ΛΟΥΪΖΙΑΝΑ 8 ΣΕΝΤΣ ΤΟ ΕΚΤΑΡΙΟ, ΔΥΟ ΑΙΩΝΕΣ ΜΕΤΑ ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΑΜΕΡΙΚ

Μερικά χρόνια μετά, συνεπακόλουθα με το Πόλεμο της Ανεξαρτησίας των αμερικανικών αποικιών κατά των Βρετανών, η Αγγλία αναγνωρίζει με τη Συνθήκη των Παρισίων της 3ης Σεπτεμβρίου 1783 τη νεαρή Ομοσπονδιακή Δημοκρατία των Η.Π.Α. Με την ίδια Συνθήκη που τοποθετούσε τα σύνορα στη περιοχή των μεγάλων λιμνών, στο Μισισππή και στη περιοχή της αρχής του ακρωτηρίου Φλώριδας, οι Η.Π.Α. διπλασιάζουν το αρχικό έδαφος των 13 αποικιών έχοντας πια ελεύθερο το δρόμο για τη κατάκτηση της άγριας δύσης. Ο κόλπος του Μεξικού και η Νέα Ορλεάνη, γίνονται η φυσική διέξοδος ολόκληρης της αγροτικής και όχι μόνον, παραγωγής των βορειοδυτικών εδαφών. Με μια Συνθήκη που υπεγράφη στις 27 Οκτωβρίου 1795, η Ισπανία αναγνωρίζει το δικαίωμα των Αμερικανών να χρησιμοποιούν το συνοριακό ποταμό και τους παραχωρεί επιπλέον και δικαιώματα αποθήκευσης στη Νέα Ορλεάνη. Οι Αμερικανοί μπορούν πλέον να ελπίζουν βάσιμα πως χάρη στην αναμενόμενη δημογραφική υπεροχή τους, παράλληλα με την ταυτόχρονη και εμφανέστατη πια εξασθένηση της Ισπανίας θα τους δινόταν σύντομα μια ευκαιρία για να προσαρτήσουν τις περιοχές που ήταν στην αντίπερα όχθη του Μισισιππή. Όλα αυτά σηματοδοτούν μια νέα εποχή, ενώ το 1799 ο Ναπολέων Βοναπάρτης παίρνει την εξουσία και επαναχαράσει μια πολιτική σύστασης γαλλικής αυτοκρατορίας στην αμερικανική ήπειρο. Η επιθυμία για την επαναπροσάρτηση της Λουϊζιάνας είναι ασφαλώς γεγονός που οφείλεται εν πολλοίς στην ισχυρή επιρροή των κρεολικής προέλευσης ατόμων που περιστοιχίζουν τη σύζυγο του Ιωσηφίνα. Η ιδέα αυτή είχε βέβαια αρχίσει να κερδίζει συνεφώς έδαφος ανάμεσα στους Γάλλους που πηγενοέρχονταν στην Αμερική τα τελευταία χρόνια. Μάλιστα σχεδιαζόταν και εξέγερση από τυχοδιωτικούς κύκλους ήδη από την εποχή των Ισπανών. Κάποιοι διπλωμάτες διέβλεπαν κιόλας και ίδρυση ανεξάρτητου κράτους, μόνο που λογάριαζαν χωρίς το «ξενοδόχο». Η Λουϊζιάνα αποτελούσε ήδη από τότε αδιαμφισβήτητα πηγή εφοδιασμού σε πρώτες ύλες για τις γαλλικές Αντίλλες και σε ξυλεία για το γαλλικό ναυτικό. Έτσι μέσα στο φόντο αυτό είχαν αρχίσει διαπραγματεύσες με το βασιλέα Κάρολο Δ’ της Ισπανίας. Στις 1 Οκτωβρίου 1800 με τη μυστική Συνθήκη του San Ildefonse, ο Ισπανός μονάρχης δέχτηκε να επιστρέψει στη Γαλλία την δεξιά όχθη του Μισισιππή με αντάλλαγμα τη γαλλική υποστήριξη στα ιταλικά σχέδια των Ισπανών, δηλαδή την δημιουργία του βασιλείου της Ετρουρίας για το γαμπρό του με «μαγιά» το δουκάτο της Πάρμας. Η Συνθήκη υπεγράφη στις 21 Μαρτίου 1801 με άκρα μυστικότητα αλλά η μετατροπή δεν θα γινόταν πριν το 1802. Προβλεπόταν επίσης ότι σε περίπτωση πώλησης του εδάφους από τη Γαλλία η Ισπανία θα θα μπορούσε να ασκήσει δικαιώματα παρακράτησης. Στο μεταξύ στις προεδρικές εκλογές του 1800 στις Η.Π.