greek english
Αρχική arrow Άρθρα arrow ΗΜΕΡΙΔΑ 15-10-2012 "100 χρόνια από την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων. Πολιτική, Οικονομική & Στρατιωτική διάσταση".

ΗΜΕΡΙΔΑ 15-10-2012 "100 χρόνια από την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων. Πολιτική, Οικονομική & Στρατιωτική διάσταση".

Αντιστρατήγου ε.α. Γεωργίου Λιάκουρη

ΓΕΝΙΚΑ

 

Με την ονομασία "Βαλκανικοί Πόλεμοι", χαρακτηρίζονται οι πόλεμοι, οι οποίοι διεξήχθησαν τα έτη 1912 - 13, μεταξύ των Συμμάχων Βαλκανικών Χωρών (Ελλάδα, Σερβία, Βουλγαρία, Μαυροβούνιο) και της Τουρκίας αρχικά και μεταξύ τους αργότερα. Συγκεκριμένα οι πόλεμοι αυτοί χωρίζονται: στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο (1912 - 13), ο οποίος έλαβε χώρα μεταξύ των ως άνω Συμμάχων και της Τουρκίας και, στον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο (1913), μεταξύ των Συμμάχων Ελλάδας - Σερβίας και της Βουλγαρίας.

Α! ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

Αίτια και Αφορμές

Η Ελλάδα και τα άλλα βαλκανικά κράτη, είχαν βλέψεις στις κατεχόμενες από την Οθωμανική Αυτοκρατορία περιοχές της Βαλκανικής Χερσονήσου, για να επιτύχουν την απελευθέρωση των «ομαιμόνων» πληθυσμών τους, οι οποίοι υπέφεραν υπό τον Οθωμανικό ζυγό, αλλά και για την εδαφική τους επέκταση. Στις βλέψεις και επιδιώξεις αυτές, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις συνέπιπταν, αποδίδονται τα αίτια του Α! ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΥ πολέμου.

Τα αίτια υπήρχαν, οι ήδη συναφθείσες, μεταξύ των βαλκανικών κρατών συμμαχίες, έστω και διμερείς, ενίσχυαν τη θέση τους κρατών και τα καθιστούσαν ικανά να εμπλακούν και να ανταπεξέλθουν σε ένα πόλεμο κατά της Ο.Α. Το μόνο που απέμενε ήταν να δοθεί η σχετική αφορμή. Και υπήρξαν πολλές από μέρους της Ο.Α., οι οποίες οδήγησαν στη βέβαιη, όπως προδιαγραφόταν, σύγκρουση. Συγκεκριμένα :

Οι σφαγές των Χριστιανών που οργανώθηκαν από τις τουρκικές αρχές στη σερβική πόλη ΚΟΤΣΑΝΑ του Κοσσυφοπεδίου, τον Ιούλιο του 1912, ενώ είχε προηγηθεί η αιματηρή καταστολή της Αλβανικής Επαναστάσεως.

Η κατάσχεση από τις τουρκικές αρχές, μεγάλων ποσοτήτων σερβικού πολεμικού υλικού στα ΣΚΟΠΙΑ και η επίταξη όσων ελληνικών πλοίων βρίσκονταν σε τουρκικά λιμάνια, τον Σεπτέμβριο.

Η παραβίαση των συνθηκών του 1832 που καθόριζαν το καθεστώς της ΣΑΜΟΥ με αποβίβαση στο νησί τουρκικών δυνάμεων και η εκτόξευση πυρών κατά του επιβατηγού πλοίου "Ρούμελη", που εκτελούσε δρομολόγιο της γραμμής.

Τα σοβαρά μεθοριακά επεισόδια στα σύνορα με τη Βουλγαρία, Σερβία και το Μαυροβούνιο.

Η κινητοποίηση/επιστράτευση, υπό το πρόσχημα ασκήσεων στη Θράκη εκ μέρους της Ο.Α. στις 16 Σεπτεμβρίου 1912, την οποία ακολούθησαν και οι σύμμαχοι χώρες την επομένη ημέρα.

Παρά τις παρεμβάσεις, που επιχείρησαν οι ΜΔ, ο πόλεμος δεν αποφεύχθηκε. Έτσι στις 25 Σεπτεμβρίου η κυβέρνηση του Μαυροβούνιου, αναλαμβάνοντας την πρωτοβουλία, κήρυξε τον πόλεμο κατά της Ο.Α, για να ακολουθήσουν η Σερβία και Βουλγαρία στις 4 και η Ελλάδα στις 5 Οκτωβρίου.

Δύναμη - Διάταξη - Σχέδια Αντιπάλων (Σχ.1)

Ελλάδα

Ο ελληνικός στρατός βρισκόταν σε πολύ καλό επίπεδο από απόψεως οργανώσεως, εκπαιδεύσεως, πειθαρχίας και εξοπλισμών.

Η επιστράτευση εξελίχθηκε πολύ ικανοποιητικά και απέδωσε οκτώ (8) Μ.Π., δύο (2) ανεξάρτητα Αποσπάσματα Ευζώνων(Α.Ε.) και μία(1) Τ.Ι.. Η συνολική δύναμη ανερχόταν σε 110.000 πεζούς, 1000 ιππείς. Οι δυνάμεις αυτές συγκεντρώθηκαν ο μεν όγκος τους (7 Μ.Π., 1 Τ.Ι. και τα 2 Α.Ε.) στην ΘΕΣΣΑΛΙΑ και οι λοιπές (1 ΜΠ) στην ΗΠΕΙΡΟ. Κρίνεται σκόπιμο να επισημανθεί ότι υπήρξε αθρόα προσέλευση για κατάταξη από μη υπόχρεους έλληνες του εσωτερικού και εξωτερικού, αλλά και φιλέλληνες, οι οποίο αφού ορκίζονταν εντάσσονταν σε μονάδες και ειδικά τμήματα του τακτικού στρατού, στα τμήματα Προσκόπων και στο Σώμα των Γαριβαλδινών του Ιταλού στρατηγού Ριτσότι Γαριβάλντι, γιου του περίφημου Ιωσήφ Γαριβάλντι και του Αλεξάνδρου Ρώμα.

Αρχιστράτηγος του Στρατού Θεσσαλίας ήταν ο Διάδοχος Κωνσταντίνος με Επιτελάρχη τον Υποστράτηγο Δαγκλή Π., ενώ ο Αντιστράτηγος Σαπουντζάκης Κωνσταντίνος ήταν ο Διοικητής του Στρατού Ηπείρου, με Επιτελάρχη τον Αντισυνταγματάρχη Ιωάννου Δημήτριο.

Εδώ κρίνεται σκόπιμο να γίνει ειδική μνεία για την προς πόλεμο προπαρασκευή της χώρας, διότι αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση. Εξ αρχής θα πρέπει να επισημανθεί ότι τα συμπεράσματα-διδάγματα που αντλήθηκαν από τον «ατυχή», όπως αποκλήθηκε, πόλεμο του 1897, κατέτειναν στη διαπίστωση ότι ο ΣΞ δεν διέθετε επαρκή δύναμη, την κατάλληλη δομή, οργάνωση, οπλισμό, και εκπαίδευση για να μπορέσει να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις ενός νέου πολέμου. Με βάση αυτά τα συμπεράσματα άρχισε αμέσως σχεδόν μετά τον πόλεμο η ανάληψη εργώδους και συστηματικής προσπάθειας, για την αναδιοργάνωση και εξοπλισμό του στρατού, αλλά και για την ανύψωση του ηθικού του και την απαλλαγή του από την ηθική φθορά που είχε υποστεί από τον πόλεμο. Συγκεκριμένα ελήφθησαν μέτρα(νομοθετικά και άλλα), που αφορούσαν τη διοίκηση, δομή, οργάνωση, εξοπλισμούς και εφοδιασμό των ΕΔ, τα σημαντικότερα των οποίων ήταν:

1. Το 1900 καθιερώθηκε η θέση του Γενικού Διοικητού Στρατού,

επί κεφαλής της οποίας ετέθη ο Διάδοχος Κωνσταντίνος.

2. Το 1904 ψηφίσθηκε ο νόμος «περί Οργανισμού του στρατού»

με τον οποίο καθορίσθηκε η δομή και σύνθεσή του.

