ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ: Μετά την καταστροφή. Οι ευθύνες μας

Θέμα: ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ: Μετά την καταστροφή. Οι ευθύνες μας
 
Συντάκτης: Γεώργιος Παρασκευάς Υποστράτηγος ε.α
 
Ημερομηνία καταχώρησης: 16 Ιανουαρίου 2008
 

Ο πύρινος όλεθρος που έπληξε την χώρα μας και ερήμωσε τεράστιες εκτάσεις της Πελοποννήσου, της Εύβοιας αλλά και άλλων περιοχών, υπήρξε άνευ προηγουμένου στα ιστορικά χρονικά, όχι μόνο της Ελλάδος. Ό,τι δεν κατάφεραν στο πέρασμα των αιώνων να δημιουργήσουν πάμπολλες ορδές βαρβάρων, από την αρχαιότητα, τον μεσαίωνα μέχρι και τον Τουρ-κοαιγύπτιο Ιμπραήμ στα τελευταία χρόνια της εθνεγερσίας, το καταφέραμε μόνοι μας. Ο ψυχολογικός κλονισμός όλων μας υπήρξε πολύ μεγάλος και ασφαλώς θα διαρκέσει και ίσως η τεράστια αυτή εθνική και οικολογική καταστροφή μάς προκαλέσει μίαν αφύπνιση και μάς οδηγήσει σε μίαν επαγρύπνηση συνειδήσεων, ώστε ταγοί και λαός να συναισθανθούμε τις ευθύνες μας και τις υποχρεώσεις μας σ’ αυτόν τον δύσμοιρο τόπο.
Έχει καταντήσει σχεδόν παράδοση και εύκολη λύση την επομένη μιάς αποτυχίας η εν γένει οποιασδήποτε φύσεως καταστροφής να σπεύδουμε όλοι να βρούμε έναν αποδιοπομπαίο τράγο και να του επιρρίπτουμε τις ευθύνες. Ο απλός λαός, που υφίσταται τον όλεθρο και τις απώλειες τις στιγμές αυτού του τραγικού παροξυσμού, ίσως δικαιολογημένα στρέφεται κατά της κρατικής μηχανής και των κυβερνώντων. Οι διάφορες όμως ανεύθυνες ηγεσίες, είτε είναι κομματικές, είτε ανήκουν σε κοινωνικούς και άλλης μορφής φορείς θα πρέπει να είναι πιο προσεκτικές και αντί να σπεύδουν να εκμεταλλευθούν προς ίδιον όφελος τις τραγικές συγκυρίες θα πρέπει να σπεύδουν να συνδράμουν στην αντιμετώπιση των κινδύνων. Πάντοτε θα υπάρξει υπάρξει χρόνος, ώστε με νηφαλιότητα να ερευνηθούν τα γεγονότα και ν’ αποδοθούν οι ευθύνες. Το δε ευκολότερον όλων είναι η τελική κατακραυγή να στρέφεται, όπως έχει αποδείξει το παρελθόν, προς κάποιον εξωτερικό παράγοντα, τώρα δε είναι της μόδας οι «ασύμμετρες απειλές». Χωρίς βέβαια να θέλουμε να απορρίψουμε αβασάνιστα και αυτήν την τελευταία αιτία, είναι σκόπιμο να ερευνήσουμε κατ’ αρχήν ποιο είναι το δικό μας μερίδιο στην ευθύνη της καταστροφής του τόπου μας. Είναι μάλλον βέβαιον ότι τούτο πρέπει να είναι σημαντικό.
Εξετάζοντας τους τρόπους με τους οποίους είναι δυνατόν να προκληθεί μιά πυρκαϊά καταλήγουμε κυρίως στους επόμενους. Την αμέλεια, τον εσκεμμένο εμπρησμό και την αυτανάφλεξη.
Δυστυχώς πολλές φορές η πρόκληση πυρκαϊάς αποδίδεται στην αμέλεια. Θεωρούμε όμως ότι σ’ αυτήν την αιτία της «αμέλειας» δίδεται πολύ ελαστική ερμηνεία.
