Εβδομήντα χρόνια από το «Άνσλους»

 Εβδομήντα χρόνια από το «Άνσλους»

 Συντάκτης: Ιωάννης Λ. Μπακούρος, Υποστράτηγος ε.α
 
Ημερομηνία καταχώρησης: 2 Μαίου 2008
 

Η εξαφάνιση μιας Δημοκρατίας. Πριν από εβδομήντα χρόνια, στις 12 Μαρτίου 1938, ο πολιτικός χάρτης της Ευρώπης άλλαζε κατά τρόπον δραματικόν. Ένα ανεξάρτητο, μέχρι τότε, κράτος, μέλος της Κοινωνίας των Εθνών, η Αυστρία έπαυε να υπάρχει. Ενσωματωνόταν, βιαίως, στην χιτλερική Γερμανία. Υποβαθμιζόταν σε μια απλή γερμανική επαρχία. Την Ανατολική (ostmark). Και η Βιέννη, η ιστορική πρωτεύουσα της Αυστρίας, και παλαιότερα της Αυστρουγγαρίας των Αψβούργων, δεν ήταν πια παρά μια μεγάλη πόλη, επαρχιακή του Τρίτου Ράϊχ.
«Άνσλους». Για τους σημερινούς νέους, η γερμανική λέξη Anschluss (προσάρτηση) δεν είναι φορτωμένη με δυσάρεστες μνήμες. Αντιθέτως, για εμάς που βιώσαμε την φρίκη του Β Π.Π., το «Άνσλους» ήταν ένα τραγικό γεγονός, ένα μοιραίο βήμα, που έφερε την ανθρωπότητα πιο κοντά στην αιματηρή σύρραξη.
Ο θηριοδαμαστής και οι τίγρεις. Για τους νεαρούς επισκέπτες των ζωολογικών κήπων, το πιο εντυπωσιακό θέαμα είναι το κλουβί με τις τίγρεις. Κραδαίνοντας το μαστίγιό του, ο τολμηρός θηριοδαμαστής πλησιάζει τα θηρία. Τα φοβερίζει. Τα ενοχλεί. Τα εκνευρίζει. Όμως, με το παραμικρό σημάδι ότι τα άγρια αιλουροειδή έχουν εξοργιστεί και ετοιμάζονται να επιτεθούν, ο θηριοδαμαστής μαζεύει το μαστίγιο και προσπαθεί να τα ηρεμήσει. Καταλαβαίνει ότι, αυτή τη φορά, ξεπέρασε τα όρια της υπομονής τους και πρέπει να υποχωρήσει.
Αυτήν την τακτική του θηριοδαμαστού που προσπαθεί να εξαντλήσει τα όρια ανοχής των άγριων ζώων, αλλά να μην τα υπερβεί, θυμίζει η εξωτερική πολιτική του Χίτλερ την εξαετία που προηγήθηκε του Β Π.Π.
Ο Γερμανός δικτάτορας προκαλεί τις Δυτικές Δυνάμεις και βαλιδοσκοπεί τις διαθέσεις τους.
Πως δεν αποφεύχθηκε ο Β Π.Π. Όπως στο περίφημο μπολερό του Ραβέλ, η ηχητική ένταση αυξάνει συνεχώς και κορυφώνεται στο γνωστό κρεστσέντο (crescendo), έτσι και κάθε χιτλερική πρόκληση είναι απειλητικότερη από την προηγούμενη.
Αντιθέτως, η αντίδραση των Δυτικών είναι, πάντοτε, η ίδια. Αμετάβλητη. Υποτονική. Χλιαρή. Περιορίζεται σε φραστικές διαμαρτυρίες και καταγγελίες στην Κοινωνία των Εθνών.
Έτσι, από υποχώρηση σε υποχώρηση, η επονείδιστη αυτή πολιτική θα οδηγήσει τον Χίτλερ στο εσφαλμένο συμπέρασμα, ότι μπορεί να κλιμακώνει τις προκλήσεις του ανενόχλητος. Με την κατευναστική πολιτική τους, οι Δυτικοί πίστευαν, ανοήτως, ότι θα απομάκρυναν την πολεμική σύγκρουση.