Α. επικρατεί ο Thomas Jefferson ο πρώτος πρόεδρος του κόμματος των ρεπουμπλικάνων του οποίου τα σχέδια είναι σαφώς επεκτατικά. Το Φεβρουάριο 1802 ο Jefferson πληροφορείται αιφνιδιαστικά την επιστροφή της Λουϊζιάνας στους Γάλλους και ανησυχεί διότι αντί να έχει μα ισπανική εξασθενημένη εξουσία τώρα θα έχει να αντιμετωπίσει τη γαλλική δυναμική παρουσία στρατιωτών του Μ. Ναπολέοντος που φρόντισε να διατηρεί ακόμα ισχυρούς κοινωνικούς δεσμούς με τους ντόπιους πληθυσμούς. Ο Jefferson δεν έχει άλλη λύση από το «χαρτί» της Αγγλίας. Ετσι απειλεί αμέσως να συμμαχήσει με τους αιώνιους εχθρούς των Γάλλων. Τελικά όμως μένει στα λόγια και προτιμά τη συνδιαλλαγή. Το 1803 δίνει σαν αποστολή στον James Monroe να στηρίξει τον Robert Livingstone στην διαπραγμάτευση της αγοράς από τη Γαλλία της Νέας Ορλεάνης στις εκβολές του Μισισιππή, ή, έστω, την αγορά παράκτιων εδαφών της δυτικής Φλώριδας αφού η διέξοδος προς το κόλπο είναι ζωτικής σημασίας για την οικονομία της Δύσης. Τη στιγμή εκείνη η κατάσταση διαμορφώνεται ανέλπιστα υπέρ των Αμερικανών: ο Βοναπάρτης αποφασίζει να προσφέρει στους απεσταλμένους του Jefferson όλη τη Λουϊζιάνα ουσιαστικά, δηλαδή εκείνο το τεράστιο γεωγραφικό κομμάτι που επεκτείνεται από το Μισισιππή ως τα Βραχώδη Όρη και από τις μεγάλες λίμνες ως το Κόλπο του Μεξικού. Η όλη αγοραπωλησία αποφέρει στη Γαλλία το ευτελές ποσό των 60 εκ. Φράγκων, αλλά είναι εμφανές ότι στόχος δεν ήταν το κέρδος. Επιπλέον, η αμερικανική κυβέρνηση δεσμεύεται να αποζημιώσει με το συνολικό ποσό των 20 εκ. Φράγκων τους ιδιοκτήτες πλοίων και αμερικανικών εμπορευμάτων που είχαν κατασχεθεί τα προηγούμενα χρόνια από τη Γαλλία. Παρά τις έντονες διαμαρτυρίες της Ισπανίας, η Λουϊζιάνα θα πωληθεί τελεσίδικα στις Η.Π.Α. με μια Συνθήκη που συνομολογήθηκε στις 30 Απριλίου και υπεγράφη στις 3 Μαΐου 1803 αντί του ποσού των 15 εκ. Δολαρίων (80 εκ. Φράγκα) ή 8 σεντς το εκτάριο! Αλλά πως να εξηγήσει κανείς αυτή τη γαλλική μεταστροφή; Ορισμένοι Αμερικανοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι αυτή η υποχώρηση ήταν αναπόφευκτη εξαιτίας της ασταμάτητης προέλασης των αμερικανικών στρατευμάτων προς δυσμάς. Ο Ναπολέων δεν θα έκανε τίποτε περισσότερο από το να τρέχει για να προλάβει την Ιστορία. Πάντως, κατά τους Γάλλους ερευνητές, τα πράγματα δεν θα ήταν τόσο εύκολα τουλάχιστον στα μέρη όπου υπερτερούσαν οι γαλλικοί πληθυσμοί, όπως στο Σεν-Λουί και στη Νέα Ορλεάνη. Μένει να μας αποδείξουν βέβαια πόσο ισχυροί παρέμεναν κοινωνιολογικά οι δεσμοί των πληθυσμιακών αυτών ομάδων με την μητρόπολη προέλευσης έτσι ώστε τη κρίσιμη στιγμή, αν χρειαζόταν, να επιλέξουν να στηρίξουν τη γαλλική αποικιοκρατική παρουσία ή τη πιο φυσιολογική εξέλιξη των πραγμάτων, δηλαδή την ένταξή τους σε μια νέα πολυ-πολιτισμική αμερικανική κοινωνία, πολύ πιο φιλελεύθερη υπό διαμόρφωση. Διότι, πράγματι, η προσάρτηση της