεια ήταν οι συνέπειες και επιπτώσεις από την πτώση του Βυζαντίου;
Πρώτα, θέλω τούτο να επισημάνω: «Οτι και από το μεγαλύτερο κακό, από την άφατη δυστυχία, είναι δυνατό να προκύψουν θετικά επαγόμενα! Ακόμη και το πλέον τραγικό γεγονός έχει και θετικές επιπτώσεις!» Πολλές και ποικίλες οι επιπτώσεις:
α. Με την εγκατάσταση του πορθητή στην Βασιλίδα των Πόλεων η Οθωμανική Αυτοκρατορία καθιερώνεται στο διεθνές περιβάλλον ως μεγάλη Δύναμη, η οποία κάποια στιγμή θα απειλήσει κι αυτήν ακόμη τη Βιέννη.
β. Ταυτόχρονα, ο Ελληνισμός, υπό την διοικητική και κρατική του οντότητα, έπαυσε να υφίσταται επί 4 αιώνες και οι έχοντες ελληνική συνείδηδη μειώθηκαν σημαντικά λόγω του παιδομαζώματος, του εξισλαμισμού, των σφαγών, της τρομοκρατίας από τον αιμοσταγή κατακτητή. Και νομίζω πως ήταν η σημαντικότερη συνέπεια! Εντούτοις ο Ελληνισμός, σαν πανύψηλο και αειθαλές δένδρο με βαθιές ρίζες, άντεξε τις θύελλες, στάθηκε όρθιο!.
γ. Αποτελεί γεγονός παγκόσμιας εμβέλειας, η Άλωση, με σύγχρονες προεκτάσεις, γιατί ο Ελληνισμός έπαυσε να παράγει πολιτισμό, γιατί το κέντρο του Ισλάμ μεταφέρθηκε στην Ευρώπη και γιατί έτσι ένας λαός, όπως ο Οθωμανικός, αισθάνεται ότι απέκτησε το δικαίωμα να ανήκει στην Ευρώπη, έστω και αν αποτελεί ξένο σώμα προς αυτήν, έστω και αν δεν υπάρχει καμιά επαφή νοοτροπίας και πολιτισμού με τους άλλους Ευρωπαίους! Διότι οι Οθωμανοί έμειναν ξένοι προς τον Ελληνικό πολιτισμό, ξένοι και προς τη Δύση!
Ως την Άλωση, το Βυζάντιο αποτελούσε το ανάχωμα και την ασπίδα προς τις επιθέσεις των αλλοθρήσκων που είχαν διαφορετικές απόψεις από αυτούς για την ζωή και τον πολιτισμό!
δ. Σε πνευματικό επίπεδο, διακόπτεται απότομα μια προοδευτική πορεία και επικρατεί η αμάθεια και η πνευματική νύκτα.
Ποια όμως είναι η προσφορά του Βυζαντίου και ποιος ο πολιτιστικός του ρόλος στη Δύση και Ανατολή, στον κόσμο ολόκληρο;

Ο Στίβεν Ράνσιμαν έχει γράψει: «Η τραγωδία ήταν τελική. Στις 29 Μαΐου ένας πολιτισμός σαρώθηκε αμετάκλητα. Άφησε μια ένδοξη κληρονομιά στα γράμματα και στις τέχνες. Ο πολιτισμός αυτός έβγαλε χώρες ολόκληρες από την βαρβαρότητα και προσέφερε σε άλλες την εκλέπτυνση των ηθών. Επί 11 αιώνες η Κων/πολη ήταν το κέντρο ενός κόσμου φωτός. Τώρα έγινε η έδρα της θηριωδίας, της αμάθειας, τη μεγαλόπρεπης ακαλαισθησίας!».
