ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΝΑΥΤΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ -ENCs. ΕΝΑΣ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑ

Θέμα: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΝΑΥΤΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ -ENCs. ΕΝΑΣ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ
 
Συντάκτης: Δημήτριος Ευαγγελίδης Αντιπλοίαρχος ΠΝ
 
Ημερομηνία καταχώρησης: 28 Σεπτεμβρίου 2007
 

Στις 29/11/2005, η Γενική συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών (UN/GA) με το ψήφισμα της με αριθμό A/60/30 καλωσόρισε την απόφαση του Διεθνούς Υδρογραφικού Οργανισμού (IHO ) για την Παγκόσμια Ημέρα της Υδρογραφίας, η οποία γιορτάζεται πλέον κάθε χρόνο στις 21 Ιουνίου. Επίκεντρο του φετινού εορτασμού είναι ο ηλεκτρονικός ναυτικός χάρτης που εκδίδεται από τις επίσημες - κρατικές Υδρογραφικές Υπηρεσίες που είναι μέλη του IHO.
IHO
Ο Διεθνής Υδρογραφικός Οργανισμός είναι ένας διακυβερνητικός συμβουλευτικός και τεχνικός οργανισμός που ιδρύθηκε το 1921 με σκοπό την υποστήριξη της ασφαλούς ναυσιπλοΐας και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Σκοπός του IHO είναι:
συντονισμός των δραστηριοτήτων των ΥΥ
η επίτευξη της μεγαλύτερης δυνατής ομοιογένειας στους εκδιδόμενους ναυτικούς χάρτες και εκδόσεις
η υιοθέτηση αξιόπιστων και αποτελεσματικών μεθόδων για την υλοποίηση και εκμετάλλευση των υδρογραφικών εργασιών
η ανάπτυξη των επιστημών στο πεδίο της υδρογραφίας και των τεχνικών που εφαρμόζονται στην ωκεανογραφία πεδίου
Το 1919, 24 έθνη συναντήθηκαν στο Λονδίνο στο πρώτο υδρογραφικό συνέδριο, κατά τη διάρκεια του οποίου αποφασίστηκε η δημιουργία ενός μόνιμου σώματος. Το 1921 το Διεθνές Υδρογραφικό Γραφείο (ΔΥΓ - IHB ) ξεκίνησε τις δραστηριότητες του με 19 κράτη - μέλη. Μετά από πρόταση/ πρόσκληση του Πρίγκιπα Αλβέρτου I, ενός σημαντικού επιστήμονα ωκεανογράφου, το ΔΥΓ απέκτησε εγκαταστάσεις και μόνιμη έδρα στο Πριγκιπάτο του Monaco.
Το 1970, το ΔΥΓ άλλαξε όνομα και νομική φύση (ιδιότητα) και εξελίχθηκε σε Οργανισμό. Σήμερα απαριθμεί 75 ναυτικές χώρες - μέλη.
Η σημασία της Υδρογραφίας
Τον Ιούλιο του 2002, το αναθεωρημένο άρθρο V της Σύμβασης του IMO για την ασφάλεια της ζωής στη θάλασσα (SOLAS ) τέθηκε σε ισχύ. Με την νέα διάταξη υπ’ αριθμόν 9, οι συμβαλλόμενες κυβερνήσεις της SOLAS επιβάλλονται πλέον την παροχή Υδρογραφικών Υπηρεσιών και προϊόντων. Οι σημαντικότεροι παράγοντες που επέβαλαν την ανάγκη για επαρκή υδρογραφική κάλυψη και την παραγωγή ναυτικών χαρτών και εκδόσεων όπως προβλέπει το άρθρο V της SOLAS είναι:
η έλευση σκαφών εξαιρετικά μεγάλου βυθίσματος (VLCC - ULCC )
η ανάγκη για προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος
η αλλαγή των θαλάσσιων εμπορικών οδών
η αυξανόμενη σπουδαιότητα των υποθαλάσσιων πηγών
η Σύμβαση των ΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας που επηρεάζει περιοχές εθνικής δικαιοδοσίας
Στις 23/12/2003 η Γενική Συνέλευση των ΗΕ υιοθέτησε την απόφαση A/RES/58/240 για τους Ωκεανούς και το Δίκαιο της Θάλασσας. Η απόφαση αυτή που στο μεγαλύτερο μέρος της διαπραγματεύεται με την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας καλεί τον IHO και τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO):
να συνεχίσουν τις προσπάθειες και να υιοθετήσουν από κοινού μέτρα, με έμφαση στην ενθάρρυνση μεγαλύτερης διεθνούς συνεργασίας και συντονισμού, για την μετάπτωση από τους έντυπους στους ηλεκτρονικούς ναυτικούς χάρτες,
να αυξήσουν την κάλυψη της υδρογραφικής πληροφορίας σε παγκόσμια βάση, ειδικά σε περιοχές διεθνούς ναυτιλίας και λιμένων και όπου υπάρχουν ευαίσθητες ή προστατευμένες θαλάσσιες περιοχές.