Λουϊζιάνας αποτελεί και κοινωνιολογικά ορόσημο για την οριστική διαμόρφωση της αμερικανικής κοινωνίας στις βασικές δομές που τη γνωρίσαμε μέχρι σήμερα. Δύο υπήρξαν τα γεγονότα που έπαιξαν το καταλυτικό ρόλο στην υπόθεση της πώλησης της Λουϊζιάνας. Πρώτο είναι η υποχώρηση των γαλλικών στρατευμάτων μπροστά στην εξέγερση από το 1791 των σκλάβων στον Αγιο Δομήνικο. Ο Στρατηγός Leclerc, κουνιάδος του Βοναπάρτη, απέτυχε παταγωδώς να ελέγξει το ξεσηκωμό και εκτός από πολλούς στρατιώτες θα χάσει και την ίδια του τη ζωή. Δεύτερο καθοριστικό γεγονός είναι η απειλή σύρραξης με την Αγγλία που μεγαλώνει συνεχώς στην Ευρώπη με αποτέλεσμα στις 12 Μαίου 1803, μια εβδομάδα δηλαδή μετά την αγοραπωλησία, να ξαναρχίσουν οι μάχες. Ο Μ. Ναπολέων χρειάζεται άνδρες και χρήματα επειγόντως. Συνειδητοποιώντας ότι δεν μπορεί πια να υπερασπιστεί αποτελεσματικά ένα έδαφος τόσο μακριά από τη μητροπολιτική Γαλλία και μη θέλοντας επουδενί να το αφήσει λάφυρο στο χειρότερο εχθρό του την Αγγλία, αποφασίζει να το πουλήσει, παρά την απογοήτευση της ντόπιας γαλλόφωνης κοινωνίας, μάλιστα σε τιμή ευκαιρίας όπως γράψαμε πιο πάνω, σε ποιους άλλους από τους φυσικούς αγοραστές και ενδιαφερόμενους, δηλαδή τους Αμερικανούς οι οποίοι τότε είναι εχθρικά διακείμενοι προς την Αγγλία (πως αλλάζουν οι καιροί...). Η Ιστορία δεν γυρίζει πια πίσω. Η Αμερικανική Γερουσία επικυρώνει στις 20 Οκτωβρίου του ίδιου έτους τη Συνθήκη προσάρτησης της Λουϊζιάνας. Τώρα το νεοσύστατο ομοσπονδιακό κράτος των Η.Π.Α., αποτελούμενο από μια πολυφωνική κοινωνία που δεν αποτελεί όμως ανασταλτικό κοινωνικό παράγοντα, μπορεί να ονειρεύεται την διηπειρωτική εξάπλωση του. Το έδαφος των Η.Π.Α. είχε διπλασιαστεί μονομιάς έναντι ενός ευτελούς ποσού, χωρίς να χυθεί αίμα με την όμορφη και εύπορη Λουϊζιάνα και τα φυσικά εμπορικά λιμάνια της που θα εξασφάλιζαν την πλήρη εμπορική επικράτηση των Η.Π.Α. στην αμερικανική ήπειρο τα επόμενα χρόνια μέχρι και σήμερα. Για την Ισπανία τα πράγματα έχουν ήδη πάρει το δρόμο τους; Η Λουϊζιάνα αποτελεί πλέον εχθρικό έδαφος ανάμεσα στο Μεξικό και στα εδάφη της Φλώριδας που τώρα πια θα ήταν πολύ εύκολη λεία. Ετσι το 1819 οδηγείται στο να υποκύψει στη πώληση των εδαφών της Φλώριδας στις Η.Π.Α. έναντι μόλις 5 εκ. Δολλαρίων! Όσο για τη ναπολεόντεια Γαλλία, τα τρία αυτά καθοριστικά χρόνια υπήρξαν αρκετά για να την πείσουν να εγκαταλείψει οριστικά το όνειρο της «αμερικανικής αυτοκρατορίας» της. Αυτός θα μπορούσε ίσως να είναι και ένας από τους βασικούς λόγους που η Γαλλία επέμεινε και κατάφερε, με την ανοχή κάποτε των Η.Π.Α. που είχαν ασφαλώς και κάποια συμφέροντα, και παρά τις ιστορικές αντιξοότητες να διατηρήσει μέχρι σήμερα τις κτήσεις της πολύ κοντά στις αμερικανικές ακτές (Μαρτινίκα, Γουαδελούπη, κλπ.) αλλά αυτό θα το προσεγγίσουμε σε άλλη μας μελέτη. Η ταλαιπωρημένη και δοκιμασμένη μα πλούσια Λουