ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ Κόσοβο:Οι επιπτώσεις της Ανεξαρτοποίησης

Θέμα: ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ Κόσοβο:Οι επιπτώσεις της Ανεξαρτοποίησης
 
Συντάκτης: Γεώργιος Ε. Σέκερης, Πρέσβης ε.τ.*
 
Ημερομηνία καταχώρησης: 24 Απριλίου 2008
 

Η απόσχιση του Κοσσυφοπεδίου από τη γιουγκοσλαβική επικράτεια ήταν προδιαγεγραμμένη από το τέλος ήδη της νατοϊκής επίθεση του 1999. Αβεβαιότητα περιέβαλε, όχι το εάν, αλλά το πότε το δημιουργηθέν με την απόφαση 1244 του Συμβουλίου Ασφαλείας αλβανοκρατούμενο δυτικό προτεκτοράτο θα ανακηρυσσόταν κράτος ανεξάρτητο. Και ορισμένες μεν φωνές εισηγούντο την καθυστέρηση της ανεξαρτοποίησης, προκειμένου, χάρις στην προσδοκώμενη ένταξη του συνόλου των Δυτικών Βαλκανίων στον ευρωατλαντικό θεσμικό χώρο, να απορροφηθούν, εν μέρει τουλάχιστον, οι εξ αυτής αναπόφευκτοι γεωπολιτικοί κραδασμοί. Πλην οι μεγάλες δυτικές δυνάμεις, με πρωτοστατούσα την Ουάσινγκτον, αποφάσισαν ότι, δεδομένης της θορυβώδους ανυπομονησίας των Αλβανών Κοσοβάρων, η επίσπευση της ανεξαρτησίας συνεπαγόταν μικρότερο κόστος για τη σταθερότητα της περιοχής απ’ ό,τι η διατήρηση του στάτους κβο. Μένει τώρα να διαπιστωθούν οι επιπτώσεις της κρίσιμης αυτής επιλογής – τόσο οι περιφερειακές, όσο και οι ευρύτερες διεθνείς..

Και εν πρώτοις οι αφορώσες στο ίδιο το Κόσοβο.
Την ανεξαρτοποίηση του οποίου έχουν ήδη αναγνωρίσει οι ΗΠΑ και τα τέσσερα μεγάλα κοινοτικά κράτη, καθώς και αύξων αριθμός άλλων χωρών, μεταξύ των οποίων και η Τουρκία.1 Με την τελευταία αυτή, ειδικότερα, να επιδιώκει, ευλόγως υποθέτει κανείς, να κερδίσει πόντους στην Ουάσινγκτον και τις μεγάλες ευρωκοινοτικές πρωτεύουσες, να συσφίγξει τους δεσμούς της με τον αλβανικό κόσμο και γενικότερα να ενισχύσει τα ερείσματά της βορείως των ελληνικών συνόρων, και να ισχυροποιήσει τη θέση του ψευδοκράτους στην Κύπρο. Εκτιμώντας προφανώς ότι, χάρις και στη συνεργασία των Αμερικανών και την κατανόηση των κοινοτικών Ευρωπαίων, ελέγχει το Κουρδικό τόσο, ώστε η ασφάλεια της επικράτειάς της να μη διατρέχει σοβαρό κίνδυνο από τυχόν παρενέργειες του Κοσοβικού.
