H Αεροπορική Δύναμη τον 21ο αιώνα. Η επίδραση των Όπλων Ακριβείας

Θέμα: H Αεροπορική Δύναμη τον 21ο αιώνα. Η επίδραση των Όπλων Ακριβείας. Συντάκτης: Μετάφραση – Διασκευή Ζ. Ταμπακίδης, Αντιπτέραρχος (Ι) ε.α. Ημερομηνία καταχώρησης: 18 Σεπτεμβρίου 2008 Οι στρατηγικοί αναλυτές, οι πολιτικοί και οι στρατιωτικοί διοικητές ανά τον κόσμο μοιράζονται, αναλόγως (άλλοι λιγότερο, άλλοι περισσότερο) την άποψη ότι είμαστε στο κατώφλι μιας σημαντικής επανάστασης στα στρατιωτικά πράγματα. Επαναστάσεις τέτοιας εμβέλειας συμβαίνουν μια φορά στα 50 - 60 χρόνια και ίσως ακόμη περισσότερο και δημιουργούν ένα ριζικό ανασχηματισμό στα πολεμικά δόγματα με μακροπρόθεσμες συνέπειες σε όλα τα απαραίτητα επίπεδα συμπεριλαμβανομένων των τακτικών, της οργάνωσης και των οπλικών συστημάτων. Στο βιβλίο τους «Πόλεμος και Αντι-πόλεμος» ο Alvin και ο Heidy Toffler περιγράφουν τρεις περιόδους του πολέμου. Ο πόλεμος όπως τον περιγράφουν στην πρώτη ή «αγροτική» περίοδο, βασιζόταν κύρια στην ιδέα της κατάκτησης εδαφών, καθόσον η γη και η καλλιέργεια της ήταν το πρώτιστο για το οποίο έπρεπε να πολεμήσει κανείς. Το βασικό στοιχείο που παρέμεινε απ’ αυτήν την περίοδο μέχρι τις μέρες μας είναι η κατάκτηση των εδαφών, καθόσον σήμερα τα εθνικά κράτη χαρακτηρίζονται από φυσικά όρια που τα χωρίζουν μεταξύ τους. Ο πόλεμος στη δεύτερη ή «βιομηχανική» περίοδο, χαρακτηριζόταν από την μαζική παραγωγή όπλων και την εκπαίδευση των στρατιωτών που γινόταν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, και επιπλέον παρέτεινε τις συγκρούσεις μεταξύ πολυπληθών στρατευμάτων. Το κύριο χαρακτηριστικό αυτού του τύπου του πολέμου, του οποίου η πλέον σημαντική εκδήλωση ήταν οι δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι του 20ου αιώνα, ήταν οι φοβερές καταστροφές που επέφερε στην πολιτική υποδομή (του κράτους) και στον πληθυσμό, όχι μόνο λόγω της ηθελημένης πρόθεσης που υπήρχε να γίνουν αυτές αλλά εξαιτίας αυτής της ίδιας της λογικής του. Το αποκορύφωμα του βιομηχανοποιημένου πολέμου, (που ήταν επίσης και η κρίση του) ήταν η ατομική βόμβα, της οποίας η καταστρεπτική ικανότητα είναι τόσο απόλυτη ώστε ο αγώνας για περαιτέρω καταστροφή ξεπέρασε αποτελεσματικά τα όρια ενός λογικού πολέμου. Οι Tofflers, το βρήκαν δύσκολο να καθορίσουν επακριβώς την τρίτη περίοδο. Κατά την άποψή τους, είναι μια συνέπεια της περιόδου πληροφοριών, δηλ. η ικανότητα να παίρνουν και να επεξεργάζονται πληροφορίες και να επιχειρούν βάσει αυτών των πληροφοριών συντονισμένα σε εκατοντάδες προμελετημένα και τυχαία περιστατικά. Έτσι λοιπόν οι πληροφορίες γίνονται το κέντρο για κάθε στρατιωτική πράξη. Μ’ άλλα λόγια, αυτή είναι η «τεχνολογική» περίοδος του πολέμου, κατά την οποία τα κράτη τελικά αναγνώρισαν ότι η μαζική καταστροφή είτε δεν είναι πρακτική είτε τουλάχιστον μη επιθυμητή, ενώ οι εθνικοί ,οικονομικοί και άλλοι στόχοι μπορούν να επιτευχθούν ή μέσω των Low Intensity Conflicts (LIC) δηλαδή, Συγκρούσεων Χαμηλής Έντασης ή μέσω «συμβατικών» πολέμων επακριβώς όμως εστιασμένων και αυστηρά περιορισμένων σε χώρο