Είχαμε και στο παρελθόν υποστηρίξει, από τις φιλόξενες στήλες των «Εθνικών Επάλξεων» ότι ο Β Π.Π. θα μπορούσε, ίσως, να αποφευχθεί, αν οι ηγεσίες των Δυτικών δεν πάσχιζαν απεγνωσμένα να τον αποφύγουν, πάση θυσία (τεύχος 71, Μαρτ.-Απρ. 2006, σελ. 8-10).
Χαμένες ευκαιρίες. Το Λονδίνο και το Παρίσι δεν θα αντιδράσουν όταν ο Γερμανός δικτάτορας, παραβιάζοντας, κατάφωρα, τους όρους της Συνθήκης των Βερσαλλιών, θα επαναφέρει την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία (17 Μαρτίου 1935) και θα προχωρήσει στον επανεξοπλισμό της Γερμανίας.
Δεν θα εκμεταλλευτούν την τελευταία ευκαιρία που τους παρουσιάστηκε, στις 7 Μαρτίου 1936, όταν τρία μόνον γερμανικά τάγματα αποπειράθηκαν και πέτυχαν την ανακατάληψη της Ρηνανίας. Μπορούσαν τότε να πλήξουν, ανεπανόρθωτα, το κύρος του Χίτλερ και να ενθαρρύνουν τους στρατηγούς του που, προβλέποντας ότι ο Φύρερ θα οδηγούσε τελικά την Γερμανία στην καταστροφή, συνωμοτούσαν για την ανατροπή του.
Οι πολιτικοί εκείνης της εποχής έχουν, βεβαίως, ελαφρυντικά. Ο Χίτλερ, πανούργος και ύπουλος, δεν προειδοποιούσε για την επόμενη κίνησή του. Ενεργούσε αιφνιδιαστικά. Έτσι, οι ηγέται των Δυτικών δικαιούνται να υποστηρίζουν ότι βρίσκονταν, κάθε φορά, προ τετελεσμένων γεγονότων. Δεν μπορούν, όμως, να ισχυριστούν το ίδιο για την γερμανική εισβολή στην Αυστρία. Το «Άνσλους» δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Δεν ήταν κάτι αναπάντεχο. Ήταν κτύπημα αναμενόμενο. Υπήρχαν σχετικές προειδοποιήσεις. Εύγλωττες.
Στην πρώτη σελίδα του βιβλίου του «ο Αγών μου» (Mein Kampf) ο Χίτλερ προειδοποιεί, ήδη από το 1925: «Η γερμανική Αυστρία πρέπει να γυρίσει στην αγκαλιά της μεγάλης γερμανικής πατρίδος».
Μιά απόπειρα προσαρτήσεως, το 1918. Πολλοί Αυστριακοί επιθυμούσαν την ένωση με την Γερμανία. Η διάλυση της Αυστρουγγαρίας, τον Νοέμβριο του 1918, τους είχε προκαλέσει ένα συναίσθημα απομονώσεως και απογοητεύσεως. Από την κάποτε κραταιάν και περήφανη αυτοκρατορία των Αψβούργων δεν είχε απομείνει παρά μόνον η αγρίως συρρικνωθείσα Αυστρία. Το μεγαλύτερο μέρος των εδαφών της είχε αποσπασθεί. Δύο νέα κράτη η Ουγγαρία και η Τσεχοσλοβακία είχαν δημιουργηθεί. Στην Πολωνία είχε παραχωρηθεί η Γαλικία, στην Ρουμανία, η Τρανσυλανία και η Βουκοβίνα, στην Γιουγκοσλαβία η Κροατία, η Σλοβενία και η Βοσνία και στην Ιταλία το Νότιο Τυρόλο.
Έτσι, το όραμα της ενώσεως με την Γερμανία εμφανιζόταν σαν ένα ευχάριστο αντιστάθμισμα. Η προσωρινή κυβέρνηση στη Βιέννη και η Εθνοσυνέλευση θα ανακηρύξουν την Αυστρία ομόσπονδη δημοκρατία και «αναπόσπαστο τμήμα της Γερμανικής Δημοκρατίας». Θα μπορούσε, εκείνη τη στιγμή να πραγματοποιηθεί, αυτομάτως, η ενσωμάτωση της Αυστρίας στην «γερμανική πατρίδα». Αυτό, όμως, όπως είναι φυσικό, δεν θα το δεχτούν οι νικήτριες χώρες. Γαλλία, Βρετανία, Ιταλία, Βέλγιο και η αρτισύστατη Τσεχοσλοβακία θα υποχρεώσουν την Αυστρία να αφαιρέσει από την επίσημη ονομασία της τον χαρακτηρισμόν «γερμανική». Πράγμα που δεν θα εμποδίσει τους Αυστριακούς να οραματίζονται την ποθητή ένωση.
Η άνοδος του Χίτλερ στην εξουσία, το 1933, θα ενισχύσει το ναζιστικό κόμμα της Αυστρίας, το οποίον θα επιχειρήσει, τον Ιούλιο του 1934, την ένωση βιαίως, με πραξικόπημα. Το πραξικόπημα θα καταπνιγεί, αλλά οι ναζιστές θα δολοφονήσουν τον καγκελλάριον Ντόλλφους (Engelbert Dollfus), υπέρμαχον της αυστριακής ανεξαρτησίας.
Εκείνος που θα εμποδίσει, τότε, τον Γερμανό δικτάτορα να μετατρέψει την Αυστρία σε γερμανική επαρχία, θα είναι ο Μουσσολίνι. Ο «συνεταιρισμός» των δύο δικτατόρων δεν έχει, ακόμη, πραγματοποιηθεί. Η Ρώμη παρακολουθεί, με μεγάλη ανησυχία, την αύξηση της γερμανικής επιρροής στην Αυστρία. Ο Ντούτσε, αρεσκόμενος σε θεατρικές εκδηλώσεις, θα σπεύσει στη Βενετία για να υποδεχτεί, επιδεικτικά, την χήρα και τα παιδιά του Ντόλλφους, στέλνοντας έτσι μήνυμα στο Βερολίνο, ότι η Αυστρία βρίσκεται κάτω από την προστασία της Ιταλίας.
Αυτά το 1934. Δυό χρόνια αργότερα τα πράγματα έχουν αλλάξει. Τα δύο δικτατορικά καθεστώτα αλληλοϋποστηρίζονται. Την επονείδιστη ιταλική εκστρατεία εναντίον της Αιθιοπίας θα την καταδικάσουν οι φιλελεύθερες Δημοκρατίες της Ευρώπης, ενώ η Γερμανία θα αναγνωρίσει την «ιταλική αυτοκρατορία». Έτσι, στις 25 Οκτωβρίου 1936, θα υπογραφεί το Γερμανο-ιταλικό Σύμφωνο και την 1 Νοεμβρίου ο Μουσσολίνι θα κάνει λόγο για την «βερτικάλε» δηλαδή την κάθετο και κατ’ επέκταση, τον «Άξονα» Ρώμης-Βερολίνου. Η Αυστρία είναι πλέον ανυπεράσπιστη!
Ενώ το «Άνσλους» πλησιάζει. Μετά την μακράν αυτήν ιστορικήν αναδρομήν, ας έλθουμε στο, όχι και τόσον... σωτήριον έτος 1938. Μόνον εθελοτυφλούντες δεν αντιλαμβάνονται ότι ο Χίτλερ θα προχωρήσει στην βιαίαν προσάρτηση της Αυστρίας και μάλιστα χωρίς χρονοτριβή. Η συγκυρία είναι ευνοϊκή και θα την εκμεταλλευτεί.