Από την άλλη, όπως αναμενόταν, η σερβική πλευρά καταγγέλλει την κοσοβαρική ανεξαρτησία ως παράνομη. Οι δε εναπομένοντες στο Κοσσυφοπέδιο Σέρβοι – περί τους 130,000 επί συνολικού πληθυσμού δύο περίπου εκατομμυρίων – εμφανίζονται αποφασισμένοι να αντισταθούν στην υπαγωγή τους υπό αλβανική διακυβέρνηση. Και μάλιστα οι μισοί περίπου εξ αυτών, που συγκροτούν έναν εθνοτικά συμπαγή θύλακα στον Βορρά, δείχνουν να επιδιώκουν την απόσχιση από το νεοπαγές κοσοβαρικό κράτος και την ενσωμάτωσή τους στην όμορη Σερβία – με την οποία, άλλωστε, δεν έπαψαν να διατηρούν στενούς διοικητικούς και οικονομικούς δεσμούς. (Με κάποια δόση υπερβολής, ο γνωστός Βρετανός αναλυτής και αρθρογράφος Τίμοθι Γκαρτον Ας υποστηρίζει ότι «de facto, το Κόσοβο είναι ήδη διχοτομημένο».2) Ενώ, γενική είναι η πεποίθηση ότι από την πλευρά τους οι Αλβανοί Κοσοβάροι, στη μεγάλη τους πλειοψηφία και παρά τις περί του αντιθέτου δεσμεύσεις της ηγεσίας τους, προσβλέπουν στην εν καιρώ συνένωσή τους με τη μητέρα Αλβανία και τη συγκρότηση, με απορρόφηση και των ομοεθνών τους της ΠΓΔΜ, ενός μείζονος αλβανικού κράτους.
Η Δύση αντιμετωπίζει, συνεπώς, τη διττή πρόκληση των αναθεωρητικών βλέψεων, τόσο των Σέρβων, όσο και των Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου. Έχοντας δε κατηγορηματικά αποκλείσει αλλαγές συνόρων του νεοπαγούς κρατιδίου είναι καταδικασμένη να διατηρήσει επ’ αόριστον το τελευταίο αυτό υπό στενό ευρωατλαντικό έλεγχο. (Στο ήδη μνημονευθέν άρθρο του, ο κ. Γκάρτον Ας χαρακτηρίζει το πολιτειακό καθεστώς που, επί τη βάσει του γνωστού σχεδίου Αχτισάαρι,3 επιβλήθηκε στο Κόσοβο «εξαρτημένη ανεξαρτησία».) Παρά ταύτα, όμως, οι εθνικοί πόθοι των δύο κοσοβαρικών εθνοτήτων, με δεδομένες και τις άθλιες επιτόπιες οικονομικές συνθήκες,4 δεν παύουν να αποτελούν βραδυφλεγή βόμβα στα θεμέλια της νέας κρατικής οντότητας.
Τόσω μάλλον που το Βελιγράδι αρνείται κατηγορηματικά να αποδεχθεί τα τετελεσμένα. Και, ναι μεν δηλώνει ότι δεν πρόκειται να τα αμφισβητήσει με βίαια μέσα, πλην όμως προχωρεί στη λήψη διπλωματικών αντιμέτρων κατά των πρωτευουσών που τα αναγνωρίζουν επισήμως. Ενώ, κατά τα λοιπά, η Σερβία βρίσκεται αντιμέτωπη με το ακόλουθο υπαρξιακό δίλημμα: Θα αναδείξει την ανάκτηση τής οριστικά, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, απωλεσθείσης επαρχίας της σε κεντρικό άξονα της πολιτικής της – εμπλεκόμενη έτσι, αναπόφευκτα, σε σύγκρουση διαρκείας με τις μεγάλες δυτικές δυνάμεις, με μόνο και εν πολλοίς εικονικό στήριγμα τη Μόσχα; Ή, αντιθέτως, θα δώσει προτεραιότητα στην ένταξή της στους ευρωατλαντικούς θεσμούς και ειδικότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, προκειμένου να αποφύγει περαιτέρω εθνικές περιπέτειες και να επιτύχει την εσωτερική της ανασυγκρότηση; Επί του παρόντος – και παρά το οριακό «φιλοευρωπαϊκό» αποτέλεσμα των πρόσφατων προεδρικών εκλογών – οι Σέρβοι εμφανίζονται διχασμένοι ως προς το πρακτέο.
* * *
Η ανεξαρτοποίηση, όμως, του Κοσσυφοπεδίου επηρεάζει εν δυνάμει και τον ευρύτερο βαλκανικό χώρο.