και χρόνο. Έτσι δεν υπάρχει πλέον απαίτηση οι εχθρικοί στρατοί να συντριβούν σε πεδία της μάχης αλλά θα πρέπει μάλλον να καθιερωθούν με άλλα μέσα οι επιθυμητές πολιτικές εξελίξεως. Θα πρέπει μάλιστα να σημειωθεί ότι το πιο κυρίαρχο και πιο σημαντικό χαρακτηριστικό των πολέμων «τρίτης εποχής» (τουλάχιστον όταν αυτοί είναι επιτυχείς) είναι η μεγάλη ανισορροπία μεταξύ του κόστους για τον εμπλεκόμενο (σε οικονομικούς, πολιτικούς και ανθρώπινους όρους) και του κέρδους που απορρέει και όπου το τελευταίο σαφώς ξεπερνά το προηγούμενο. Π.χ. ο οκταετής πόλεμος ανάμεσα στο Ιράν και το Ιράκ (αναμφισβήτητα μια σύγκρουση «πρώτης» περιόδου, που όμως διεξήχθη με μέσα «δεύτερης» περιόδου) προκάλεσε τεράστιες δαπάνες σε αμφότερους τους αντιπάλους, προκάλεσε το θάνατο άνω του ενός εκατομμυρίου ανθρώπων και τελείωσε χωρίς νίκη για καμία πλευρά. Σε οξεία αντίθεση, το 1991, ο Πόλεμος του Κόλπου απαίτησε μια σχετικά περιορισμένη προσπάθεια από τις χώρες της Συμμαχίας, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, αλλά παρήγαγε πολύ μεγαλύτερα στρατηγικά αποτελέσματα. Βάσει των παραπάνω, μπορούμε να αναφέρουμε ότι πράγματι συμβαίνει μια επανάσταση στα στρατιωτικά πράγματα και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα μια δραματική αλλαγή στα πολεμικά δόγματα. Αυτή η αλλαγή εκδηλώνεται κυρίως στη μάχη με τις αεροπορικές δυνάμεις και ακόμη πιο ιδιαίτερα στα όπλα ακριβείας αέρος - επιφάνειας. Αυτό το γεγονός θέτει την αεροπορική δύναμη και τα όπλα ακριβείας στο κέντρο της RMA (Revolution of Military Affairs) δηλ. Επανάστασης των Στρατιωτικών Πραγμάτων κι έτσι η χρησιμοποίηση τους στους σύγχρονους πολέμους έχει γίνει το πιο σημαντικό και, μερικές φορές, το πιο απόλυτο στοιχείο. Αυτό γινόταν όλο και πιο φανερό κατά την προηγούμενη δεκαετία και αποδείχθηκε με τον πόλεμο στο Κόσσοβο - αναμφισβήτητα τον πρώτο μεγάλο πόλεμο που σχεδιάστηκε, διεξάχθηκε και κερδήθηκε από αεροπορικές δυνάμεις μόνο, χωρίς τη χρησιμοποίηση των δυνάμεων εδάφους. Πολιτικές Απόψεις Κατά τη διάρκεια του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα, υπάρχει μια αυξανόμενη παγκόσμια αντίληψη που αφορά στα κυριαρχικά εδαφικά δικαιώματα των εθνών και των κρατών. Είναι δύσκολο σήμερα, στον κόσμο των ΜΜΕ και της κοινωνικής και οικονομικής παγκοσμιοποίησης, να κερδίσεις τη διεθνή υποστήριξη για μια στρατιωτική κίνηση που παραβιάζει την εδαφική ακεραιότητα ενός άλλου κράτους, άσχετα πόσο δικαιολογημένοι είναι οι λόγοι για τον πόλεμο. Επιπλέον, οποιαδήποτε κατάληψη εδαφών, αμέσως θέτει το ερώτημα του πώς και κάτω από ποιες συνθήκες θα επιστρέφονταν τα κατακτηθέντα εδάφη. Η επίδραση αυτού του φαινομένου είναι τόσο ισχυρή, ώστε μερικές φορές μια επιτυχημένη στρατιωτική επιχείρηση γίνεται πολιτική ήττα, άμα τη επιστροφή των εδαφών. Οποιαδήποτε εδαφική κατάληψη ενός άλλου κράτους, ακόμα και αν είναι περιορισμένη , διεγείρει μία διεθνή πολιτική πίεση και προκαλεί την παγκόσμια κοινή γνώμη να στραφεί εναντίον του κατακτητή. Αυτό το φαινόμενο είναι τόσο ισχυρό, ώστε μερικές φορές το κράτος που δέχθηκε, την επίθεση μπορεί να μεταβάλλει τη στρατιωτική του ήττα σ’ ένα εργαλείο πίεσης που θα εξασκείται στον εισβολέα κατά την διάρκεια των πολιτικών διαπραγματεύσεων. Απ’ την άλλη πλευρά, κράτη και έθνη στη σύγχρονη εποχή της βιομηχανίας, της τεχνολογίας, των επικοινωνιών , των μεταφορών και της ενέργειας είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα όσον αφορά στην υπεράσπιση της εθνικής τους υποδομής .