3. Το 1907 με μια σειρά νομοθετημάτων και ενεργειών «εντάθηκαν οι προσπάθειες για την περαιτέρω ενίσχυση του ΣΞ σε έργα υποδομής, οπλικά συστήματα και λοιπά μέσα και εφόδια. Επίσης απαλλάχθηκε ο Στρατός από ξένες προς την αποστολή του υπηρεσίες, όπως διάθεση προσωπικού στην χωροφυλακή, δασική υπηρεσία, πυροσβεστική, τελωνειακή κα».

4. Ενώ το 1908

Όταν οι αρχικά επιτυχείς προσπάθειες άρχισαν να χαλαρώνουν, η επανάσταση του "Στρατιωτικού Συνδέσμου" του 1909, υλοποιώντας το βασικό σκοπό της, έθεσε σε νέες βάσεις την προσπάθεια αναδιοργανώσεως των Ε.Δ. και επέβαλε την επιτάχυνση των διαδικασιών και προσπαθειών, ώστε με ταχύ ρυθμό να καταστούν ετοιμοπόλεμες και ικανές να αντιμετωπίσουν κάθε απειλή. Στα πλαίσια της προσπάθειας αυτής, μεταξύ πολλών άλλων:

1. Καταργήθηκε η Γενική Διοίκηση και το Σώμα Επιτελών

και απομακρύνθηκαν ο Διάδοχος και οι πρίγκηπες από το ΣΞ.

2. Καθιερώθηκε η γενική στρατολογία

και η επί τρίμηνο εκγύμναση όλων των αγύμναστων παλαιών κλάσεων.

3. Έγιναν μεγάλες παραγγελίες σε οπλισμό πυρομαχικά, υλικά επιστρατεύσεως και άρχισε η κατασκευή έργων υποδομής.

Η ανάθεση της πρωθυπουργίας στον ΕΒ έδωσε νέα ώθηση στην προς πόλεμο προπαρασκευή. Συγκεκριμένα:

1. Συστήθηκε η θέση του ΓΕΠΣ

, στην οποία τοποθετήθηκε ο Διάδοχος, ο οποίος σε περίπτωση πολέμου προεβλέπετο να αναλάβει την αρχιστρατηγία.

2. Τον Ιανουάριο του 12 ψηφίστηκε νέος Οργανισμός ΣΞ

, ο οποίος προέβλεπε το τριαδικό σύστημα, οι δε ΜΠ γίνονταν ελαφρότερες, για να προσαρμόζονται καλύτερα στις ιδιαιτερότητες του ορεινού ελληνικού εδάφους.

3. Στο ίδιο χρονικό διάστημα η εκπαίδευση τέθηκε σε νέες βάσεις, με τη διεξαγωγή ασκήσεων μεγάλης κλίμακας με πραγματικά πυρά.

4. Στα θέματα οργανώσεως και εκπαιδεύσεως μεγάλη ώθηση έδωσε η μετάκληση από τον Πρωθυπουργό Ελ. Βενιζέλο, δύο εκπαιδευτικών αποστολών Γαλλική για το στρατό(υπό τον στρατηγό Eydoux) και Αγγλική για το στόλο(υπό το ναύαρχο Tufner), οι οποίες εργάσθηκαν εντατικά για την αρτιότερη εκπαίδευση και οργάνωση των Ε.Δ. της χώρας. Στις διεξαγόμενες στο πεδίο και με πραγματικά πυρά ασκήσεις εμφυσήθηκε το κρατούν τότε στο γαλλικό στρατό επιθετικό δόγμα, το οποίο ως συνάδον πλήρως με την ιδιοσυγκρασία του Έλληνα, έγινε ασμένως αποδεκτό από τους αξιωματικούς και οπλίτες του Ελληνικού Στρατού, οι οποίοι το ενστερνίσθηκαν πλήρως.

Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι για να διευκολυνθούν οι προσπάθειες για τον εκσυγχρονισμό και τον εξοπλισμό και ανεφοδιασμό των ΕΔ συστήθηκε από το 1904 ειδικό ταμείο, το ΤΕΘΑ, με σκοπό τη συγκέντρωση πιστώσεων αποκλειστικά για το σκοπό αυτό. Μέσω του Ταμείου αυτού διετέθησαν συνολικά από το 1904-1912, 214 εκ δραχμές, εκ των οποίων τη διετία 1910-12 τα 115.

Χάρις στις καταβληθείσες από όλους προσπάθειες, με την επιστράτευση του 1912, το σχέδιο επιστρατεύσεως λειτούργησε λίαν ικανοποιητικά, οι αποθήκες βρέθηκαν πλήρεις υλικών και εφοδίων, που ήταν επαρκή για εξοπλισμό 200.000 οπλιτών, ενώ ο οπλισμός ήταν σύγχρονος και αποτελεσματικός.

Οι παραπάνω προσπάθειες συνετέλεσαν ώστε, η βελτίωση των Ε.Δ. της χώρας να είναι εντυπωσιακή και ταχεία, σε βαθμό που τα άλλα Βαλκανικά κράτη και η Ο.Α., με την έναρξη των επιχειρήσεων αιφνιδιάσθηκαν από τις δυνατότητες του Ελληνικού Στρατού, τις οποίες είχαν υποτιμήσει. Μέχρι τότε μόνο ο Ελληνικός Στόλος υπολογιζόταν ως σημαντικός παράγων ισχύος. Συνέπεια όλων των προαναφερθέντων ήταν ο ίδιος στρατός, που το 1897 υπέστη επαίσχυντη και οδυνηρή ήττα, μετά από μικρό σχετικά διάστημα, μεγαλούργησε και έγραψε σελίδες δόξας και μεγαλείου.

Για τον οπλισμό του ΣΞ θα πρέπει να επισημάνουμε ότι ήταν ότι πιο σύγχρονο και αποτελεσματικό κυκλοφορούσε στη διεθνή αγορά. Ειδικότερα συνίστατο από :

Το τυφέκιο Mannlicher-Schonauer Μ 1903

Το πολυβόλο Schwarzlose M 1907

Πυροβόλα Σνάιντερ. Από αυτά το ορειβατικό πυροβόλο Σνάιντερ-Δαγκλή(75 mm Schneider-Danglis 06/09) 75 χιλιοστών ήταν ελληνικής σχεδιάσεως και γαλλικής παραγωγής. Επρόκειτο για πυροβόλο το οποίο μπορούσε να λυθεί σε τμήματα ώστε να μπορεί να μεταφερθεί με ημιόνους, καθότι ορειβατικό. Αξιοσημείωτο ότι η Ελλάδα στο θέμα αυτό πρωτοπόρησε, διότι στη χώρα μας έγιναν για πρώτη φορά παγκοσμίως οι πρώτες σχεδιάσεις από τον Συνταγματάρχη Μηχανικού Π. Λυκούδης, η προσπάθεια του οποίου, για διαφόρους λόγους δεν ευοδώθηκε. Ακολούθησε το 1893 ο Ταγματάρχης Πυροβολικού Παναγιώτης Δαγκλής, του οποίου το σχέδιο υιοθετήθηκε από τη γαλλική εταιρεία Schneider, η οποία προχώρησε στην μαζική παραγωγή του. Το όπλο υιοθετήθηκε από την ελληνική κυβέρνηση, η οποία προέβη στην προμήθεια των πυροβόλων. Το πυροβόλο εισήχθη στο οπλοστάσιο πολλών άλλων χωρών με την ονομασία ¨πυροβόλο « Σναϊντερ-Δαγκλής».