Ηγετικά στελέχη της σερβικής συνιστώσας του δυσλειτουργικού, κατά γενική αναγνώριση, κρατικού μορφώματος της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, επικαλούνται ήδη το κοσοβαρικό «προηγούμενο» για να διεκδικήσουν την ένωση της «Σερβικής Δημοκρατίας» τους με τη μητέρα Σερβία. Και όπως ήδη επισημάνθηκε, η δυναμική των εξελίξεων περί το Κοσοβαρικό τείνει να ευνοήσει και την απόσχιση του αλβανικού στοιχείου από την ΠΓΔΜ. Με επακόλουθο να διαφαίνονται σοβαροί κίνδυνοι για την ευστάθεια και ακεραιότητα και των άλλων δύο αυτών βαλκανικών προτεκτοράτων της Δύσης.
Όπερ σημαίνει ότι η διασφάλιση – στο μέτρο του δυνατού – της σταθερότητας στον χώρο των Δυτικών Βαλκανίων προϋποθέτει τη διατήρηση και πιθανότατα την ενίσχυση της εκεί δυτικής πολιτικο-στρατιωτικής παρουσίας. Της ευρωκοινοτικής ασφαλώς. Πρωτίστως, όμως, της νατοϊκής – δοθέντος ότι οι κοινοτικοί Ευρωπαίοι δεν είναι πρακτικώς σε θέση να αποτρέψουν, ή και εν ανάγκη να διαχειρισθούν, μείζονα βαλκανική κρίση, χωρίς την ενεργό συνδρομή της Ουάσινγκτον. Όπως, άλλωστε, καταδεικνύει και η κατανομή έργου μεταξύ Ατλαντικής Συμμαχίας και Κοινοτικής Ευρώπης στην περίπτωση του Κοσσυφοπεδίου. Όπου το ΝΑΤΟ επωμίζεται τα στρατιωτικά βάρη και η ΕΕ τη διοργάνωση της αστυνομίας και της δικαιοσύνης.5
Οι διαβεβαιώσεις, επομένως, των Δυτικών ότι η κοσοβαρική ανεξαρτοποίηση «δεν συνιστά προηγούμενο» δεν πείθουν. Η βίαιη απόσπαση τμήματος της σερβικής επικράτειας μπορεί κάλλιστα να λειτουργήσει ως ενθάρρυνση, ή έστω ως πρόφαση, για αποσχιστικές κινήσεις αλλαχού – και όχι μόνο στα Βαλκάνια. Χαρακτηριστική η άρνηση της Ισπανίας, της Ρουμανίας, της Σλοβακίας και της Κύπρου να αναγνωρίσουν το νέο κράτος, με τη βασκική ή ουγγρική μειονότητά τους οι τρεις πρώτες και την τουρκική κοινότητα η Λευκωσία κατά νουν. Και της Κίνας, ανήσυχης για τη στάση των Μουσουλμάνων του Σιν Κιάνγκ και, κυρίως, της Ταϊβάν.
* * *
Το μεγαλύτερο όμως ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αντιδράσεις της Μόσχας.
Την οποία ασφαλώς προβληματίζουν οι μεσοπρόθεσμες επιπτώσεις των κοσοβαρικών εξελίξεων στην Τσετσενία και τους λοιπούς μουσουλμανικούς της πληθυσμούς. Ωστόσο, η αναγεννώμενη υπό τη στιβαρή ηγεσία του Πούτιν Ρωσία εκλαμβάνει τους δυτικούς χειρισμούς περί το Κοσσυφοπέδιο κυρίως ως μέρος μιας ευρύτερης νατοϊκής προσπάθειας απομείωσης του διεθνούς της γοήτρου – με αρνητικό αντίκτυπο, μεταξύ άλλων, στην επιδίωξή της να αναστηλώσει την επιρροή της στο «εγγύς εξωτερικό» της. Και συνακόλουθα: Στηρίζει διπλωματικά τον Σέρβο «σύμμαχο» – αποκλείοντας συν τοις άλλοις την ένταξη του Κοσόβου στον ΟΗΕ και σε όσους άλλους διεθνείς οργανισμούς έχει τη δυνατότητα να το πράξει. Αφήνει να αιωρούνται απειλές για την εκ μέρους της υπό μορφήν αντιποίνων αναγνώριση της Αμπχαζίας, της Νότιας Οσετίας ή και της Υπερδνειστερίας. Και υπαινίσσεται τη λήψη και άλλων μέτρων, τη φύση των οποίων, όμως, δεν διευκρινίζει.6 Το πιθανότερο εν τούτοις είναι ότι ο ρεαλιστής σημερινός πρόεδρος και μελλοντικός ισχυρός πρωθυπουργός της δεν πρόκειται να «τραβήξει το σκοινί» σε σημείο του να υποθηκεύσει τις σχέσεις της χώρας του με την αμερικανική υπερδύναμη και την κοινοτική Ευρώπη – σχέσεις κρίσιμης πάντοτε σημασίας για τα ρωσικά οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα
Ας σημειωθεί ότι τις αντιδράσεις τους αυτές οι Ρώσοι τις αιτιολογούν επικαλούμενοι τη διεθνή νομιμότητα και ειδικότερα την απουσία νομιμοποίησης της ανεξαρτοποίησης του Κοσόβου από τον ΟΗΕ. Και όντως οι περί του αντιθέτου ισχυρισμοί των Δυτικών δεν αντέχουν σε σοβαρή ανάλυση. Είναι άλλωστε ενδεικτικό ότι ούτε η ίδια η ΕΕ κατόρθωσε να υιοθετήσει κοινή γραμμή έναντι της κοσοβαρικής ανεξαρτησίας.7 Εν τούτοις, ασφαλώς δεν είναι η πρώτη φορά – και δεν θα είναι η τελευταία – που ο παγκόσμιος οργανισμός παρακάμπτεται. Η επίθεση κατά της Γιουγκοσλαβίας το 1999 διεξήχθη ερήμην του. Και κατά τη Σύνοδο Κορυφής του Απριλίου του ίδιου εκείνου έτους το ΝΑΤΟ κατέστησε άπαξ έτι σαφές ότι η νομιμοποιητική κάλυψη των επεμβάσεών του από τα Ηνωμένα Έθνη είναι επιθυμητή, αλλά όχι απαραίτητη. Γενικότερα δε τα κράτη και ιδίως οι μεγάλες δυνάμεις – της Ρωσίας, της Κίνας και άλλων υποτιθέμενων θιασωτών του διεθνούς δικαίου συμπεριλαμβανομένων – εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τον ΟΗΕ και γενικότερα τα διεθνή νόμιμα επιλεκτικά: να τα επικαλούνται ή να τα αγνοούν με γνώμονα τα μείζονα εθνικά τους συμφέροντα και τους συσχετισμούς ισχύος.
Λίγες λέξεις, εν κατακλείδι, για τη στάση της χώρας μας.
Βασικός γνώμονας για τη χάραξη ελληνικής πορείας στον βαλκανικό κυκεώνα δεν μπορεί να είναι παρά το καλώς σταθμισμένο ελληνικό εθνικό συμφέρον. Υπό το πρίσμα δε αυτό η ανεξαρτοποίηση του Κοσόβου αποτελεί εξέλιξη αρνητική. Και τούτο διότι: Εξασθενίζει περαιτέρω τον σημαντικό για τη διασφάλιση των βαλκανικών ισορροπιών σερβικό παράγοντα. Ευνοεί, έστω και εμμέσως, τις τουρκικές στοχεύσεις στην Κύπρο. Και, κυρίως, διευκολύνει τη συγκρότηση της Μεγάλης Αλβανίας. Η οποία θα μπορούσε να αποδειχθεί για την Ελλάδα, αν όχι σοβαρή απειλή, πάντως σοβαρός γεωπολιτικός πονοκέφαλος, λόγω εθνικιστικών φαντασιώσεων πολιτικώς ανώριμων πληθυσμών και ηγεσιών. Ιδίως αν αλβανικά κέντρα επιδιώξουν να χειραγωγήσουν τους περισσότερους από μισό εκατομμύριο Αλβανούς που είναι πλέον μονίμως εγκατεστημένοι στη χώρα μας. (Εξ ου, άλλωστε, και η επιτακτική ανάγκη να δρομολογηθεί το ταχύτερον σοβαρή προσπάθεια αφομοίωσης των κατά τα άλλα πολλαπλώς χρήσιμων αυτών μεταναστών.8)
Ωστόσο, η ικανότητά μας να επηρεάσουμε τις κοσοβαρικές εξελίξεις είναι λίαν περιορισμένη. Επιβάλλεται δε οι όποιες ενέργειές μας περί το Κοσοβαρικό να είναι συμβατές με τη διαφύλαξη των δεσμών μας με τους δυτικούς μας συμμάχους και εταίρους. Διότι το μέλλον του Ελληνισμού είναι αναπόσπαστα συνηφασμένο με τον ευρωατλαντικό κόσμο και τους θεσμούς του.