Το να ανάψει κάποιος φωτιά στο ύπαιθρο τους μήνες που απαγορεύεται ή έστω ένας εκδρομεύς για να ετοιμάσει φαγητό, εάν η φωτιά εξαπλωθεί δεν μπορεί και δεν πρέπει να θεωρηθεί αμέλεια. Διότι ήδη είναι παραβάτης ευθύς εξ αρχής. Ακόμη και για τους χειμερινούς μήνες, όταν γίνεται χρήση πυρός για διάφορους γεωργικούς σκοπούς, δεν μπορεί να θεωρείται αμέλεια όταν ο χρήστης δεν έχει, εκ των προτέρων, λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα προστασίας. Άλλωστε σε πολλά μέρη της χώρας μας, υπάρχουν και χειμερινές περίοδοι με έλλειψη βροχοπτώσεων, δεν είναι δε σπάνιες οι περιπτώσεις προκλήσεως πυρκαϊών. Πολύ περισσότερο όμως πρέπει να αναθεωρηθούν τα κριτήρια περί «αμελείας» όταν κάποιος ασυνείδητος συμπατριώτης μας -δυστυχώς δε, δεν είναι λίγοι- διερχόμενοι κυρίως με το αυτοκίνητό τους πετούν το τσιγάρο τους αναμμένο έξω προς τα κράσπεδα των δρόμων. Οσονδήποτε κι αν οι αρμόδιες υπηρεσίες των ΟΤΑ έχουν αποψιλώσει τα άκρα των δρόμων θα υπάρχουν ξηρά χόρτα, έστω και μικρού μεγέθους, τα οποία εύκολα αναφλέγονται με μία ελαφρά πνοή ανέμου. Το θλιβερό φαινόμενο πυρπολημένων και απανθρακωμένων τμημάτων πρασίνου ή καλλιεργειών, ακριβώς στο πλευρό των αυτοκινητοδρόμων, αντί να ελαττωθεί, τα τελευταία χρόνια αυξάνεται. Ουδείς δε μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο εξαπλώσεως αυτού του είδους των πυρκαϊών σε παρακείμενες δασώδεις ή καλλιεργημένες εκτάσεις.
Πώς λοιπόν θα πρέπει να θεωρείται αμέλεια, μία τέτοια ανεύθυνη και αντικοινωνική πράξις όταν όλα τα οχήματα διαθέτουν στακτοδοχεία και μπορεί ο καπνιστής να τα χρησιμοποιήσει; Μήπως αυτού του είδους η αμέλεια θα πρέπει να χαρακτηρίζεται διαφορετικά;
Μετά την «αμέλεια» έρχεται η πρόκληση πυρκαϊών από εσκεμμένους εμπρησμούς. Το φαινόμενο τούτο δεν είναι κάτι το καινοφανές. Πολλές περιπτώσεις, τόσο στο παρελθόν, όσο και προσφάτως υπήρξαν σχεδόν αποδεδειγμένως εμπρησμοί. Το περίεργον είναι ότι ποτέ σχεδόν δεν συνελήφθη ο εμπρηστής. Όμως κατά τις τελευταίες ολέθριες περιπτώσεις πυρκαϊών δεν είναι μόνον η τακτική που ακολούθησαν οι εμπρησταί αλλά και η σύγχρονη τεχνολογία, αφού βρέθηκε εμπρηστικός μηχανισμός στον Υμηττό με ιδιάζουσα συνδεσμολογία με κινητό τηλέφωνο. (Εφημερίς «Εθνική Ηχώ», Σεπτ. 2007).
Η γεωγραφική κατανομή των εστιών πυρός, η επιλογή του χρόνου των εμπρησμών και η εκμετάλλευσις των δυσμενών μετεωρολογικών συνθηκών αποδεικνύουν προμελέτη και σχε-διασμό.
Είναι βέβαια λογικό οι εμπρησμοί να αποδίδονται σε διάφορα κίνητρα. Οι περιπτώσεις πυρομανών είναι μάλλον απίθανες και εν πάσει περιπτώσει πολύ περιορισμένες σε αριθμό και δεν διακρίνονται για τον τέλειο χωροχρονικό σχεδιασμό και την εκμετάλλευση των ακραίων μετεωρολογικών συνθηκών.