Γι’ αυτό λοιπόν δεν είναι μόνο το καθεστώς που δεν μπορεί να ανεχθεί την καταστροφή του εθνικού πλούτου. Μάλλον, ο ίδιος ο πληθυσμός θα εξασκήσει πίεση στην κυβέρνηση του για να εμποδίσει την υπερβολική καταστροφή που θα μπορούσε να προκληθεί στην εθνική του υποδομή. Ο συνδυασμός μια τεχνολογικής επανάστασης στο πεδίο μάχης και η ευαισθησία των καθεστώτων και των πληθυσμών τους για τα στρατηγικά και άλλα κεφάλαια υποδομής τους, δημιουργεί μια κατάσταση όπου οι αεροπορικές δυνάμεις μπορεί να είναι ο κρίσιμος παράγοντας που επηρεάζει το αποτέλεσμα ενός σύγχρονου πολέμου. Στην επιχείρηση «Καταιγίδα της Ερήμου» το 1991, η Αεροπορική Εκστρατεία διήρκεσε 39 ημέρες και μόνο όταν «μαλάκωσε» το στρατιωτικό περιβάλλον, με την καταστροφή εκατοντάδων κύριων και δευτερευόντων στόχων, τότε ακολούθησε μια σύντομη κίνηση εδάφους για την ολοκλήρωση της επιτυχίας. Εν συνεχεία, οι συγκρούσεις που περιελάμβαναν μόνον αεροπορικές επιθέσεις ήταν η ισραηλινή επιχείρηση Accountability’” στο Λίβανο το 1993, η επιχείρηση “Desert Fox” στο Ιράκ το 1996 και αυτή που ήδη αναφέρθηκε στον Πόλεμο στο Κόσσοβο. ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Η εφαρμογή και χρησιμοποίηση της σύγχρονης Αεροπορικής Δύναμης είναι ευέλικτη και απαιτεί μια σχετικά σύντομη περίοδο για προετοιμασίες και επιχειρησιακή λειτουργία. Κατά την διάρκεια της επιχείρησης «Desert Shield/Desert Storm”, απαιτήθηκαν έξι μήνες για πολιτικές προετοιμασίες και ανάπτυξη των δυνάμεων εδάφους , ενώ σε επιχειρήσεις στις οποίες εμπλέκονταν μόνο αεροπορικές δυνάμεις, μερικές εβδομάδες ή και ημέρες ήταν αρκετές για να σχεδιαστεί, να αρχίσει και να διεξαχθεί ο Πόλεμος. Για παράδειγμα , στην επιχείρηση “Desert Fox” το 1996 οι Σύμμαχοι εκτέλεσαν 120.000 εξόδους ( από τις οποίες μόνο οι 40.000 έφεραν οπλισμό) μέσα σε συνολικό χρονικό διάστημα 43 ημερών. Σύμφωνα με την ίδια αντίληψη , η επιχείρηση « Συμμαχική Δύναμη» στην Πρώην Γιουγκοσλαβία, περιελάμβανε 40.000 εξόδους ( από τις οποίες 10.000 έφεραν οπλισμό) μέσα σε συνολικό χρονικό διάστημα 78 ημερών. Η συλλογή, η επεξεργασία και η διανομή των πληροφοριών στο Αρχηγείο και στους χειριστές αφων , η επιδεξιότητα και η ευελιξία της επιχειρησιακής χρήσης των αεροπορικών δυνάμεων όταν στηρίζονται σε UAV’s αφη και δορυφόρους για να ξεπεράσουν την απειλή των αντιαεροπορικών δυνάμεων, και τα εμπόδια της κακής ορατότητας και των κακών καιρικών συνθηκών, είναι παραδείγματα της εξαιρετικής εκμετάλλευσης της αεροπορικής δύναμης κάτω από τις συνθήκες του σύγχρονου πολέμου. Εντούτοις, υπάρχει ένα αδύνατο σημείο σε όλα τα παραπάνω παραδείγματα. Η