Εμείς θα προσθέσουμε και τούτα:
α. Μεγάλες πνευματικές μορφές που ζούσαν στην Πόλη και τον ευρύτερο ελλαδικό χώρο, μετά την πτώση της κατέφυγαν στη Δύση και μετέφεραν γνώσεις, σκέψεις και αισθητική γενόμενοι οι πρόδρομοι της Αναγγεννήσεως, αυτού του μεγάλου πνευματικού κινήματος που βασίσθηκε στις αξίες και τα πρότυπα της κλασικής Ελλάδος, αξίες και πρότυπα που διεφύλαξε ως κόρη οφθαλμού το Βυζάντιο και σε πείσμα εκείνων που διατείνονται τα αντίθετα.
β. Αυτές οι πνευματικές μορφές, εκεί στην Εσπερία «επαίδευσαν» τους Ευρωπαίους, προετοίμασαν με την Αναγέννηση τον Διαφωτισμό, απότοκος του οποίου υπήρξε η διαμόρφωση του δημοκρατικού ιδεώδους που γεννήθηκε στην αρχαία Ελλάδα και διατηρήθηκε στα βυζαντινά χρόνια. Θυμίζουμε και τονίζουμε, για μια ακόμη φορά, η Αναγέννηση, ο προάγγελος του διαφωτισμού, έρεισμα ένα και μοναδικό είχε: «Τα ελληνικά ιδεώδη»!!
γ. Το Βυζάντιο υπήρξε η συνέχεια της Αρχαίας Ελλάδος και στον πνευματικό τομέα και αγνοούν την ιστορική πραγματικότητα ή την παρασιωπούν, όσοι εμφανίζουν το Βυζάντιο σαν ένα διαρκή «Μεσαίωνα»! Και την απάντηση σ’ αυτούς τους ισχυρισμούς ένα και μόνο επιχείρημα αρκεί: Ειναι μάλλον απίθανο να γευόταν ο σύγχρονος κόσμος τους καρπούς της αρχαίας ελληνικής γραμματείας εάν οι λόγιοι και οι Μοναχοί του Βυζαντίου δεν διέσωζαν αυτά τα κείμενα αντιγράφοντάς τα.
δ. Η επέτειος αυτή ενισχύει την αυτογνωσία μας. Η πόλις μάς καλεί να συνειδητοποιήσουμε ότι είμαστε οι κληρονόμοι ενός τεράστιου, αδιάπτωτου επί τρείς χιλιετίες, πολιτισμού, ο οποίος είναι το θεμέλιο του σύγχρονου δυτικού κόσμου.
ε. Το Βυζάντιο λειτουργούσε ως υπερεθνικό κράτος με οικουμενική πολιτειολογία και φιλοσοφία! Μπορούμε να πούμε ότι ο Βυζαντινός πολιτισμός και η Βυζαντινή Ιστορία είναι ο συνδετικός κρίκος που συνδέει την Αρχαία με τη Νεώτερη Ελλάδα, με κέντρο της πλέον την Θεανθρώπινη πίστη και ζωή.
Για την προσφορά του, τον πολιτιστικό του ρόλο και την ιστορική συνέχεια του Βυζαντίου, ας ακούσουμε και άλλες απόψεις ειδικών Βυζαντινολόγων και ιστορικών:
α. «Η ανθρωπότης της Δύσεως, μέσω της Βυζαντινής πολιτικής συμπεριφοράς, είχεν ικανώς προαχθεί εις το έργον της συνθέσεως, ώστε να παρασκευάσει τα θεμέλια της νεωτέρας Ευρωπαϊκής κοινότητος!» (Ιστορικός Διον. Ζακυνθινός - Βυζαντινήιστορία - 1972).
β. «Νομίζω ότι πολλά πνευματικά αναστήματα του Βυζαντίου έχουν προσφέρει πάρα πολλά πράγματα στον Ευρωπαϊκό πολιτισμό. Στο Βυζάντιο υπήρχε υψηλό ήθος» (Στίβεν Ράνσιμαν).
γ. «Δεν μαθαίνουμε και δεν θέλουμε να παραδεχθούμε ότι μεγάλο μέρος από το πνεύμα των αρχαίων διασώθηκε από τους πατέρες της εκκλησίας και ότι πολλά αρχαία κείμενα σώθηκαν χάρη στους Βυζαντινούς...» (Αγγελική Λαΐου - Ακαδημαϊκός και καθ. Βυζ. Ιστορίας στο Χάρβαρντ- 2001).
δ. «Αν σκεφθούμε ποιά ήταν η όψη της υπόλοιπης Ευρώπης κατά τον 9ο και 10ο αιώνα, βλέπουμε καθαρά ότι για κάμποσα 100χρονα ως τα μέσα του 11ου αιώνα, το Βυζαντινό κράτος υπήρξε η σπουδαιότερη πολιτιστική δυναμη της Ευρώπης και ασφαλώς τόξεραν και οι ίδιοι οι Βυζαντινοί» (Αλμπερτ Βίφστραντ - Σουηδός ουμανιστής - εκπρόσωπος Ελληνικών Σπουδών στην Σουηδία).
ε. «Δεν ωφελήθηκε μόνο η Ευρώπη από το Βυζάντιο αλλά ακόμη και οι Άραβες του χρωστούν πολλά» (Αλι Νουρ - Αιγύπτιος Ελληνιστής).

Η κάθε μνήμη του Βυζαντίου είναι και μια διάσταση της Ελληνικής Ιστορίας. Είναι ο συνδετικός κρίκος που ενώνει την αρχαιότητα με την σύγχρονη Ελλάδα. «Έλληνες εσμέν το γένος ως ηγείσθε και βασιλεύετε, ως ήτε φωνή και πάτριος παιδεία μαρτυρείται», είχε πει ο Γεώργιος Γεμιστός. Πλήθων και αυτό δίνει την απάντηση στην ερώτηση ποιες μνήμες θα μπορούσε η σύγχρονη Ελλάδα να διατηρήσει.
Η ιστορία αφήνει τα σημάδια της και πατά στις ίδιες τις πατημασιές της! Η ημερομηνία της 29ης Μαΐου 1453, αποτελεί ένα σημείο στροφής στην ιστορία. Σημειώνει το τέλος μιας παλαιάς ιστορίας, της ιστορίας του Βυζαντινού πολιτισμού. Επί χίλια εκατό και πλέον χρόνια στάθηκε εκεί στο Βόσπορο μια Πόλη όπου το πνεύμα θαυμαζόταν και η μάθηση και τα γράμματα του κλασικού παρελθόντος σπουδάζονταν. Χωρίς την βοήθεια βυζαντινών σχολιαστών και γραφέων, πολύ λίγα πράγματα θα ήταν γνωστά από τη φιλολογία της αρχαίας Ελλάδας.
Υπήρξε επίσης μια μεγάλη κοσμοπολίτικη πόλη, όπου μαζί με εμπορεύματα ανταλλάσσονταν ιδέες με ελευθερία σκέψης και της οποίας οι πολίτες έβλεπαν τους εαυτούς των, όχι σαν μια φυλετική μονάδα, αλλά ως κληρονόμους της Ελλάδας και της Ρώμης, φωτοστεφανωμένους από την χριστιανική πίστη!
Αυτή ήταν η μεγάλη προσφορά της Ελληνικής Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και της πρωτεύουσάς της, της Κωνσταντινούπολης, της Μεγάλης πρωτεύουσας του ελληνικού έθνους, το όνειρο και η ελπίδα όλων των Ελλήνων.

Είτε το θέλουμε είτε όχι η ιστορία έγραψε την 29η Μαίου 1453 μιά μαύρη ή καλύτερα μια κόκκινη σελίδα βουτηγμένη στο αίμα των Ελλήνων του Βυζαντίου για να υπενθυμίζει σε όλους μας τις οφειλές απέναντί τους, απέναντι στην ιστορία και το χρέος που πέφτει στις πλάτες όλων όσοι θέλουμε να αποκαλούμαστε Έλληνες!
Και ονομάζεται κανείς Έλληνας όταν δεν αγνοεί την ιστορία του, όταν δεν παρασιωπά αλήθειες όσο πικρές και εάν είναι!