Η παραπάνω απόφαση - σταθμός των ΗΕ, σηματοδότησε το τέλος της παραδοσιακής και την αρχή της ψηφιακής ναυτικής χαρτογραφίας και ουσιαστικά προσδιόρισε σε ένα μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο θα εκτελείται η ναυτιλία στο εγγύς μέλλον.
Ο ηλεκτρονικός χάρτης
Ο ηλεκτρονικός χάρτης είναι μια σχετικά νέα τεχνολογία που παρέχει σημαντικά πλεονεκτήματα όσο αφορά στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και την απόδοση των ναυτιλιακών επιχειρήσεων. Ένας ηλεκτρονικός χάρτης δεν είναι απλώς μια απεικόνιση στην οθόνη ενός Η/Υ - είναι ένα σύστημα ναυσιπλοΐας σε πραγματικό χρόνο (real-time), που ενοποιεί ποικίλες πληροφορίες και δεδομένα, τα οποία απεικονίζονται και ερμηνεύονται από τον ναυτιλλόμενο. Αποτελεί ένα βοήθημα αυτοματοποιημένης λήψης αποφάσεων, ικανό να προσδιορίζει αδιάλειπτα τη θέση ενός σκάφους σε σχέση με τη στεριά, χαρτογραφημένα αντικείμενα, ναυτιλιακά βοηθήματα και αθέατους κινδύνους. Ο ηλεκτρονικός ναυτικός χάρτης αντιπροσωπεύει μια εντελώς νέα προσέγγιση στη θαλάσσια ναυτιλία.
Οι Ηλεκτρονικοί Ναυτικοί Χάρτες ENCs (Electronic Navigational Charts), είναι επίσημοι ναυτικοί χάρτες που παράγονται από εθνικούς υδρογραφικούς οργανισμούς και προορίζονται πρωταρχικά για χρήση στα Συστήματα Απεικόνισης Ηλεκτρονικών Χαρτών και Πληροφοριών ECDIS .
Τα συστήματα ECDIS απεικονίζουν ENCs και παρουσιάζουν όλη την απαραίτητη πληροφορία για ασφαλή ναυσιπλοΐα. Τα συστήματα ECDIS ικανοποιούν τις απαιτήσεις που έχει θέσει ο IMO για τα σκάφη που υπόκεινται στην συνθήκη SOLAS. Όλα τα άλλα είδη συστημάτων απεικόνισης ηλεκτρονικών χαρτών θεωρούνται γενικά Συστήματα Ηλεκτρονικών Χαρτών (ECS ).
Μόνο οι εθνικές Υδρογραφικές Υπηρεσίες μπορούν να παράγουν ή να δώσουν εξουσιοδότηση για την παραγωγή των ENCs μέσα στα χωρικά τους ύδατα. Άρα ο ναυτιλλόμενοι που ασχολούνται με το διεθνές εμπόριο, θα πρέπει να συνηθίσουν στη χρήση χαρτών που έχουν παραχθεί από περισσότερες από μία ΥΥ.
Γι αυτό, είναι σημαντικό κάθε ΥΥ να παράγει τέτοια ENCs, το οποία όταν χρησιμοποιηθούν μαζί με τα ENCs άλλων χωρών, να παρέχουν στον ναυτιλλόμενο, ως μια ενιαία Β.Δ. ηλεκτρονικών χαρτών, μία ασφαλή και αξιόπιστη πηγή πληροφόρησης στην οποία να μπορεί να βασιστεί για την εκτέλεση της ναυτιλίας.