Κατά τα λοιπά, η ελληνική διπλωματία καλείται να χειρισθεί στο άμεσο μέλλον το λεπτό θέμα της αναγνώρισης του Κοσόβου. Και, εφ’όσον μεν το νέο αυτό κράτος εδραιωθεί, το πιθανότερο είναι ότι κάποια στιγμή και η Ελλάδα θα αναγκασθεί εκ των πραγμάτων να το αναγνωρίσει. Άλλωστε, όπως ήδη τονίσθηκε, η παγίωση των κοσοβαρικών συνόρων προς Αλβανία και ΠΓΔΜ σαφέστατα εξυπηρετεί τα ελληνικά συμφέροντα. Επί του παρόντος, όμως, επίδειξη σπουδής ως προς την αναγνώριση αντενδείκνυται. Όπως, από την άλλη, πρέπει να αποφευχθεί και ο δημόσιος καταγγελτικός λόγος κατά της κοσοβαρικής ανεξαρτησίας, που ορισμένοι, μη συνειδητοποιώντας τη φύση του εθνικού μας διακυβεύματος – ή κινούμενοι από στενά πολιτικο-κομματικά ελατήρια – απαιτούν. Οι ελληνικοί χειρισμοί του ακανθώδους αυτού θέματος πρέπει να χαρακτηρίζονται από μέτρο και χαμηλούς τόνους. Ενώ, υπό την προϋπόθεση ότι το Βελιγράδι δεν θα εκτραπεί προς ακραίες συμπεριφορές, η Αθήνα είναι άριστα τοποθετημένη για να προσφέρει αθορύβως τις καλές της υπηρεσίες, προκειμένου το χάσμα που έχει ανοιχθεί μεταξύ Δύσης και Σερβίας να γεφυρωθεί και ο σερβικός πυλώνας να επανενταχθεί στη βαλκανική αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Παραπομπές:
1 Βλ. Turkey recognizes Kosovo, Turkish Daily News, 20-2-2008.
2 Βλ. Timothy Garton Ash, This dependent independence is the least worst solution for Kosovo, «The Guardian», 21-2-2008.
3 Βλ. σχετικώς και άρθρο του Γ.Ε.Σέκερη υπό τον τίτλο Το Κοσσυφοπέδιο διαιρεί τη «διεθνή κοινότητα» στο τεύχος του Μαϊου-Ιουλίου 2007 των «Εθνικών Επάλξεων»
4 Σε άρθρο του υπό τον τίτλο Les défis du Kosovo indépendant δημοσιευθέν στην Le Monde της 22ας Φεβρουαρίου 2008, ο Christophe Chatelot περιγράφει το Κόσοβο ως «χώρα με καταστροφική υποδομή» και «ως μια από τις φτωχότερες περιοχές της Ευρώπης».
5 Βλ. Questions remain over EU’s role, “The Guardian”, 18-2-2008.
6 Βλ. μεταξύ άλλων: Οξύτατη αντίδραση της Μόσχας στις τελευταίες εξελίξεις στο Κοσσυφοπέδιο, «Το Βήμα», 23-2-2008.
7 Αποκαλύπτοντας έτσι, ειρήσθω εν παρόδω, για μια ακόμη φορά, τις δομικές αδυναμίες της κοινής, υποτίθεται, ευρωκοινοτικής εξωτερικής πολιτικής.
8 Βλ. σχετικώς άρθρο του Γ.Ε. Σέκερη αναρτηθέν στις 18-2-2008 στον δικτυακό τόπο www.diplomatikoperiskopio.com υπό τον τίτλο Το Μεταναστευτικό: Μείζων εθνική πρόκληση.

*
Ο κ. Σέκερης συνεργάζεται τακτικά στον δικτυακό τόπο www.diplomatikoperiskopio.com