Και το δράμα του Ελληνισμού στο διάβα των αιώνων είναι ότι «δεν διδάχθηκε από τα λάθη του, αγνόησε την ιστορία» και προχώρησε με μια υπερφίαλη συμπεριφορά που τον οδήγησε στην επανάληψη των λαθών, γεγονός που απέδειξε εμφαντικά την αλήθεια ότι «η ιστορία εκδικείται αυτούς που την αγνοούν»!
Ας μην αφήσουμε λοιπόν τον πειρασμό της λήθης να ενσκήψει πάνω μας και να κυριεύσει την ψυχή μας!
Τα τελευταία χρόνια αυτός ο πειρασμός κυριολεκτικώς έχει μολύνει την μνήμη μας! Οι ψυχές των ηρώων του Βυζαντίου, της Μ. Ασίας και της Κύπρου μας εγκαλούν! Οι βίαιοι απάνθρωποι διωγμοί των Ελλήνων αυτών των περιοχών σε όλη την διάρκεια του 20ού αιώνα άφησε πλήγες ολάνοιχτες και αιμοραγούσες! Ξεχάσαμε την νύχτα της 5ης προς την 6η Σεπτεμβρίου 1955 που οι Τούρκοι επέτυχαν ότι δεν κατάφεραν τα στίφη του Πορθητή, δηλ. τον αφελληνισμό της Κων/πολης; Γιατί εκείνη η νύχτα σήμανε την οριστική Άλωση της Πόλης. Οι Τούρκοι επέτυχαν μέσα σε μια νύχτα ό,τι δεν πέτυχαν πέντε αιώνες κατοχής της!
Ξεχάσαμε τα γεγονότα της Κύπρου το 1974; Ξεχάσαμε λοιπόν την ιστορία μας για χάρη σκοπιμοτήτων που βλάπτουν τα εθνικά μας συμφέροντα ενώ ο αιώνιος εχθρός μας ούτε μια συγνώμη κατεδέχθη να ζητήσει από τα θύματά του! Αυτός που με το βαρβαρικό του παρελθόν επιζητά το Ευρωπαϊκό του Μέλλον!
Ο Ελληνισμός δεν θα ζήσει αν μείνει χωρίς οράματα, μνήμες και ελπίδα. Μόνο αν μείνει άπαρτο το κάστρο της μνήμης που το συντήρησαν και το συντηρούν οι θρύλοι και μαζί τους οι ενσαρκωτές της εθνικής μας ιδέας, το Γένος θα επιβιώσει και θα δοξαστεί. Και μόνον αν αγκαλιάσει ξανά τη ζώπυρη Ελληνορθοδοξία του με συνειδητή ιστότητα, η φυλή θα επιβιώσει. Οι κάθε λογής υποτελείς, οι συμβιβασμοί και οι ειρηνολογίες, δεν συμβαδίζουν ούτε με τον εθνικό πατριωτισμό, ούτε με το συμφέρον του ελληνισμού!
Πολλοί λένε ότι είναι ουτοπία να θρέφεται η ψυχή με όνειρα ανεκπλήρωτα, είναι ουτοπία να βλέπουμε προς την Ανατολή και να ονειρευόμαστε την Αγιά Σοφιά απαστράτουσα και λαμπροφορεμένη να λειτουργείται και πάλι ν’ αντηχεί στους θόλους της «το Χριστός Ανέστη»!
Λένε ότι είναι ουτοπία να αναζητά κανείς στα χαλάσματα του Βυζαντινού τείχους, κοντά στην Πύλη του Ρωμανού, τον Παλαιολόγο ζωντανό και υπερήφανο! Λένε ότι είναι ουτοπία να ονειρεύεται κανείς, μα όποιος δεν ονειρεύεται παύει να ζει και προσαρμόζεται σε μια ζοφερή και ακίνητη πραγματικότητα, δέσμια σκοπιμοτήτων και συμφερόντων! Εμείς όμως, οι Έλληνες, μεγαλουργήσαμε στο χρόνο, πέρα από τα μεγάλα μας λάθη, το κάναμε γιατί ονειρευόμασταν έστω και αν ξέραμε ότι ειναι ουτοπία!