Αυτό δεν είναι εύκολο, καθώς οι ΥΥ έχουν να αντιμετωπίσουν πολλές νέες προκλήσεις κατά την κατασκευή των ENCs, οι οποίες δεν υπήρχαν στην παραγωγή των χάρτινων χαρτών. Απαιτείται η υιοθέτηση κοινών κανόνων και μεθόδων στην κατασκευή των χαρτών από τις ΥΥ, προκειμένου να επιτευχθεί ο εναρμονισμός και η συμβατότητα των ENCs των διαφόρων χωρών.
Παρόλα αυτά, προκειμένου τα ENCs να είναι επιτυχημένα προϊόντα, θα πρέπει να παράγονται με την υψηλότερη ποιότητα και με τρόπο που να εξασφαλίζει τη συνέχειά τους, ενώ οι μέθοδοι με τις οποίες οι ΥΥ θα διανέμουν τα ENCs και τις ενημερώσεις τους θα πρέπει να είναι ασφαλείς, αλλά και κατάλληλοι για τους ναυτιλλόμενους.
Άρα ο προσεκτικός συντονισμός και η στενή συνεργασία μεταξύ των ΥΥ στην παραγωγή και διανομή των ENCs είναι ζωτικής σημασίας.
Τα συστήματα ECDIS που απεικονίζουν ENCs έχουν αναγνωριστεί από τους κανονισμούς της SOLAS ως ικανά να ικανοποιήσουν την απαίτηση της διεθνούς ναυτιλίας για κατοχή κατάλληλου χαρτογραφικού φορτίου από τα πλοία, με άλλα λόγια την υποχρέωση τους, να φέρουν ενημερωμένους επίσημους ναυτικούς χάρτες και ναυτικές εκδόσεις στη περιοχή που πλέουν (carriage requirements – SOLAS V/27). Έτσι, τα ENCs, σε αντίθεση με άλλα είδη ναυτικών χαρτών, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως η κύρια πηγή άντλησης ναυτιλιακών πληροφοριών και δεδομένων, αντικαθιστώντας τους έντυπους χάρτες.
Η παροχή παγκόσμιας, έγκαιρης και αξιόπιστης υπηρεσίας ενημερώσεων αποτελεί μέγιστη οργανωτική πρόκληση των εθνικών ΥΥ και του οργανισμού που τις αντιπροσωπεύει, του IHO.
Πρόκληση αποτελεί επίσης και η ανάγκη εξεύρεσης μεθόδων για γρήγορη ενημέρωση των ηλεκτρονικών χαρτών ανεξάρτητα από το αν τα πλοία βρίσκονται εν όρμω ή εν πλω.
Οι βασικές προϋποθέσεις για τη δημιουργία μιας επίσημης υπηρεσίας δεδομένων για το ECDIS είναι:
Παγκόσμια ομοιομορφία των δεδομένων (το S-57 είναι πρότυπο που το εγγυάται, οι ΥΥ πρέπει να συνεργάζονται στενά για την επίλυση των προβλημάτων που ανακύπτουν)
Ταχύτερος τρόπος αποστολής των δεδομένων από την πηγή στο ECDIS (εδώ ως πηγή νοείται η παραγωγός ΥΥ. Αυτό απαιτεί πάλι στενή συνεργασία των χωρών για σαφή καθορισμό των χαρτογραφικών υπευθυνοτήτων, ελαχιστοποίηση των επιπέδων επεξεργασίας και κατάργηση των περιττών διαδικασιών).
Όταν το θέμα αυτό άρχισε να συζητείται στους κόλπους του IHO, προτάθηκε ως πιο λογική λύση μία ρύθμιση που θα επέτρεπε την κατανομή του έργου της δημιουργίας μιας παγκόσμιας υπηρεσίας παροχής δεδομένων για το ECDIS. Τελικά αυτή η ιδέα υλοποιήθηκε από τον IHO ως ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΒΑΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Η/Ν ΧΑΡΤΩΝ (WEND ).