Τουρκία

Η κατάσταση του τουρκικού στρατού, δεν ήταν ιδιαίτερα καλή, διότι τα καταρτισθέντα σχέδια αναδιοργανώσεως και επιστρατεύσεως από τη γερμανική στρατιωτική αποστολή, υπό τον αντιστράτηγο Φον ντερ Γκόλτς, είτε δεν ολοκληρώθηκαν, είτε δεν εφαρμόσθηκαν πλήρως. Έτσι τελικά συγκεντρώθηκαν μόνο 340.000 πεζοί και 6000 ιππείς, κατανεμημένοι σε 22 Μ.Π. οργανικές στα επτά Σώματα Στρατού(Σ.Σ.), 2 Μ.Ι. και 26 ανεξάρτητες Μ.Π.. Τα πυροβόλα του τουρκικού στρατού ανήρχοντο σε 850. Ο οπλισμός του Τουρκικού στρατού ήταν σύγχρονος και περιλάμβανε τυφέκια ΜΑΟΥΖΕΡ (Μ 1890-1893-1903), πολυβόλα ΜΑΞΙΜ, πυροβόλα ΚΡΟΥΠ και οβιδοβόλα. Οι Μεραρχίες των Τουρκικών Σωμάτων Στρατού, ήταν ισοδύναμες των Ελληνικών, ενώ οι ανεξάρτητες ήταν μικρότερης δυνάμεως.

Οι δυνάμεις αυτές συγκροτήθηκαν σε δύο Στρατιές, τη Στρατιά Θράκης, έναντι των Βουλγάρων και τη Στρατιά Μακεδονίας, έναντι των Σέρβων-Ελλήνων και Μαυροβουνίων.

Έναντι των Ελλήνων δυνάμεων, η Στρατιά Μακεδονίας, διέθετε :

Το 8ο Έκτακτο Σ.Σ. ή Στρατιά Αλιάκμονα, στη Θεσσαλία δυνάμεως 35.000 ανδρών (43 Τάγματα Πεζικού, 12 Ίλες Ιππικού, 35 Πυροβολαρχίες), υπό τον Χασάν Ταξίν Πασά, ο οποίος ήταν και ο γενικός Αρχιστράτηγος των τουρκικών, κατά των Ελλήνων δυνάμεων.

Το Σ.Σ. Ιωαννίνων(2 Μ.Π.), έναντι Ελλήνων στην Ήπειρο(δυνάμεως 20.000 ανδρών) υπό τον Εσσάτ πασά.

Σχέδια Επιχειρήσεων

 

Το Γενικό Σχέδιο Ενεργείας του ελληνικού στρατού προέβλεπε επιθετικές επιχειρήσεις, στο Θ.Ε. ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ προς τη ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ και αρχικά ενεργό αμυντική στάση στην ΗΠΕΙΡΟ.

Ο Ελληνικός Στόλος θα εξασφάλιζε τη ναυτική κυριαρχία στο Αιγαίο.

Συνοπτική Εξιστόρηση των Ελληνοτουρκικών Επιχειρήσεων Α΄ Βαλκανικού Πολέμου

Θέατρο Θεσσαλίας-Μακεδονίας

Μάχες Σαρανταπόρου, Γιαννιτσών, Κατάληψη Θεσσαλονίκης.

Η πρώτη και καθοριστική μάχη του πολέμου ήταν η του Σαρανταπόρου.( Σχ. 2). Η μάχη άρχισε στις 9 Οκτωβρίου και διήρκεσε μόνο 24 ώρες. Η νίκη οφείλεται βασικά στην τολμηρή ενέργεια της ΙV Μεραρχίας, η οποία βάσει του σχεδίου θα ενεργούσε υπερκέραση από το Δεξιό (Δυτικό) πλευρό των Τούρκων προς την κατεύθυνση ΛΙΒΑΔΕΡΟ -ΜΕΤΑΞΑΣ-ΠΟΛΥΡΡΑΧΟ. Η Μεραρχία, ύστερα από τολμηρή κίνηση, κατόρθωσε το βράδυ της ίδιας ημέρας να φθάσει στο ΠΟΛΥΡΡΑΧΟ απειλούσα την μοναδική οδό υποχωρήσεως των Τούρκων προς ΣΕΡΒΙΑ, οι οποίοι προ του κινδύνου να κυκλωθούν απεφάσισαν τη νύκτα 9/10 Οκτωβρίου να συμπτυχθούν εσπευσμένα από την τοποθεσία εγκαταλείποντας όλο σχεδόν το τροχήλατο υλικό τους μεταξύ του οποίου και 22 πυροβόλα.

Ακολουθεί η αλλαγή σχεδίων για τη Στρατιά, η οποία αντί να προελάσει προς ΦΛΩΡΙΝΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ, κινείται δια του όγκου της προς ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Για να προλάβει του βουλγαρικ΄πο στρατό, ο οποίοςτ κινείτο ταχέως προς τη Θεσσαλονίκη.

Ακολούθησε νέα νικηφόρα μάχη του ελληνικού στρατού η των Γιαννιτσών.( Σχ. 3) Κύριο χαρακτηριστικό της μάχης αυτής ότι ήταν τυπικό παράδειγμα μάχης εκ συναντήσεως, διότι η ελληνική στρατιά είχε απωλέσει την επαφή με την τουρκική. Μετά τη μάχη των Γιαννιτσών, η Ελληνική στρατιά, προήλασε προς τη Θεσσαλονίκη την κύκλωσε και εξανάγκασε τον Χασάν Ταξίν Πασά, μετά από αλλεπάλληλες συζητήσεις να παραδοθεί, ουσιαστικά άνευ όρων, με την υπογραφή στις 23.00 της 26ης Οκτωβρίου του σχετικού πρωτοκόλλου, σύμφωνα, με το οποίο το σύνολο του τουρκικού στρατού και η Θεσσαλονίκη παραδόθηκαν στον Έλληνα Αρχιστράτηγο. Τις μεσημβρινές ώρες της 27ης Οκτωβρίου εισήλθε στην Θεσσαλονίκη το πρώτο τμήμα του ΕΣ( Απόσπασμα Ευζώνων Κωνσταντινοπούλου με τμήμα ιππικού), ενώ την επομένη 28η ο Διάδοχος-Αρχιστράτηγος επικεφαλής της Ι ΜΠ εισέρχεται πανηγυρικά νικητής και τροπαιούχος στην πρωτεύουσα της Μακεδονίας. Τέλος στις 29 αφίχθη στη ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ και ο Βασιλεύς Γεώργιος, για να δηλωθεί στο υψηλότερο πολιτειακό επίπεδο η ελληνική κυριαρχία στην πόλη.

Η VΙΙ Βουλγαρική Μ.Π., από το βράδυ της 26ης Οκτωβρίου είχε αφιχθεί στην ΑΣΣΗΡΟ και με διαφόρους τρόπους προσπάθησε να εισέλθει, έστω και σαν συγκυρίαρχος στην πόλη. Ο Έλληνας Αρχιστράτηγος, ήπια στην αρχή και με την απειλή των όπλων στη συνέχεια, απαγόρευσε την είσοδο και μόνο μετά από παρέμβαση του Διοικητού της Μεραρχίας, επετράπη η είσοδος δύο ταγμάτων, με το πρόσχημα να αναπαυθούν ο διάδοχος Βόρις και ο πρίγκηπας Κύριλλος, που υπηρετούσαν σε αυτά.

Από το βιβλίο με τις αναμνήσεις του ΧΤ πασά διαβάζουμε: «έτσι έληξε άδοξα και συντριπτικά για εμάς ο αγώνας και θριαμβευτικά γι΄αυτούς. Η Θεσσαλονίκη χάθηκε, αλλά και σώθηκε, (σσ υπονοώντας ότι δεν παραδόθηκε στους Βουλγάρους».

Επιχειρήσεις προς Δυτική Μακεδονία - Κορυτσά

Ακολούθησαν οι επιτυχείς επιχειρήσεις προς Δυτική Μακεδονία – Κορυτσά και επετεύχθη η ταχεία εκκαθάριση της καταστάσεως στη ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ με τη συντριβή των εκεί τουρκικών δυνάμεων, και με την απελευθέρωση ελληνικότατων περιοχών και πόλεων, πριν από τους Σέρβους.

Ανακεφαλαιώνοντας τις επιχειρήσεις του Ελληνικού Στρατού σε ΘΕΣΣΑΛΙΑ και ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, θα μπορούσαμε άφοβα να τις χαρακτηρίσουμε ως απόλυτα επιτυχείς. Αυτό διότι, σε διάστημα δύο περίπου μηνών ο Ελληνικός Στρατός προέλασε 600 περίπου χιλιόμετρα μαχόμενος συνεχώς, υπό λίαν δυσμενείς καιρικές, εδαφικές και συγκοινωνιακές συνθήκες, κατήγαγε εντυπωσιακές νίκες και απελευθέρωσε σημαντικές στρατηγικές, ακραιφνώς ελληνικές, περιοχές και πόλεις.