εκμετάλλευση μόνο του 25% του συνολικού αριθμού των εξόδων για επίθεση που διεξήχθησαν, πρέπει να θεωρηθεί ως μια πολύ χαμηλή αναλογία, την οποία πρέπει να την αναλύσουμε και να την τροποποιήσουμε για το μέλλον. Σήμερα, είναι ακόμα απαραίτητο να στέλνουμε μια μεγάλη δύναμη συνοδείας για να προστατεύει τα επιθετικά αφη από τις εχθρικές δυνάμεις αεράμυνας. Πρέπει να βρούμε τρόπους να δημιουργήσουμε μια καλύτερη δομή αεροπορικής δύναμης και να εξασφαλίσουμε όχι μόνο άφη αλλά ακόμη και UAV (μη επανδρωμένα ιπτάμενα συστήματα) με τα δικά τους μέσα άμυνας, για να ελαττώσουμε τη δύναμη που απαιτείται για ρόλους συνοδείας. Η αποτελεσματικότητα μιας επιτιθέμενης δύναμης βασίζεται στους ακόλουθους παράγοντες ( ξεχωριστά και σε ποικιλία συνδυασμών). - Υψηλή ακρίβεια βολής. - Αποτελεσματικός και κατάλληλος εξοπλισμός για την καταστροφή οποιουδήποτε τύπου απ’ τους στόχους που δέχονται επίθεση. - Εξοπλισμός με δυνατότητα να προσβάλλει καταφύγια. - Ελάχιστες παράπλευρες ζημίες. - Υψηλός ρυθμός επιχειρησιακών εξόδων, με δυνατότητα λειτουργίας παντός καιρού Μερικά ιστορικά παραδείγματα παρουσιάζουν μια καταπληκτική απόδειξη του τι σημαίνουν αυτοί οι παράγοντες με επιχειρησιακούς όρους. Κατά τη διάρκεια του 1943 όλη η 8η Αεροπορική Δύναμη των ΗΠΑ προσέβαλε όχι περισσότερους από 50 στρατηγικούς στόχους καθόλο το έτος. Το 1991, κατά τη διάρκεια των πρώτων 24 ωρών της επιχείρησης Desert Storm, οι Συμμαχικές αεροπορικές δυνάμεις προσέβαλαν 150 στρατηγικούς στόχους. Κατά τη διάρκεια του πολέμου του Βιετνάμ, τουλάχιστον 40 - 50 άφη απαιτήθηκαν για να καταστρέψουν ένα στόχο όπως π.χ. μια γέφυρα. Σήμερα η καταστροφή του ίδιου στόχου θα απαιτούσε το μέγιστο δύο εξόδους. Το 2020 οι δυνάμεις προσβολής ακριβείας θα μπορούν να προσβάλλουν 500 σημαντικούς στρατηγικούς στόχους ήδη κατά τη διάρκεια των πρώτων λεπτών της αεροπορικής εκστρατείας. Συμπεράσματα για τη Δημιουργία Δυνάμεων Στον πρόλογο, σημειώθηκε ότι η στρατιωτική επανάσταση που γίνεται επηρεάζει πολλές πλευρές συμπεριλαμβανομένων των τακτικών, της οργάνωσης και των οπλικών συστημάτων. Όσον αφορά στα άφη και ιδιαίτερα στα εναέρια οπλικά συστήματα, οι μεγαλύτερες πρόοδοι (εξελίξεις) θα γίνουν στις ακόλουθες περιοχές: - Στη μαχητική εμβέλεια των πολεμικών αφων και στον εξοπλισμό τους με συστήματα αυτοάμυνας για βαθιά διείσδυση στο εχθρικό έδαφος. - Στο προστατευόμενο περιβάλλον αεράμυνας, καθώς επίσης και στα επικοινωνιακά μέσα χωρίς περιορισμό στην εμβέλεια και στο φάσμα των πληροφοριών που επιθυμούμε να μεταφέρουμε. Σημαντικές πρόοδοι επίσης αναμένεται να γίνουν όσον αφορά στα νυχτερινά συστήματα όρασης, στα ραντάρ SAR (Synthetic Aperture Radars) που είναι ικανά να παρατηρούν και να χαρτογραφούν μέσα από τα σύννεφα, και στα χαρακτηριστικά τεχνολογίας «Stealth». Ένας άλλος σπουδαίος τομέας για σημαντικές εξελίξεις συμπεριλαμβάνει δύο στρώματα πάνω από τη γη. Το πρώτο είναι το διάστημα, από το οποίο μπορεί να διεξαχθεί έγκυρη παρατήρηση και διαμέσου του οποίου οι επικοινωνίες και οποιοδήποτε είδος στοιχείων