Η WEND στη πράξη αποτελείται από δύο συστατικά:
Ένα καταστατικό που περιγράφει τις αρχές συνεργασίας των χωρών (γνωστές ως WEND principles - αρχές WEND)
Ένα θεμελιώδες “σχήμα” που περιγράφει το σύστημα διανομής ENCs ως ένα δίκτυο αποτελούμενο από περιφερειακά κέντρα που ονομάζονται RENCs .
Τα Περιφερειακά Κέντρα Διανομής ENCs
Τα RENCs αναλαμβάνουν την υπευθυνότητα της προετοιμασίας και ενημέρωσης των δεδομένων ECDIS (ENCs) στη περιοχή τους.
Θεωρητικά, με την ανταλλαγή των δεδομένων από ένα περιφερειακό κέντρο στο άλλο, κάθε RENC αποκτά τη δυνατότητα να προσφέρει παγκόσμια κάλυψη ENCs και ενημερώσεων. Επιπλέον, τα δεδομένα που προσφέρονται από τα RENCs δεν έχουν διαφορές μεταξύ τους, είναι δηλαδή ταυτόσημα.
Σήμερα, υπάρχουν δύο (2) ενεργά κέντρα ΗΝ χαρτών: To IC-ENC με έδρα το ΗΒ και η PRIMAR Stavanger με έδρα τη Νορβηγία. Η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα που συνεργάζεται και με τα δύο κέντρα ENCs.
Και τα δύο RENCs στηρίζονται σε μία νέα αντίληψη διανομής ENCs: τους μεγάλους εμπορικούς προμηθευτές, που μπορούν να προσφέρουν υπηρεσίες “προστιθέμενης αξίας” (Value Added Resellers, VARs). Οι VARs παρέχουν όχι μόνο κάλυψη των θαλασσίων οδών με ENCs, αλλά μπορούν επιπλέον να συμπεριλάβουν στο τελικό προϊόν (CDs) και άλλες πληροφορίες, ανάλογα με τις απαιτήσεις των πελατών και όπου αυτές είναι απαραίτητες. Οι διανομείς δεν είναι πλέον άμεσοι συνέταιροι των RENCs, αλλά λαμβάνουν ολοκληρωμένες υπηρεσίες από τους VARs. Καθώς υπάρχουν διαφορετικοί VARs, οι διανομείς μπορούν να προσφέρουν ποικιλία διαφορετικών υπηρεσιών, καλύπτοντας έτσι τις διαφορετικές απαιτήσεις της ανταγωνιστικής αγοράς με προϊόντα που θα έχουν ως βάση τα ENCs.
Η Ελληνική Υδρογραφική Υπηρεσία (Υ.Υ.) παρακολουθώντας από κοντά τις εξελίξεις, συμμετείχε ενεργά τόσο στη διαδικασία σύνταξης των προδιαγραφών S-57 των Η/Ν Χαρτών (ENC) όσο και στη χάραξη πολιτικής σε επίπεδο IHO.
Η συμμετοχή στα διάφορα Υδρογραφικά φόρα και οι διαρκείς επαφές με ξένες Υδρογραφικές Υπηρεσίες αναγνωρισμένου κύρους και εμπειρίας, βοήθησαν σημαντικά στον σχεδιασμό ενός προγράμματος για τη κατασκευή των Ελληνικών ENC. Το έργο αυτό στηρίχθηκε στην εγκατάσταση ενός ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης, ποιοτικού ελέγχου και συντήρησης Η/Ν χαρτών και ολοκληρώθηκε το 2004. Σήμερα, την ευθύνη κατασκευής και ενημέρωσης των χαρτών έχει η Διεύθυνση Ηλεκτρονικών Ναυτικών Χαρτών (ΔΗΝΧ) της Υ.Υ.
Οι επίσημοι ελληνικοί ENCs, διατίθενται από τα περιφερειακά κέντρα Η/Ν χαρτών IC-ENC και PRIMAR Stavanger σε κρυπτογραφημένη μορφή για αποκλειστική χρήση στα πιστοποιημένα συστήματα ECDIS. Μπορούν όμως να χρησιμοποιηθούν και σε άλλα συστήματα όπως προσομοιωτές ναυτιλίας, έλεγχο θαλάσσιας κυκλοφορίας - VTMIS, τακτικά συστήματα ναυτικού κλπ