Κύριος λόγος των εντοπίων εμπρηστών είναι η δημιουργία τετελεσμένων γεγονότων καταστροφής δασικών ή χορτολιβαδικών εκτάσεων προς ίδιον όφελος. (Κυρίως οικοπεδοποίηση και δευτερευόντως χώρος βοσκής αμνοεριφίων).
Δεν είναι δε και λίγες οι περιπτώσεις κατά τις οποίες ασυνείδητοι ιδιοκτήτες, ιδίως όταν συνορεύουν με δασική ή χορχορτολιβαδική έκταση, πυρπολούν την παρακείμενη στις καλλιέργειές τους εδαφική πλευρά, ώστε με τον καταλλήλως πνέοντα άνεμο να καταστραφεί η καλλιέργειά τους και να τύχουν αποζημιώσεως από την Πολιτεία. Ο νόμος της σιωπής που επικρατεί, ως γνωστόν, στις μικρές κλειστές κοινωνίες καθιστά σχεδόν αδύνατη την ανακάλυψη των ενόχων, παρ’ όλον ότι είναι γνωστοί...
Την ευθύνη για το κίνητρο της οικοπεδοποιήσεως την έχει δυστυχώς η Πολιτεία και οι εκάστοτε κυβερνώντες. Μετά από 180 χρόνια σχεδόν ελεύθερου βίου του Ελληνικού Κράτους δεν κατέστη δυνατόν να υπάρξει, ούτε δασολόγιο, ούτε κτηματολόγιο. Το φιάσκο της μη συντάξεως κτηματολογίου έχει συμβεί στο πρόσφατο παρελθόν. Η χώρα μας είναι εκτεθειμένη στην Ε.Ε. Το χειρότερο όμως είναι ότι όλη αυτή η ακαταστασία, η αδιαφορία για τον σαφή καθορισμό των δασικών ορίων κρατικών ή ιδιωτικών και η αδυναμία, ως εκ τούτου, να προσδιορισθεί η ιδιοκτησία του κράτους και των εμπλεκομένων ιδιωτών ή συνεταιρισμών κλπ. μαζί με τις κατά το παρελθόν αθρόες καταπατήσεις καμένων δασικών εκτάσεων, οι οποίες οικοπεδοποιήθηκαν, δίνουν το κίνητρο για την συνέχιση αυτής της εγκληματικής παρανομίας.
Όλα αυτά δεν είναι δύσκολο να οδηγήσουν σε σκέψεις και συμπεράσματα ότι, πίσω από την μακροχρόνια καθυστέρηση της τακτοποιήσεως του δασολογίου ή κτηματολογίου, υπάρχουν μεγάλα διαπλεκόμενα συμφέροντα, τα οποία οι διάφορες πολιτικές καταστάσεις και τα κόμματα, είτε εκμεταλλεύονται προς ίδιον όφελος, ή δεν τολμούν να συγκρουσθούν με αυτά λόγω πολιτικού κόστους...
Μέσα σε αυτήν την επικρατούσα κατάσταση ολιγωρίας και αδιαφορίας έρχονται να προστεθούν και οι ασύμμετρες απειλές. Ασφαλώς και γι’ αυτές υπάρχουν κίνητρα από τους διαφόρους άσπονδους φίλους, οι οποίοι είτε έχουν στόχο τον τουρισμό, είτε την οικονομία, είτε και καθαρούς στρατιωτικούς στόχους. Κατά το παρελθόν έγινε παραδεκτό από υπερηφανευόμενους Γκρίζους Λύκους (Τούρκους) ότι προσπαθούσαν να αχρηστεύσουν με εμπρησμούς τις οχυρώσεις των νήσων του Ανατ. Αιγαίου.
Θεωρούμε όμως ότι θα πρέπει να σταματήσουμε ως εδώ τα περί ασυμμέτρων απειλών. Διότι ως ευφάνταστος λαός φθάσαμε τις ημέρες της πύρινης κρίσεως να κατασκευάζουμε σενάρια ότι ακόμη και κομματικές αντιθέσεις, εν όψει των εκλογών, οδήγησαν σε εμπρησμούς περιοχών... Θα έλεγε κανείς ότι η φωτιά μπορούσε να διακρίνει τους οπαδούς ενός κόμματος από τους άλλους! Τα σενάρια όμως έχουν πάντοτε κάποια σπέρματα αληθείας και η σπουδή ανεύθυνων πολιτικών παραγόντων να εκμεταλλευθούν την λαίλαπα των πυρκαϊών επιρρίεπιρρίπτοντας ευθύνες αποκλειστικά στην Πολιτεία, προς ίδιον πολιτικόν όφελος, υπήρξε τουλάχιστον ευτελής αλλά και επικίνδυνη.
Ενας τρίτος τρόπος προκλήσεως πυρκαϊών στο ύπαιθρο είναι και η αυτανάφλεξη. Υπάρχει δηλαδή κάπου την εξοχή ένα κομμάτι γυαλί επάνω σε ξερά χόρτα ή πευκοβελόνες, το οποίο όπως επί ώρες δέχεται τις πύρινες ηλιακές ακτίνες των μεσημβρινών θερινών ωρών, μετατρέπεται σε φακό. Αναφλέγει έτσι την ξερή φυτική ύλη που βρίσκεται στην εστία του φακού και με έναν έστω ελαφρό άνεμο αναπτύσσονται φλόγες και η πυρκαϊά εξαπλώνεται.
Η προέλευση του γυαλιού είναι απλή ιστορία. Κάποιοι εκδρομείς αφού απήλαυσαν και διασκέδασαν στην εξοχή, αντί να συγκεντρώσουν σε κάποιο σάκο τα απορρίμματά τους και να τα μεταφέρουν στον πρώτο κάδο, που θα βρουν στον δρόμο της επιστροφής, θεώρησαν καλό να τα πετάξουν στην πλησιέστερη χαράδρα ή να τα αφήσουν επί τόπου. Άλλωστε έχουμε συνηθίσει στις χωματερές κι εντελώς ασυνείδητα κι εγωϊστικά νομίζουμε ότι μπορούμε να δημιουργήσουμε κι εμείς μία...
Δυστυχώς έχουμε να διανύσουμε ακόμη πολύ δρόμο μέχρι να μάθουμε να σεβόμαστε και να φροντίζουμε για το περιβάλλον. Και η αυτανάφλεξη λοιπόν οφείλεται σχεδόν καθ’ ολοκληρία στον εγωϊστικό και αδιάφορο εαυτό μας. Εκ πρώτης όψεως λοιπόν προκύπτει ότι το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης των εκάστοτε καταστρεπτικών πυρκαϊών οφείλεται αποκλειστικώς στην ανεύθυνη και αντικοινωνική ΄συμπεριφορά των περισσοτέρων από μάς. Θα πρέπει έγκαιρα να προσπαθήσουμε να διαπαιδαγωγήσουμε τους εαυτούς μας, οι γονείς τα παιδιά τους, οι διδάσκαλοι τους μαθητές τους και όλοι όσοι εν γένει κατέχουν θέσεις υπεύθυνες, από όπου μπορούν να επηρεάζουν τους συμπολίτες τους, όχι μόνον να νουθετούν αλλά πρώτα αυτοί οι ίδιοι να δίδουν το καλό παράδειγμα. Αυτό δεν είναι δύσκολο εκ πρώτης όψεως, όμως δεν είναι κι εύκολο όταν η αβελτηρία και η ανικανότητα της Πολιτείας δημιουργεί με τον ένα ή τον άλλο τρόπο κίνητρα για την διάπραξη των παρανομιών.
Πρέπει κατεπειγόντως να συνταχθεί δασολόγιο, κτηματολόγιο και να εφαρμοσθούν με μεγάλη αυστηρότητα οι νόμοι που υπάρχουν σχετικά με τα αυθαίρετα κτίσματα και την οικοπε-δοποίηση καμένων εκτάσεων. Μέχρι τώρα έχουν αρχίσει πολλές φορές προσπάθειες εφαρμογής των σχετικών νόμων αλλά δυστυχώς οι ελάχιστες κατεδαφίσεις αυθαιρέτων έγιναν μάλλον για το θεαθήναι και ποτέ «το μαχαίρι δεν έφτασε στο κόκκαλο», παρά τις υποσχέσεις διαφόρων υψηλά ισταμένων.