Επιχειρήσεις στο Θέατρο Ηπείρου (Σχ.4)

Στο Θέατρο Ηπείρου η εκεί Στρατιά, με δική της πρωτοβουλία, εξόρμησε στις 6 Οκτωβρίου 1912 και ύστερα από σκληρούς αγώνες κατέλαβε και απελευθέρωσε μέχρι τις 5 Νοεμβρίου το ΓΡΙΜΠΟΒΟ, τη ΦΙΛΙΠΠΙΑΔΑ, τη ΝΙΚΟΠΟΛΗ, την ΠΡΕΒΕΖΑ, τα ΠΕΝΤΕ ΠΗΓΑΔΙΑ, το ΜΕΤΣΟΒΟ και τη ΧΕΙΜΑΡΑ και έλαβε την επαφή με την οχυρωμένη τοποθεσία Μπιζανίου- Μανωλιάσας, την οποία προσπάθησε ανεπιτυχώς να καταλάβει με μετωπικές επιθέσεις στις 1-3|12 και 7-11|1|13. Κατόπιν αυτού αποφασίσθηκε να ενισχυθούν οι εκεί δυνάμεις και να ανατεθεί η αρχιστρατηγία στο Διάδοχο Κωνσταντίνο, ο οποίος αφίχθη στην ΗΠΕΙΡΟ στις 10 Ιανουαρίου 1913. Από τη ημέρα αυτή αρχίζει περίοδος έντονων προπαρασκευών για την τελική επίθεση για κατάληψη των ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ, η οποία άρχισε με το πρώτο φώς της 20ης Φεβρουαρίου. Οι τουρκικές δυνάμεις υπέστησαν πλήρη τακτικό αιφνιδιασμό, ο οποίος οφειλόταν στην τροποποίηση του μέχρι τότε σχεδίου επιθέσεως, που προέβλεπε μετωπική επίθεση, σε υπερκερωτικό ελιγμό από το δυτικό της τουρκικής διατάξεως, στην παραπλάνηση, αλλά και στη βαθιά διείσδυση των 8ου και 9ου Ταγμάτων του 1ου Συντάγματος Ευζώνων, υπό τους Ταγματάρχες Ιατρίδη Γεώργιο και Βελισσαρίου Ιωάννη. Η κίνηση – διείσδυση αυτή και η εμφάνιση των τμημάτων αυτών στις νότιες παρυφές των ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ, έδωσε την εντύπωση στην τουρκική Διοίκηση ότι το μέτωπο είχε ανατραπεί πλήρως. Κατόπιν αυτού στις 23.00 της ίδιας ημέρας, ο Τούρκος Αρχιστράτηγος Εσσάτ Πασάς, υπέβαλε στο Διάδοχο Κωνσταντίνο προτάσεις παραδόσεως, οι οποίες έγιναν αποδεκτές. Έτσι την 21η Φεβρουαρίου εισήλθαν τα ελληνικά τμήματα στην πόλη.

Ακολούθησε η απελευθέρωση της Β. Ηπείρου η οποία δυστυχώς δεν κατέστη δυνατό να ενσωματωθεί στην Ελλάδα, λόγω διπλωματικών ιντρίγκων και συμφερόντων. Εν τω μεταξύ στις 5 Μαρτίου 1913, δολοφονήθηκε στη Θεσσαλονίκη ο βασιλεύς Γεώργιος και στο θρόνο ανήλθε ο Διάδοχος Κωνσταντίνος.

 

Ναυτικός Αγώνας-Απελευθέρωση των νησιών του Αιγαίου

 

Ο ελληνικός στόλος που όπως και ο ΣΞ αναδιοργανώθηκε και εκσυγχρονίσθηκε, περιελάμβανε ως ναυαρχίδα, το θρυλικό σύγχρονο θωρηκτό καταδρομικό "ΑΒΕΡΩΦ", το οποίο αποτελούσε αναμφισβήτητα το συγκριτικό πλεονέκτημα, κυρίως λόγω της υψηλής του ταχύτητας των 22-23 κόμβων, αλλά και λόγω του όγκου πυρός που μπορούσε να βάλλει στη μονάδα του χρόνου. Ο Αρχηγός Στόλου ναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης, εκδήλωσε πολύ γρήγορα τις προθέσεις του υιοθετώντας ένα άκρατο επιθετικό πνεύμα και δόγμα επιλέγοντας ως βάση ελλιμενισμού του, τον ΜΟΥΔΡΟ της ΛΗΜΝΟΥ, προκεχωρημένο ορμητήριο, σε επαφή σχεδόν, με τα Δαρδανέλλια και τον Τουρκικό Στόλο, εάν και όταν αποφάσιζε να βγει από τα Στενά. Ακολουθούν οι συνδεδυασμένες επιχειρήσεις απελευθέρωσης των νησιών του Βόρειου Αιγαίου, αρχικά και του κεντρικού στη συνέχεια, η οποία ολοκληρώθηκε μέχρι το Δεκέμβριο του 1912, πλην Σάμου που απελευθερώθηκε το Μάρτιο του 13.

Η αποφασιστική αναμέτρηση των δύο στόλων έγινε στις 3 Δεκεμβρίου 1912 και στις 5 Ιανουαρίου 1913, όταν ο τουρκικός στόλος προσπάθησε να εξέλθει στο Αιγαίο, οπότε συνήφθησαν οι ναυμαχίες ΕΛΛΗΣ και ΛΗΜΝΟΥ αντίστοιχα. Κατά τις ναυμαχίες αυτές ο τουρκικός στόλος ηττήθηκε και υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει εσπευσμένα τον αγώνα, με πολλές απώλειες και ζημιές, με συνέπεια να εδραιωθεί η πλήρης κυριαρχία του ελληνικού στόλου στο Αιγαίο.

Ειδικότερα κατά τη ναυμαχία της ΕΛΛΗΣ προεξάρχον και καταλυτικό στοιχείο αποτέλεσε η τολμηρή, εκτός σχηματισμού, έφοδος του "ΑΒΕΡΩΦ". Η ναυμαχία της ΛΗΜΝΟΥ ολοκλήρωσε το έργο της ναυμαχίας της ΕΛΛΗΣ και εξασφάλισε για την Ελλάδα την απόλυτη κυριαρχία του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου. Κατά τη ναυμαχία της ΛΗΜΝΟΥ τον κυριότερο ρόλο έπαιξε η ευστοχία του πυρός των ελληνικών πλοίων, σε αντιδιαστολή με τα άστοχα πυρά των τουρκικών, αλλά και το ότι η ηγεσία του ελληνικού στόλου δεν παρασύρθηκε από προκλητική παραπλανητική ενέργεια του Τούρκου ναυάρχου, η οποία αποσκοπούσε να απομακρύνει το Αβέρωφ από το στόλο.

Εν κατακλείδι, με την εξασφάλιση της πλήρους κυριαρχίας στη θάλασσα και τον έλεγχο του Αιγαίου και Ιουνίου από τον Ελληνικό Στόλο, παρεμποδίστηκε η ενίσχυση των τουρκικών δυνάμεων του θεάτρου Επιχειρήσεων της Βαλκανικής. Από την άποψη αυτή θα μπορούσε άφοβα να λεχθεί ότι μια μεγάλη στρατηγική νίκη του πολέμου, επιτεύχθηκε στη θάλασσα. Ήταν αυτή που εάν χανόταν, μοιραία ο ρους του πολέμου πιθανόν να είχε άλλη εξέλιξη, τουλάχιστον χρονικά.

Κλείνοντας το κεφάλαιο του ναυτικού αγώνα πρέπει να επισημάνουμε μια «πρωτιά στην παγκόσμια ναυτική ιστορία» των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, που εφαρμόσθηκε κατά τη διάρκειά του. Συγκεκριμένα για πρώτη φορά εβλήθη από το ελληνικό υποβρύχιο «Δελφίν» «εν καταδύσει» τορπίλη, άσχετο εάν για λόγους αστοχίας του υλικού αυτή δεν έφθασε στο στόχο της.

