Η δύναμη του πεπρωμένου.

Θέμα: Η δύναμη του πεπρωμένου.
 
Συντάκτης: Ιωάννης Λ. Μπακούρος, Υποστράτηγος ε.α.
 
Ημερομηνία καταχώρησης: 26 Φεβρουαρίου 2008
 

«Σταγόνα τύχης θέλω. ου φρενών πίθον»
(Αριστοτέλης)
Το παρθενικό ταξίδι του «Αβέρωφ». Καλοκαίρι του 1911. Στο στενό του Σπίτχεντ (Spithead) που χωρίζει το νησί Γουάϊτ (Wight), στη Μάγχη, από τις βρετανικές ακτές του Πόρτσμουθ, έχουν μαζευτεί πολεμικά πλοία από όλον τον κόσμον. Για τις τελετές των γάμων του Γεωργίου Ε΄, παππού της σημερινής βασίλισσας Ελισάβετ.
Ανάμεσά τους το καμάρι του ελληνικού στόλου. Το θωρηκτό «Αβέρωφ».1 Κάνει το παρθενικό του ταξίδι. Πριν από ένα, περίπου, μήνα βρισκόταν στο Λιβόρνο, στα ναυπηγεία του «Ορλάντο».
Στην Ελλάδα το περιμένουν με λαχτάρα. Σύννεφα μαύρα, απειλητικά έχουν σκεπάσει τα Βαλκάνια. Πλησιάζει η ώρα της αναμέτρησης με την Τουρκία. Τα χριστιανικά κράτη -Ελλάς, Σερβία, Μαυροβούνιο, Βουλγαρία- ενωμένα θα επιχειρήσουν να διώξουν τον Ασιάτη τύραννο, από την Ευρώπη. Όμως, για να νικήσουν πρέπει να εξασφαλίσουν τον έλεγχο στο Αιγαίο. Να απαγορεύσουν στον Σουλτάνο να φέρει ενισχύσεις -στρατεύματα και πολεμικό υλικό- από τα Μικρασιατικά παράλια. Και αυτήν την υπεροπλίαν στο Αρχιπέλαγος μόνον ο «Αβέρωφ» μπορεί να την εξασφαλίσει. Μόνον αυτός μπορεί να αντιμετωπίσει την τουρκική ναυαρχίδα, το «Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσσα».
Κυβερνήτης του θωρηκτού μας ο πλοίαρχος Ιωάννης Δαμιανός που, ως υπουργός Ναυτικών στην κυβέρνηση του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, το 1909, είχε πιέσει για την αγορά του «Αβέρωφ».
«Αν έχεις τύχη...» Μέσα σ’ αυτό το κλίμα της ανήσυχης αναμονής πέφτει σαν κεραυνός η τρομακτική είδηση: «22 Ιουνίου 1911. Το θωρηκτόν «Αβέρωφ» πλέον εκ Πόρτσμουθ εις Ντέβενπορτ, εντός του κόλπου του Πλύμουθ, προσέκρουσε περί την ενδεκάτην νυκτερινήν ώραν προχθές, εις ύφαλον...».
Η ταραχή στην Αθήνα είναι απερίγραπτη. Οι πιο θερμόαιμοι ζητούν να ντουφεκιστεί ο κυβερνήτης. Ένας από τους λίγους που θα τολμήσουν να υπερασπιστούν τον ατυχήσαντα πλοίαρχο είναι και ένας αρχίατρος του Ναυτικού. Ο Πέτρος Αποστολίδης, ο κατοπινός λογοτέχνης, χρονογράφος και ακαδημαϊκός, πιο γνωστός με το ψευδώνυμο Παύλος Νιρβάνας. «Κανένα ναυπηγείον δεν είναι εις θέσιν να σας κατασκευάσει έναν Νέλσωνα, με όλα τα εκατομμύρια του κόσμου», θα γράψει στο περιοδικό «Παναθήναια».
Ευτυχώς, το σκάφος δεν έχει πάθει σοβαρές ζημιές. Οι επισκευές, στο Ντέβενπορτ συμπληρώνονται περί τα μέσα Αυγούστου και ο «Αβέρωφ» βάζει πλώρη για τον Βισκαϊκό. Στη γέφυρα του πλοίου όμως δεν βρίσκεται πια ο Δαμιανός. Τον έχει αντικαταστήσει ο Κουντουριώτης!
Αυτός, ο Κουντουριώτης και όχι ο Δαμιανός, θα οδηγήσει τον στόλο μας στις νικηφόρες ναυμαχίες της Έλλης και της Λήμνου. Αυτός θα δοξάσει τον «Αβέρωφ», αλλά θα δοξαστεί και ο ίδιος. Πέντε χρόνια αργότερα θα ακολουθήσει τον Ελευθέριον Βενιζέλον στο κίνημα της Θεσσαλονίκης. Μαζί και με τον στρατηγό Παναγιώτη Δαγκλή θα αποτελέσουν την περίφημη Τριανδρία. Ο λαϊκός στιχουργός θα συνταιριάξει τα ονόματά τους: «Οι σωτήρες μας οι τρείς, Βενιζέλος, Κουντουριώτης και Δαγκλής». Και όταν, παραμονές των μοιραίων εκλογών της 1ης Νοεμβρίου 1920, θα πεθάνει, από ένα τυχαίο δάγκωμα πιθήκου, ο βασιλιάς Αλέξανδρος, ο Υδραίος ναυμάχος θα γίνει αντιβασιλιάς. Αργότερα, το 1924, θα αναλάβει το ανώτατο αξίωμα της χώρας. Θα είναι ο πρώτος πρόεδρος της ελληνικής Δημοκρατίας.
Η μοίρα των λαών και των ανθρώπων σφραγίζεται, συχνά, από τυχαία γεγονότα. Αν ο «Αβέρωφ» δεν έπεφτε πάνω στην ύφαλο του Ντραφστόουν, τότε αρχηγός του στόλου στις ναυμαχίες της Έλλης και της Λήμνου θα ήταν ο Δαμιανός. Μάταια θα έψαχνε κανείς σήμερα να βρεί το όνομα του Παύλου Κουντουριώτη στα εγκυκλοπαιδικά λεξικά!

Σενάρια ιστορικής φαντασίας. Όπως δύσκολα, επίσης, θα μπορούσε κανείς να βρεί, στην ιστορία του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου, το όνομα του Φράνκο. Διότι την εξέγερση των εθνικιστών, το 1936, δεν την είχε οργανώσει ο Φράνκο που βρισκόταν τότε εξόριστος στα Κανάρια νησιά. Την είχαν προετοιμάσει οι στρατηγοί Σανχούρχο (Jose Sanjurjo) και Μόλα (Emilio Mola).
Ο Σανχούρχο μετά από ένα αποτυχημένο πραξικόπημα το 1932, στην Σεβίλλη, είναι και αυτός το 1936 εξόριστος. Ο Μόλα τον προορίζει για αρχηγό της επαναστάσεως. Τον ειδοποιεί να έλθει να αναλάβει την ηγεσία. Όμως, το αεροπλάνο που μεταφέρει τον Σανχούρχο θα πέσει και θα φονευθούν οι επιβαίνοντες. Λίγο αργότερα θα χάσει την ζωή του και ο Μόλα. Σε αεροπορικό δυστύχημα κι αυτός. Αφήνοντας ελεύθερη τη θέση του αρχηγού. Έτσι, ο Φράνκο θα βρεθεί αρχηγός της επαναστάσεως. (Υποψίες ότι, πίσω από τα δύο αεροπορικά δυστυχήματα, ίσως βρισκόταν ο Φράνκο δεν επιβεβαιώθηκαν ποτέ).
Βεβαίως, στο ερώτημα ποιά θα ήταν η εξέλιξη του εμφυλίου πολέμου, αλλά και η στάση της Ισπανίας στην παγκόσμια σύρραξη 1939-1945, αν ηγέτης των εθνικιστών ήταν ο Σανχούρχο και όχι ο Φράνκο, η φαντασία οργιάζουσα κατασκευάζει απίθανα σενάρια. Ίσως, ο Σανχούρχο να μη διέθετε τις «διολισθητικές» ικανότητες του Φράνκο και να υπέκυπτε στις απειλητικές πιέσεις του Χίτλερ για συμμετοχή της Ισπανίας στον πόλεμο, στο στρατόπεδο του Άξονος. Τότε τα γερμανικά σχέδια «Φελίξ» και Ισαβέλλα» θα εφαρμόζονταν. Τα χιτλερικά στρατεύματα θα κατηφόριζαν και θα κατελάμβαναν το Γιβραλτάρ. Η Μεσόγειος θα έκλεινε για τους Βρετανούς. Η έκβαση του Β΄ Π.Π. ίσως να ήταν διαφορετική. (Εθνικές Επάλξεις, τεύχος 73, Αύγουστος-Οκτώβριος 2006, σελ. 9-11).
Βρίθει η παγκόσμια Ιστορία από παρόμοια τυχαία γεγονότα που άλλαξαν, ενδεχομένως, την πορεία της. Και άλλα μεν απ’ αυτά πέρασαν, στην αρχή τουλάχιστον, απαρατήρητα ενώ άλλα φορτίσθηκαν υπερβολικά και δυσανάλογα προς τα πραγματικά αποτελέσματά τους. Το ότι η Κερκόπορτα βρέθηκε ανοικτή, την 29 Μαΐου 1453, δεν προκάλεσε την πτώση της Πόλης. Απλώς την 12συντόμευσε. Η Βασιλεύουσα ήταν καταδικασμένη. Οι μέρες της ήταν μετρημένες.
Κλείνοντας, να σημειώσω ότι μία λίαν ενδιαφέρουσα προσέγγιση - μελέτη του «τυχαίου», παραθέτει ο Νέστωρ της διπλωματίας μας Βύρων Θεοδωρόπουλος στο βιβλίο του «Προγραμματισμός στην Εξωτερική πολιτική;», σελ. 103-111. Πρόκειται για ένα από μια σειρά πλέον των δέκα μικρών βιβλίων του Β. Θεοδωρόπουλου, τα οποία οι εκδόσεις Ι. Σιδέρης τιτλοφορούν «Κείμενα εργασίας» (Θουκυδίδης επίκαιρος, το παράλογο στις διεθνείς σχέσεις, Αποχρώσεις στη διεθνή ζωή, Μορφογένεση στο διεθνές σύστημα κ.λπ.).

Υποσημειώσεις:
1. Αξίζει να σημειωθεί ότι από όλα αυτά τα καράβια μόνον ο «Αβέρωφ», αγέραστος και δοξασμένος, θα βρεθεί πάλι στο Σπίτχεντ, το 1936, συμμετέχοντας στις γιορτές για την ανάρρηση στον θρόνο του Γεωργίου ΣΤ΄, πατρός της Ελισάβετ. (Άλλο τυχαίο γεγονός και αυτό. Η παραίτηση του «γερμανόφιλου» Εδουάρδου Η΄, η οποία έφερε στον θρόνο τον νεότερο αδελφό του Γεώργιο ΣΤ΄).
Βοηθήματα:
-
Δημ. Λαμπίκη: «Ναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης», Αθήναι 1935, σελ. 94-105.
-
Παγκόσμια Iστορία, εκδ. «Πρωΐας», 1935, σελ. 1050.
-