Λαοί χωρίς όνειρα και μνήμη είναι λαοί νεκροί! Ας αφήσουμε αυτούς τους λαούς να ζούνε με τις υλιστικές τους αξίες και ας μην τους ακολουθήσουμε στην παραζάλη των συμφερόντων. Ας κρατήσουμε άσβεστη τη μνήμη του Παλαιολόγου και κείνα τα υπερόχα λόγια προς τον Πορθητή: «Το δε την πόλιν σοι δούναι, ούτ’ εμόν εστίν ουτ’ άλλου των κατοικούντων εν ταύτη. Κοινή γαρ γνώμη πάντες αυτοπροαιρέτως αποθανούμεν και ου φεισόμεθα της ζωής ημών»!

Η Πόλις εάλω! Αλλοίμονο όμως αν την αφήσουμε ν’ αλωθεί και μέσα στην ψυχή μας! Δεν πρέπει να αφήσουμε να σβήσει στην ψυχή των νεωτέρων Ελλήνων η ανάμνηση της Βασιλίδος. Τίποτε δεν χάνεται οριστικά, παρά μόνο εάν δεν υπάρχουν άνθρωποι να θυμούνται.
Ζούμε σε καιρούς που η επιχειρούμενη να επιβληθεί συλλογική αφασία θέλει να αφυδατώσει τον Έλληνα από τους ζωτικούς χυμούς της εθνικής συγκίνησης και υπερηφάνειας. Γιατί και η Άλωση της πόλης έχει στοιχεία που μπορούν να κάνουν τον Έλληνα υπερήφανο!
Από την Άλωση της Πόλης που σήμανε και την τυπική κατάλυση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, άρχισε η μεγάλη προετοιμασία για την ανάκτηση του «Ποθούμενου» δηλ. της ελευθερίας. Αυτό άλλωστε υποδηλώνουν οι θρύλοι που ακολούθησαν την 29 Μαΐου 1453 και οι οποίοι φθάνουν ως τους καιρούς μας. Το Γένος ηρνείτο πεισματικά να υποταχθεί. Αυτήν την πείσμονα άρνηση υπενθύμισε ο Κολοκοτρώνης σ’ έναν από τους λόγους του: «Το Γένος ποτέ δεν υποτάχθηκε στο Σουλτάνο! Είχε πάντα το Βασιλιά του, το στρατό του, το κάστρο του. Βασιλιάς του ο Μαρμαρωμένος Βασιλιάς, ο στρατός του οι Αρματωλοί και κλέφτες, κάστρα του η Μάνη και το Σούλι».
Ας αναλογιστούμε τι είχαμε, τι χάσαμε και τι κινδυνεύουμε να χάσουμε αν μείνουμε τούτες τις κρίσιμες ώρες που διέρχεται η πατρίδα μας στο λήθαργο της εθνικής μας ανευθυνότητας. Είναι η ώρα της εθνικής ομοψυχίας και των μεγάλων αποφάσεων, εάν θέλουμε εμείς και τα παιδιά μας να επιζήσουν στον κόσμο μας με ελληνική ταυτότητα!
Η επιβίωσή μας είναι η σύγχρονη «Μεγάλη Ιδέα» μας!
Η 29 Μαΐου 1453 ως ημέρα Μνήμης μας το επιβάλλει. Να μη είναι μόνο ημέρα μνήμης αλλά και ημέρα περισυλλογής και φρονηματισμού. Κωνσταντίνου - Πόλις. Ένας ακατάλυτος βωμός αθανασίας!
Το άχραντο προσκυνητάρι του Έθνους μας! Εδώ, οι ψίθυροι των αιώνων με το κρυφομίλημα των ηρωϊκών τελευταίων υπερασπιστών της, φτάνουν σαν αιώνια υπόμνηση χρέους ώσπου νάρθει η πολυπόθητη ημέρα που θα αναστηθεί ο «μαρμαρωμενος βασιλιάς»! Και μαζί του τα όνειρα του έθνους μας! Δεν είναι ουτοπία! Είναι «μοιρολατρική πίστη»!