Αεροπορικός Αγώνας

Οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις πρωτοπόρησαν, τόσο στην εισαγωγή του στο οπλοστάσιο, όσο και στη σωστή τακτική χρησιμοποίησή του, του πρωτοεμφανιζόμενου, τότε, νέου οπλικού συστήματος, του αεροπλάνου. Αυτό οφείλετο στην ορθή εκτίμηση και στη διορατικότητα της ηγεσίας και των Αξιωματικών του Στρατού, αρχικά και του Ναυτικού στη συνέχεια και στην ώθηση από τη γαλλική στρατιωτική αποστολή να δώσουν εμπιστοσύνη στο πρωτοεμφανιζόμενο αυτό οπλικό σύστημα, διαβλέποντας και εκτιμώντας σωστά τις δυνατότητές του, οι οποίες την εποχή εκείνη ήταν άγνωστες.

Έτσι στις πολεμικές επιχειρήσεις του Α΄ Βαλκανικού πολέμου έλαβαν μέρος με λίαν αξιόλογη δράση σε αποστολές αναγνωρίσεως και αυτοσχέδιου βομβαρδισμού ο νεοσύστατος λόχος αεροπορίας Στρατού, υπό τον Ταγματάρχη Μηχανικού Γ. Σκούφο, αποτελούμενος αρχικά από 4 αεροπλάνα τύπου Henry Farman ΙΙΙ και αργότερα από τα βελτιωμένα Maurice Farman M.F.7 και Henry Farman HF.20 και χειριστές από εκπαιδευθέντες στη Γαλλία αξιωματικούς και ανάλογη μονάδα του ΠΝ.

Κλείνοντας το κεφάλαιο του αεροπορικού αγώνα πρέπει να επισημάνουμε μια «πρωτιά στην παγκόσμια στρατιωτική ιστορία» των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, που εφαρμόσθηκε κατά τη διάρκειά του. Συγκεκριμένα για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκε αεροσκάφος για βομβαρδισμό πλοίου. Ένα αεροπλάνο τύπου "Maurice Farman Hydravion " με πλήρωμα τους Λοχαγό M. Μουτούση και το Σημαιοφόρο A. Μωραϊτίνη, αποθαλασσώθηκε από το ΜΟΥΔΡΟ πέταξε επάνω απ' τη χερσόνησο της ΚΑΛΛΙΠΟΛΕΩΣ και το αγκυροβόλιο του ΝΑΓΑΡΑ, για αναγνώριση. Ο Μωραϊτίνης κατά την πτήση έριξε τέσσερις χειροβομβίδες εναντίον τουρκικού μεταγωγικού.

Συνθήκη του Λονδίνου

Ο Α! ΒΠ έληξε με τη συνθήκη του Λονδίνου, η οποία υπεγράφη στις 17 Μαΐου 1913. Σύμφωνα με αυτή, ο Σουλτάνος παραχωρούσε στις Συμμάχους Βαλκανικές Χώρες, όλα τα εδάφη δυτικά της γραμμής ΑΙΝΟΥ - ΜΗΔΕΙΑΣ με εξαίρεση την Αλβανία, η οποία ανακηρυσσόταν αυτόνομη μετά από πιέσεις των Μ. Δυνάμεων, ιδιαίτερα της Αυστρουγγαρίας. Οι Μεγάλες Δυνάμεις ανελάμβαναν να διακανονίσουν το καθεστώς της χερσονήσου του Άθω, των νησιών του Αιγαίου, πλην Δωδεκανήσων και τα σύνορα του ιδρυομένου νέου κράτους της Αλβανίας. Ως προς την Κρήτη αναγνωρίσθηκε η επικυριαρχία της Ελλάδος, αλλά σύμφωνα με το άρθρο 4 της Συνθήκης η Πύλη «παραιτείται υπέρ των συμμάχων ηγεμόνων πάντων των επί τη νήσου κυριαρχικών δικαιωμάτων της». Η συνθήκη του Λονδίνου ήταν προκαταρκτική και δεν ήταν απαλλαγμένη ασαφειών. Συγκεκριμένα δεν ρύθμιζε τα της διανομής των παραχωρουμένων στους συμμάχους εδαφών, που αποτελούσε και το κρίσιμο σημείο των μεταξύ τους σχέσεων, δεν καθόριζε τα ακριβή σύνορα της Αλβανίας, το καθεστώς των νησιών του Αιγαίου και των Δωδεκανήσων κ.α.

 

Β΄ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

Αίτια και Αφορμές του Β' Βαλκανικού Πολέμου

Στα εισαγωγικά στοιχεία ανεφέρθη ότι ο δεύτερος Βαλκανικός Πόλεμος διεξήχθη μεταξύ των συμμάχων του πρώτου. Συγκεκριμένα προκλήθηκε από τη Βουλγαρία, εναντίον της Ελλάδος και της Σερβίας, ενώ στην τελευταία φάση του, επενέβησαν Ρουμανία και Τουρκία εναντίον της Βουλγαρίας. Ο Πόλεμος αυτός άρχισε στις 17 Ιουνίου 1913 και έληξε με ανακωχή στις 17 Ιουλίου του ιδίου έτους, επισήμως δε στις 28 Ιουλίου 1913 με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου.

Ως κύριο αίτιο του Β! ΒΠ θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε τις διεκδικήσεις των συμμάχων του Α’ Βαλκανικού πολέμου, Ελλάδας, Σερβίας και Βουλγαρίας περί τη διανομή των απελευθερωθέντων εδαφών της Βαλκανικής Χερσονήσου και τη σαφώς επεκτατική, εις βάρος των άλλων συμμάχων, πολιτική της Βουλγαρίας. Επίσης και την υπερεκτίμηση της βουλγαρικής ηγεσίας στις δυνατότητες του βουλγαρικού στρατού, σε συνδυασμό με υποτίμηση των αντιπάλων .

Η ελληνική και η Σερβική ηγεσίες στην προσπάθειά της να μην οξύνουν την κατάσταση, έδειχναν διαλλακτικότητα στις πολλές και ποικίλες προκλήσεις των Βουλγάρων, η οποία φαίνεται ότι εκλαμβανόταν ως αδυναμία και αποθράσυνε τους Βουλγάρους.

Τέλος, δεν πρέπει να αγνοηθεί ο ρόλος των Μ.Δ. στη διαμόρφωση της πολιτικής κάθε χώρας, για την προώθηση των συμφερόντων τους στην περιοχή.

Ως αφορμές, τέλος, του πολέμου δύνανται να θεωρηθούν οι προκλήσεις, προστριβές, τα μεθοριακά επεισόδια και κυρίως, οι συμπλοκές, μεταξύ των στρατευμάτων Βουλγαρίας αφ' ενός και Ελλάδος και Σερβίας, αφ' ετέρου., οι οποίες ως γνωστό προκαλούντο από τη Βουλγαρία και χρονολογούντο διαρκούντος του πολέμου κατά των Τούρκων, και οι οποίες συνεχίσθηκαν μέχρι και την παραμονή ακόμη της ενάρξεως του μεταξύ τους πολέμου.

Η Ελληνοσερβική Αμυντική Συμμαχία

Η βουλγαρική απειλή ανάγκασε Σερβία και Ελλάδα από τις 10 Ιανουαρίου 1913, να καταλήξουν στην υπογραφή στις 19 Μαΐου 1913 της Ελληνοσερβικής Αμυντικής Συμμαχίας δεκαετούς διάρκειας.

Δύναμη - Διάταξη - Σχέδια Αντιπάλων-Σχέδια Ενεργείας(Σχ. 5-6)

Απέναντι από τον Ελληνικό Στρατό βρισκόταν η 2α βουλγαρική Στρατιά, δυνάμεως 70.000 ανδρών, η οποία είχε το Στρατηγείο στις ΣΕΡΡΕΣ και στην τοποθεσία από Καβάλα μέχρι Δοϊράνης είχε παρατάξει 3 Μεραρχίες ΠΖ και ένα ΣΙ.

Η ΙΙΙη Μ.Π. Βαλκανίων(μείον Ταξιαρχία) (Υποστράτηγος Σαράφωφ): Στρατηγείο στο ΚΙΛΚΙΣ, η 3η Ταξιαρχία στα υψώματα ΠΟΛΥΚΑΣΤΡΟΥ και η 2α Ταξιαρχία περί το ΚΙΛΚΙΣ.