μπορεί να μεταφερθεί σε οποιαδήποτε εμβέλεια. Το δεύτερο είναι το ατμοσφαιρικό στρώμα μεσαίου ύψους στο οποίο και από το οποίο λειτουργούν επχκά τα UAVs. Βασιζόμενοι στην εμπειρία που έχει συσσωρευτεί στο Ισραήλ σε επιχειρήσεις των UAVs από το 1980, αναμένουμε ότι σε ένα σχετικά εγγύς μέλλον, τα μη επανδρωμένα συστήματα θα μπορούν να μείνουν για αρκετές μέρες σε ύψη πάνω από την τροπόσφαιρα, εκτελώντας αποστολές παρατήρησης (συμπεριλαμβανομένης της νύχτας και ανάμεσα απ’ τα νέφη) και πιθανόν να επιτυγχάνουν βολές ακριβείας με βόμβες άνω των 2000 λιβρών. Επίλογος Ηδη έχουμε μπει σε μια περίοδο νέου τύπου πολέμου. Αυτοί οι πόλεμοι χαρακτηρίζονται από τη σύγχρονη και συνδυασμένη επίδραση της τεχνολογικής επανάστασης, της παγκόσμιας πολιτικής και οικονομικής ευθυγράμμισης και της βιομηχανικής και κοινωνικής κατάστασης στα κράτη του «νέου κόσμου». Αυτή η νέα κατάσταση θέτει τις αεροπορικές δυνάμεις ακριβώς στο ενδιάμεσο του πεδίου της μάχης και της αποτροπής (αποφυγή πολέμου). Βασίζεται σε επανδρωμένα άφη, όπλα ακριβείας, UAVs (μη επανδρωμένα συστήματα), δορυφόρους και συστήματα πληροφοριών για διοίκηση , έλεγχο και υποστήριξη αυτών που λαμβάνουν αποφάσεις. Οι πόλεμοι και ειδικά οι LIC (Low Intensity Conflicts-Συγκρούσεις Χαμηλής Έντασης) μπορούν να κερδηθούν σήμερα κυρίως με τα μέσα της αεροπορικής δύναμης . Όμως, στο μέλλον η αεροπορική δύναμη θα αντιμετωπίσει ένα αριθμό περιορισμών και πιθανόν αρνητικών παραγόντων. Αυτά όλα θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και πρέπει να γίνει και η κατάλληλη και επαρκής προετοιμασία, διότι: - Δημιουργούνται πολύ μεγάλες προσδοκίες όσον αφορά στο τί μπορεί να αποδώσει η αεροπορική δύναμη. Ενώ η αεροπορική δύναμη πράγματι μπορεί να καταφέρει πολλά, θα ήταν ίσως συνετό να εμποδίσουμε τέτοιες προσδοκίες να αναπτύσσονται σε μη ρεαλιστικές . - Η κοινή γνώμη του κόσμου δείχνει μια αυξημένη ευαισθησία στις ζημιές και στις απώλειες πολιτών. Είναι δύσκολο να υπολογιστούν πόσες απώλειες μπορεί και θέλει να ανεχθεί η κοινή γνώμη, καθόσον αυτό θα εξαρτηθεί από τις διάφορες συνθήκες στους διάφορους τύπους και στις διάφορες περιστάσεις. - Υπάρχει μια μεγάλη ποσότητα πληροφοριών και στοιχείων για ένα πραγματικά απεριόριστο αριθμό στόχων. Όμως, κάθε στόχος απαιτεί μια ξεχωριστή πολιτική έγκριση για επίθεση και από αυτή τη διαδικασία χάνεται πολύτιμος χρόνος κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης. - Η πλευρά που έχει δεχθεί την επίθεση τελικά καθορίζει και το τέλος της αεροπορικής εκστρατείας, καθόσον στο χρονικό διάστημα που απορροφά τις καταστροφές, η εκστρατεία συνεχίζεται. Αντιστρόφως, μόλις η πλευρά που έχει δεχθεί την επίθεση, δείξει την πρόθεσή της να παραδοθεί, οι πολιτικές θεωρήσεις και η στάση της κοινής γνώμης θα αναγκάσουν την εκστρατεία να σταματήσει αμέσως. - Οι πολιτικές διαπραγματεύσεις διαρκούν και μετά την παύση των αεροπορικών επιθέσεων, και αν δεν έχουν καταληφθεί εδάφη, είναι γεγονός ότι αποδυναμώνεται η διαπραγματευτική θέση του μέρους που εκτέλεσε την επίθεση.