Το θέμα της «αμελείας» και οι προβλεπόμενες από την νομοθεσία ποινές θα πρέπει να επανεξετασθούν αλλά κυρίως πρέπει να υπάρξει πρόληψη. Όταν αρχίσει η καταστολή τότε είναι μάλλον αργά. Πρόβλεψη σημαίνει συνεχής επαγρύπνηση, ένα συνεχές και προσεκτικό βλέμμα, στην ύπαιθρο, στα δάση, στις καλλιέργειες. Υπήρξε τελείως εγκληματική και επιζήμια η κατάργηση του Σώματος της Αγροφυλακής. Είναι επείγουσα η ανάγκη της επαναδημιουργίας ενός τέτοιου Σώματος ασφαλεί-ας της υπαίθρου με δύο κλάδους. Των Αγροφυλάκων και των Δασοφυλάκων. Υπάρχουν άφθονα σύγχρονα τεχνικά μέσα να τεθούν στην διάθεσή τους για τις μετακινήσεις, περιπολίες, ε-γκατάσταση παρατηρητηρίων, επικοινωνιών κλπ ώστε η επέμβαση των πυροσβεστικών δυνάμεων να καθίσταται έγκαιρη αλλά και με την παρουσία τους να δρουν αποτρεπτικά και να καταστέλλουν κάθε προσπάθεια εμπρησμού είτε εξ αμελείας, είτε εκ προμελέτης, εν τη γενέσει της.
Εν πάση δε περιπτώσει είναι αναγκαίο τους επικίνδυνους μήνες του χρόνου -από Μάιο έως και Σεπτέμβριο- με την ευθύνη και την πρωτοβουλία των ΟΤΑ να συγκροτηθούν επί 24ώρου βάσεως ομάδες επαγρυπνήσεως. Ασφαλώς όλοι στον περίγυρό τους θα ενδιαφέρονται να εξασφαλίσουν τις ζωές και τις περιουσίες τους. Κατ’ αυτόν τον τρόπο θα επιτυγχάνεται η έγκαιρη ενημέρωση και επέμβαση.
Όλα αυτά, δηλαδή η παρουσία και μόνον στοιχείων ασφαλείας και επαγρυπνήσεως είναι βέβαιο ότι θα αποθαρρύνουνκάθε επίδοξον εμπρηστή. Όσο για τις ασύμμετρες απειλές, εκτός από την προαναφερθείσα επαγρύπνηση είναι έργον των διαφόρων υπηρεσιών ασφαλείας του Κράτους να επαγρυπνούν, να προλαμβάνουν και να επεμβαίνουν όταν και όπως απαιτεί η αποστολή τους.
Τις τελευταίες δεκαετίες έχει απαξιωθεί και η αντίληψη της κρατικής εξουσίας. Μετά την μεταπολίτευση θεωρήθηκε ότι περιόριζε τα δημοκρατικά δικαιώματα. Η έννοια της δημοκρατίας όμως εξικνείται μέχρι της λήψεως αποφάσεως για την ψήφιση ή μη των νόμων εκ μέρους του Κοινοβουλίου, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες από το Σύνταγμα και τους κανονισμούς της Βουλής διατάξεις. Η μετέπειτα συμμόρφωση και εκτέλεση των νόμων δεν είναι στην αγαθή προαίρεση ενός εκάστου. Είναι υποχρεωτική και επιβεβλημένη, υπάρχουν δε προς τούτο τα αρμόδια όργανα της Εκτελεστικής Εξουσίας.
Τέλος, το κυριώτερο μέλημα όλων μας, κοινωνίας και πολιτείας είναι να αναθρέψουμε τα παιδιά μας και τις επερχόμενες γενεές με υψηλό συναίσθημα ευθύνης προς τους κρατικούς και κοινωνικούς θεσμούς. Να πείσουμε δε κυρίως με το παράδειγμά μας, γονείς, εκπαιδευτικοί και ιθύνοντες ότι το Κράτος είμεθα όλοι μας και κανείς δεν είναι υπεράνω των άλλων, ούτε ανεύθυνος, ούτε αντίζηλος. Η μέχρι τούδε συμπεριφορά των περισσοτέρων, αν όχι όλων μας, απεδείχθη ανεύθυνη και αντικοινωνική.