- Η 1η Ταξιαρχία της Χ Μ.Π. και το 10ο Σ.Ι., στην περιοχή των χ. ΞΥΛΟΠΟΛΗ –χ. ΛΑΧΑΝΑΣ.

- Η Ταξιαρχία Δράμας στην περιοχή ΣΩΧΟΥ - ΝΙΓΡΙΤΑΣ

- Η Ταξιαρχία Σερρών στη βόρεια πλευρά του Παγγαίου όρους εν κινήσει προς την περιοχή ΚΙΛΚΙΣ.

- Η ΧΙη Μ.Π. στην περιοχή ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΠΟΛΕΩΣ.

- Διάφορες μονάδες κατά μήκος των ακτών.

Οι Ταξιαρχίες ΔΡΑΜΑΣ και ΣΕΡΡΩΝ, συγκροτήθηκαν από επιτόπιο στρατολογία του πληθυσμού των κατακτηθεισών περιοχών και ήταν ανεπαρκώς εκπαιδευμένες.

- Η 1/Χ Ταξιαρχία και το 10ο Σ.Ι. είχαν εγκατασταθεί στην τοποθεσία τους, μόλις στις 17 Ιουνίου. Λοιπά στο Σχεδιάγραμμα.

 

Η Στρατιά συγκεντρώθηκε μεταξύ των ποταμών ΣΤΡΥΜΟΝΑ και ΑΞΙΟΥ, με την ακόλουθη διάταξη εξ Ανατολών προς Δυσμάς:

VII Μ.Π. (Συνταγματάρχης Σωτήλης Ναπολέων): Από τις εκβολές του ΣΤΡΥΜΟΝΑ μέχρι τη λίμνη ΒΟΛΒΗ, στο δεξιό(ανατολικό) της διατάξεως.

Ι Μ.Π. (Υποστράτηγος Μανουσογιαννάκης Εμμανουήλ): Στο στενό μεταξύ λίμνης ΒΟΛΒΗΣ και λίμνης ΛΑΓΚΑΔΑ.

VI Μ.Π. (Συνταγματάρχης Δελαγραμμάτικας Νικόλαος): από τη λίμνη ΛΑΓΚΑΔΑ, μέχρι την αμαξιτή οδό ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ-ΣΕΡΡΩΝ (περιοχές ΛΑΪΝΑ, ΛΙΤΗΣ, ΑΣΒΕΣΤΟΧΩΡΙΟΥ).

IV Μ.Π. (Υποστράτηγος Μοσχόπουλος Κωνσταντίνος): από την αμαξιτή οδό ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ-ΣΕΡΡΩΝ, μέχρι το ΓΑΛΛΙΚΟ ποταμό (περιοχές ΜΕΛΙΣΟΧΩΡΙΟΥ - ΠΟΥΡΝΑΡΙ).

Οι V (Συνταγματάρχης Γεννάδης Στέφανος) και ΙΙΙ Μ.Π. (Υποστράτηγος Δαμιανός Κωνσταντίνος) θα συγκροτούσαν τμήμα στρατιάς υπό τον Διοικητή της ΙΙΙ Μ.Π. και θα τάσσονταν από το ΓΑΛΛΙΚΟ π. μέχρι ΑΞΙΟΧΩΡΙ (περιοχές ΝΑΡΕΣ - ΚΑΡΑΒΙΑ - ΞΗΡΟΧΩΡΙ - ΑΞΙΟΧΩΡΙ - ΑΓΙΟΝΕΡΙ).

Χ Μ.Π. (Συνταγματάρχης Παρασκευόπουλος Λεωνίδας) στην περιοχή ΑΞΙΟΥΠΟΛΕΩΣ-ΓΟΥΜΕΝΙΣΣΑΣ και θα εξασφάλιζε το τμήμα της σιδηροδρομικής γραμμής από χ. ΑΞΙΟΧΩΡΙ μέχρι ΕΙΔΟΜΕΝΗ. Λοιπά στο Σχεδιάγραμμα.

Εφεδρεία της Στρατιάς η ΙΙ Μ.Π. στη ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ και η Ταξιαρχία Ιππικού στη ΣΙΝΔΟ. Αρχιστράτηγος του Ελληνικού στρατού ήτο ο βασιλεύς, πλέον, Κωνσταντίνος, με επιτελάρχη το Συνταγματάρχη Βίκτωρα. Δούσμανη.

Κύριο χαρακτηριστικό της διατάξεως του Ελληνικού Στρατού ήταν η αντιπαράταξή του απέναντι στη 2η Βουλγαρική Στρατιά με το σύνολο των δυνάμεων του, εξασφαλίζοντας έτσι τοπική υπεροχή δυνάμεων, διότι η 2η Βουλγαρική Στρατιά δεν είχε προλάβει να συγκεντρώσει το σύνολο των δυνάμεών της.

Αρχιστράτηγος του Ελληνικού στρατού ήτο ο βασιλεύς πλέον, Κωνσταντίνος, με επιτελάρχη το Συνταγματάρχη Β. Δούσμανη.

Ο Ελληνικός Στόλος βρισκόταν στην ευρύτερη περιοχή του κόλπου του ΟΡΦΑΝΟΥ σε επαφή με τον Στρατό και για παροχή εγγύς υποστήριξης κατά τις αρχικές φάσεις των επιχειρήσεων και αγκίστρωση βουλγαρικών δυνάμεων στις ακτές.

Συνοπτική Εξιστόρηση των Έλληνο-βουλγαρικών Επιχειρήσεων

Η έναρξη του Πολέμου.

Η Ανώτατη Βουλγαρική Διοίκηση στις 15 Ιουνίου 1913 διέταξε τις 2α και 4η Στρατιές να επιτεθούν κατά των Ελλήνων και Σέρβων, αντίστοιχα, και να καταλάβουν το ταχύτερο, όσο το δυνατό περισσότερα εδάφη, πριν επέμβουν οι Μ.Δ. και επιβάλλουν ανακωχή.

Οι επιχειρήσεις του Β! ΒΠ άρχισαν περί την 7η εσπερινή της 16ης Ιουνίου 1913, όταν οι 2η και 4η στρατιές των Βουλγάρων επετέθησαν αιφνιδιαστικά, χωρίς επίσημη κήρυξη του πολέμου, κατά των Ελληνικών και Σερβικών προκαλυπτικών τμημάτων στις περιοχές του ΠΑΓΓΑΙΟΥ όρους και του ΙΣΤΙΠ, αντίστοιχα,. Οι σύμμαχοι Έλληνες και Σέρβοι από την επομένη ανέλαβαν, όπως προέβλεπαν τα σχέδιά τους, αντεπίθεση.

Οι έλληνο-βουλγαρικές επιχειρήσεις περιλαμβάνουν την εκκαθάριση ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, τις μάχες ΚΙΛΚΙΣ-ΛΑΧΑΝΑ, ΔΟΪΡΑΝΗΣ, ΚΩΣΤΟΥΡΙΝΟΥ, ΣΙΔΗΡΟΚΑΣΤΡΟΥ, τις επιχειρήσεις προωθήσεως του Ελληνικού Στρατού στις κοιλάδες ΣΤΡΩΜΝΙΤΣΑ, ΜΠΡΕΓΚΛΑΝΙΤΣΑ και ΣΤΡΥΜΩΝΑ π. και τις εκεί μάχες ΚΡΕΣΝΑΣ- ΣΙΜΙΤΛΗ - ΤΖΟΥΜΑΓΙΑΣ.

Μάχη Κιλκίς - Λαχανά

Ο διοικητής της 2ας ΒΣ, Στρατηγός Ιβάνωφ, αφού απωθήθηκαν οι Ελληνικές προφυλακές, σχεδίαζε ν' αναλάβει στις 19 Ιουνίου γενική επίθεση προς ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Τον πρόλαβε όμως η επιθετική ενέργεια του Ελληνικού Στρατού το πρωί της 19ης Ιουνίου και τον καθήλωσε σε άμυνα.