Ο σάλος που είχε προκληθεί από την ανακατάληψη της Ρηνανίας έχει κοπάσει. Οι οχυρώσεις στη γραμμή Ζίγκφρηντ έχουν προχωρήσει. Στο Λονδίνο ο υπ. Εξωτερικών Ήντεν, διαφωνώντας με την κατευναστική πολιτική του πρωθυπουργού Τσάμπερλαιν, παραιτείται στις 20 Φεβρουαρίου και αντικαθίσταται από τον υποχωρητικόν λόρδον Χάλιφαξ. Η Γαλλία αντιμετωπίζει κυβερνητική κρίση μετά την παραίτηση του πρωθυπουργού Σωτάν στις 10 Μαρτίου. Τέλος, στην Μόσχα τερματίζεται, στις 13 Μαρτίου, η δίκη των Μπουχάριν, Ρύκωφ, Γιακόντα κλπ. με την θανατικήν καταδίκην τους.
Έχει παρατηρηθεί ότι, στις παραμονές σημαντικών γεγονότων, ο βηματισμός της Ιστορίας επιταχύνεται. Έτσι, στις 12 Φεβρ. 1938, ο καγκελλάριος της Αυστρίας, ο μέχρι τότε αγέρωχος Σούσνιγκ (Kurt φον Schushinigg) συναντά, στο Μπερχτεσγκάτεν, έναν οξύθυμο Χίτλερ, περιστοιχισμένον από βλοσυρούς στρατηγούς. Έπειτα από μια πολύωρη ψυχολογική βία, ο δυστυχής Σούσνιγκ θα καταρρεύσει. Θα δεχτεί τους τελεσιγραφικούς όρους του Φύρερ, που απαιτεί ναζισταί της Αυστρίας να αναλάβουν υπουργεία και ο αρχηγός των Σεϋς-Ίνκβαρτ (Arthur Seyss-Inquart) να γίνει υπουργός Εσωτερικών.
Όταν, όμως, θα επιστρέψει στη Βιέννη θα ξαναβρεί το θάρρος του. Στις 27 Φεβρ. θα μιλήσει στην Αυστριακή Δίαιτα. Είναι το κύκνειον άσμα του: «Η Αυστρία πρέπει να μείνει Αυστρία... Έως εδώ και μή παρέκει».
Σε μιά απεγνωσμένη προσπάθεια προκηρύσσει 9 Μαρτίου δημοψήφισμα μετά τετραήμερον (13 Μαρτίου) για να αποφανθεί ο αυστριακός λαός. Στο Βερολίνο ανησυχούν για το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος. Γερμανικά στρατεύματα συγκεντρώνονται στα σύνορα στις 11 Μαρτίου. Ο Σούσνιγκ παραιτείται.
Ένας πεισματάρης πρόεδρος. Εκείνες τις κρίσιμες στιγμές θα αναδειχθεί σε ηρωική μορφή ο αυστριακός πρόεδρος Γουλιέλμος Μίκλας. Χαμηλών μέχρι τότε τόνων, 66 ετών, πατέρας 14(!) παιδιών θα αρνηθεί να ορίσει καγκελλάριο τον Σέυς - Ινκβαρτ. Θα αναγκάσει τον Χίτλερ να κάνει μια επαίσχυντη πράξη. Να εισβάλει σε μια μικρή, ανεξάρτητη χώρα, χωρίς ο πρόεδρός της ή ο καγκελλάριός της να ζητήσουν την επέμβασή του.
Στις 12 Μαρτίου τα γερμανικά στρατεύματα καταλαμβάνουν την Αυστρίαν ενώ ο Χίτλερ θα δηλώσει, υποκριτικότατα, στο Ραϊχσταγκ: «Ο γερμανικός λαός δεν επιθυμεί ειμή την ειρήνην».
Με το «Άνσλους» ο πληθυσμός του Τρίτου Ράϊχ αυξήθηκε κατά 7 εκατομμύρια, τα δε σύνορά του έφθασαν στον Δούναβη, περισφίγγοντας από τρεις πλευρές την Τσεχοσλοβακία!
Το κυριότερο όμως, είναι ότι ο Γερμανός δικτάτορας διαπίστωνε, για μια ακόμη φορά, ότι ηγεσίες των Δυτικών δεν είχαν καμιά όρεξη να πολεμήσουν!