Το σχέδιο του ελληνικού Γ.Σ. προέβλεπε επιθετική ενέργεια με το σύνολο του Ελληνικού στρατού (8 Μ.Π. και 1 Τ.Ι.) κατά της αμυντικής τοποθεσίας των Βουλγάρων στην περιοχή ΚΙΛΚΙΣ-ΛΑΧΑΝΑ. Επρόκειτο στην ουσία περί μετωπικής επιθέσεως. Άξιο αναφοράς το γεγονός ότι στην ουσία δεν διατίθετο εφεδρεία.

Το πρωί της 19ης Ιουνίου, άρχισε η πρώτη και καθοριστική μάχη του πολέμου η μάχη ΚΙΛΚΙΣ-ΛΑΧΑΝΑ, με ταυτόχρονη επίθεση των ελληνικών Μεραρχιών σε ολόκληρο το μέτωπο. Η μάχη διήρκεσε τρεις ημέρες ήταν σκληρή, πολυαίμακτη και κρίθηκε κυρίως από τον ηρωισμό των ελλήνων αξιωματικών και οπλιτών και έληξε με πλήρη επικράτηση των Ελληνικών όπλων, αλλά και με μεγάλες θυσίες (9.000 άνδρες περίπου οι απώλειες, εκ των οποίων πολλοί Διοικητές Συνταγμάτων, Ταγμάτων και Λόχων). Από 22 - 29 Ιουνίου 1913, η Ελληνική Στρατιά προέλασε βόρεια και ανατολικά και μετά από τις επιτυχείς μάχες ΔΟΪΡΑΝΗΣ - ΚΩΣΤΟΥΡΙΝΟ–ΣΙΔΗΡΟΚΑΣΤΡΟΥ, απελευθέρωσε σημαντικές ελληνικές περιοχές και πόλεις, όπως το ΣΙΔΗΡΟΚΑΣΤΡΟ, η ΚΑΒΑΛΑ και οι ΣΕΡΡΕΣ χωρίς όμως να μπορέσει να εγκλωβίσει και καταστρέψει τη Βουλγαρική Στρατιά.

Ακολούθησε η προέλαση του Ελληνικού Στρατού στην Κοιλάδες ΜΠΡΕΓΚΑΛΝΙΤΣΑ και ΣΤΡΥΜΩΝΑ.(Σχ. 7) Κατά την διάρκεια της προελάσεως αυτής, στο εσωτερικό πλέον της ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ συνήφθησαν πείσμονες, σκληρές και πολυαίμακτες μάχες, κατά τη διάρκεια των οποίων γράφηκαν νέες σελίδες δόξας και μεγαλείου από τον Ελληνικό στρατό. Ο Ελληνικός Στρατός προελαύνων συνεχώς εντός του βουλγαρικού εδάφους, κέρδιζε τη μια μάχη μετά την άλλη, και πέτυχε σημαντικές νίκες στις μάχες ΚΡΕΣΝΑΣ- ΣΙΜΙΤΛΗ- ΤΖΟΥΜΑΓΙΑΣ, η νικηφόρα για τον Ελληνικό Στρατό έκβαση των οποίων ανάγκασε τη Βουλγαρική Ηγεσία να αποδεχθεί την ήττα της και συνθηκολογήσει.

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - ΑΝΑΚΩΧΗ - ΕΙΡΗΝΗ

Το τέλος του πολέμου σηματοδοτήθηκε με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου, η οποία, μετά από σκληρές διαπραγματεύσεις, κυρίως όσον αφορά στο θέμα της Καβάλας, υπεγράφη στις 28 Ιουλίου με την οποία τερματιζόταν η εμπόλεμη κατάσταση μεταξύ των Βαλκανικών κρατών. και χαράχθηκε η όριος γραμμή ΕΛΛΑΔΑΣ - ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ, η οποία ακολουθούσε γενικά τη γραμμή: κορυφογραμμή ΚΕΡΚΙΝΗΣ–συμβολή των ποταμών ΣΤΡΥΜΟΝΑ - ΜΠΙΣΤΡΙΤΣΑ – ΠΕΡΙΒΛΕΠΤΟ (1270) - ΠΛΑΚΕΣ (1530) - ΚΟΥΣΛΑΡ (1734) - ΝΕΣΤΟΣ π.. Δηλαδή, περιέρχονταν στη Βουλγαρία, η Δυτική Θράκη και η περιοχή ΜΕΛΕΝΙΚΟΥ και ΝΕΥΡΟΚΟΠΙΟΥ, ενώ ο υπόλοιπος χώρος που είχε απελευθερωθεί από τον Ελληνικό Στρατό, παρέμενε στην Ελλάδα. Στην Ελλάδα περιερχόταν οριστικά και η Κρήτη.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ-ΕΠΙΛΟΓΟΣ

 

Η πολιτικο-στρατηγική απόφαση της Ελληνικής Κυβερνήσεως, μετά τη διάσπαση του ΣΑΡΑΝΤΑΠΟΡΟΥ και την κατάληψη της ΚΟΖΑΝΗΣ να στραφεί η Ελληνική Στρατιά ταχέως προς ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, λόγω της καθόδου προς αυτήν ισχυρών βουλγαρικών δυνάμεων και όχι προς ΦΛΩΡΙΝΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ, απεδείχθη ορθή, δικαιωθείσα πλήρως εκ του αποτελέσματος.

Στον Πίνακα 1 φαίνονται οι απώλειες του Ελληνικού στρατού κατά τους δύο Βαλκανικούς Πολέμους. Από τη μελέτη του πίνακα διαπιστώνεται η σχέση - αναλογία αριθμού απωλειών - διάρκειας των δύο πολέμων, όπου σαφώς διαφαίνεται η φονικότητα των μαχών του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου, με τη μάχη Κιλκίς - Λαχανά να θεωρείται ως η φονικότερη.

Οι μεγάλες απώλειες στελεχών, ιδιαίτερα σε διοικητές Συνταγμάτων, Ταγμάτων, οφείλονται, κυρίως, στο γεγονός ότι το σύνολο των αξιωματικών μαχόταν στην πρώτη γραμμή για να παρασύρουν και εμπνέουν τα τμήματά τους. Αυτή ακριβώς η ενέργεια των διοικήσεων απετέλεσε και την ειδοποιό διαφορά που δεν εξελίχθηκε η μάχη αυτή, αλλά και οι άλλες των βαλκανικών πολέμων, σε μάχες χαρακωμάτων.

Η Ελλάδα εξερχόταν από τους δύο Βαλκανικούς Πολέμους, κατά της Τουρκίας και της Βουλγαρίας, με αυξημένο το στρατιωτικό της γόητρο και έχοντας πραγματοποιήσει ένα μεγάλο μέρος από τις εθνικές της διεκδικήσεις, αφού στη διάρκειά τους απελευθέρωσε σημαντικά ελληνικά εδάφη στη Μακεδονία και την Ήπειρο, τα περισσότερα από τα νησιά του Αιγαίου και διπλασίασε σχεδόν την εδαφική της έκταση και τον πληθυσμό της. Συγκεκριμένα, η έκτασή της από 64 χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα αυξήθηκε σε 120 χιλιάδες, ενώ ο πληθυσμός της από 2,8 εκατομμύρια κατοίκους έφτασε τα 5 περίπου. Ύστερα από μακρόχρονη περίοδο υποδουλώσεως, ελληνικότατες περιοχές της Μακεδονίας και της Ηπείρου, επανήλθαν στους κόλπους της Μητέρας Πατρίδας, ενώ τα νησιά του Αιγαίου έγιναν και πάλι τα προπύργια της ελευθερίας και πυλώνες κυριαρχίας στον μεγίστης στρατηγικής αξίας χώρο του Αιγαίου. Η επέκταση των ορίων της Χώρας επέδρασε θετικά στη διεθνή θέση και ισχύ της, διότι αυξήθηκε σημαντικά η γεω-στρατηγική της αξία και το στρατηγικό της βάθος. Επίσης επέδρασε θετικά και στην οικονομία της.

Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει για τη σημαντική συμβολή του στόλου στις επιχειρήσεις. Με την εξασφάλιση πλήρους κυριαρχίας στα πελάγη συνέβαλε αποφασιστικά στην πραγματοποίηση της Στρατηγικής Συγκεντρώσεως των δυνάμεων, στις μεταγγίσεις δυνάμεων από μια περιοχή σε άλλη, στο σύστημα ΔΜ, αλλά και στην απελευθέρωση σημαντικών ελληνικών περιοχών. Οι Κυβερνήτες και τα Πληρώματα των πλοίων, διαπνεόμενοι από άκρατο επιθετικό δόγμα, επέδειξαν ανάλογο ηρωισμό όπως οι Αξιωματικοί και οι Οπλίτες του στρατού.

 

Η ορθή προς πόλεμο προπαρασκευή του Ελληνικού Στρατού και Στόλου και του Έθνους γενικότερα.

Η επινοητικότητα των στελεχών στη σχεδίαση και εκμετάλλευση νέων οπλικών συστημάτων,

Η πρωτοπορία και διορατικότητα της ηγεσίας και των Αξιωματικών του Στρατού και του Ναυτικού να εμπιστευθούν πρωτοεμφανιζόμενα οπλικά συστήματα, διαβλέποντας τις δυνατότητές τους, οι οποίες την εποχή εκείνη ήταν άγνωστες. Πρόκειται για το αεροπλάνο και το υποβρύχιο. Και στα δύο οι ελληνικές Ε.Δ. πρωτοπόρησαν, τόσο στην εισαγωγή τους στο οπλοστάσιο, όσο και στη σωστή τακτική χρησιμοποίησή τους.

Βασικό ιστορικό δίδαγμα των βαλκανικών πολέμων είναι η συστράτευση του συνόλου του Έθνους (πολιτειακής, πολιτικής, πνευματικής ηγεσίας και λαού) εντός και εκτός του επισήμου κράτους, αλλά και η ταύτιση σκοπών, προσπαθειών και μέσων.

Επίσης θα πρέπει να τονισθεί ιδιαίτερα η σημαντική και από πολλές απόψεις συμβολή στη νικηφόρα προέλαση του Ελληνικού στρατού του επιτυχούς Μακεδονικού Αγώνα, που διεξήχθη τα έτη 1904-1908 στις ίδιες περιοχές της Μακεδονίας και στον οποίο συμμετείχαν πολλοί από τους αξιωματικούς και υπαξιωματικούς του ΣΞ και όχι μόνο.

Εν κατακλείδι, οι Ελληνικές Ένοπλοι Δυνάμεις (στρατός και στόλος), ηγεσία, οπλίτες και ναύτες, διαπνέονταν από επιθετικό δόγμα.

Έτσι ο Αρχιστράτηγος Κωνσταντίνος ανέπτυξε τη Στρατιά με βασική αποστολή - σύνθημα, "εμπρός, πάντοτε εμπρός", ενώ οι υφιστάμενοι Αξιωματικοί - Οπλίτες υπερθεμάτιζαν με το σύνθημα "εμπρός δια της λόγχης. Κάτω η σκαπάνη, όχι χαρακώματα". Σε όλες τις μάχες ο στρατός μας προχωρούσε, με επικεφαλής τους διοικητές Συνταγμάτων, Ταγμάτων και γενικά με όλους τους αξιωματικούς του στην πρώτη γραμμή, ατρόμητος, έφθανε στη γραμμή εφόδου και από εκεί οι πεζοί ορμούσαν με τη λόγχη ενάντια στο πυρ. Να μη μας διαφεύγει ότι στους πολέμους αυτούς ακούσθηκε για πρώτη φορά η θρυλική ιαχή ΑΕΡΑ. Ανάλογο και το πνεύμα του ναυάρχου Π. Κουντουριώτη και των αξιωματικών και ναυτών του στόλου.

 

Το επιθετικό δόγμα όμως για να μπορέσει να έχει αποτελέσματα πρέπει να εκφράζεται από στράτευμα με υψηλό ηθικό και από ένα έθνος έμπλεο εθνικών ιδεωδών, υψηλού φρονήματος και πίστεως στα ιδανικά της φυλής. Είναι γεγονός ότι το ελληνικό έθνος κατευθυνόμενο - καθοδηγούμενο από μία εμπνευσμένη Ηγεσία, με τη συμπαράσταση και της πνευματικής, είχε προπαρασκευασθεί, πέραν των άλλων, ηθικά με αποτέλεσμα το στρατευμένο προσωπικό να διαπνέεται από υψηλά ιδεώδη και να εμφορείται από υψηλό ηθικό. Χαρακτηριστικότερη απόδειξη αυτού, αλλά και τον καλύτερο επίλογο της παρούσης εξιστορήσεως νομίζω ότι αποτελεί η παράθεση μικρού αποσπάσματος από το ποίημα με τίτλο « Η Πατρίδα στους νεκρούς της», με τους φλογερούς στίχους του οποίου ο εθνικός μας ποιητής Κωστής Παλαμάς εξύμνησε, κατά τα αποκαλυπτήρια του ηρώου στο Κιλκίς στις 23-7-29. την ηθική αυτή δύναμη του Ελληνικού στρατού. Στους στίχους αυτούς, η Ελλάδα στέκεται στα υψώματα του Κιλκίς και μιλάει σ' αυτούς που αγωνίσθηκαν και έπεσαν, στα παιδιά της και τους λέγει:

"Είμαι η Πατρίδα. Μουσική στο διάβα μου τον αέρα

δένει. Ριζώνω όπου σταθώ. Φως όπου πατώ σπέρνω.

Και μιας αλήθειας και μιας χάρης είμ' εγώ η μητέρα

και ήρθα. Τον Ύμνο φέρνω.

 

Τον ύμνο, φωτοστέφανο, σε μυστικά Θεοφάνεια

χυτό από μένα, αμάραντο, πιο απάνου από τα στεφάνια

που φέρνουν για να στεφανώσουν το μνημόσυνό σας

άρχοντες και στρατός και λαός γονατισμένοι εμπρός σας…….

……."Τον Ύμνο τον πολύφωνο και σάλπισμα κι αηδόνι,

φέρνω, να πάει τη δόξα σας βαθιά κρυφά όπου καίει

του Γένους η καρδιά………

 

Γαυρίαζε πολεμόχαρα σε απάτητα ταμπούρια

με τ' άρματα και ο εχθρός.

όμως απάνου από τα πολυβόλα, από τα θούρια

Φούρια η φωνή μου: Εμπρός

Δεν σας κρατούν πλαγιά, κορφή, στενό, πλάτωμα, πόρος.

Έγινα μεσ' στα σπλάχνα σας ο Θεός ο νικηφόρος,

Έγινα ο δρόμος πιο λαμπρά προς την αθανασία

Που πάει με τη θυσία…..

 

…….Είμαι η Πατρίδα. Αδάκρυστη και αγέλαστη μητέρα,

συχνά από το χρέος που κυβερνά ιερό τα σωθικά μου,

μου βάζει ατσάλι στην καρδιά και στη ματιά φοβέρα,

Το χρέος με δείχνει και μητριά και σκιάχτρο στα παιδιά μου.

Και μην ξαφνίζεστε αν κρατώ την αγριλιά στο χέρι

Πλεγμένη με μαχαίρι.

Στην αγκαλιά μου ταιριαστές και Χάρες και Γοργόνες,

Οι Μαραθώνες – μάθετε – γεννούν τους Παρθενώνες.

 

Παιδιά μου, όσοι, προφήτες μου, στρατιώτες, αρχηγοί,

σαν τα λιοντάρια στήσατε κορμιά και σαν τα κάστρα,

και μεσ’ τη μακεδονική ματοθρεμένη γη

βάλατε την εικόνα μου φερτή σαν από τα’ άστρα

στου Λαχανά και στου Κιλκίς την εκκλησιά την πλάστρα,

πνοές κι αν πλανάστε σ’ άλλη ζωή, λείψανα κι αν κοιμάστε,

σας λειτουργώ στη δόξα μου, μακαρισμένοι νάστε.

 

 

 

 

Δελτίο Τύπου

ΣΕΕΘΑ - Η Στρατιωτική παιδεία σε συνδυασμό με την Στρατιωτική και Ακαδημαϊκή Εκπαίδευση στις Στρατιωτικές Σχολές
Δημιουργία και σχεδιασμό από:   Website design, programming, implementation, and hosting services
Powered by Elxis - Open Source CMS.  Copyright (C) 2006-2014 Elxis.org. All rights reserved.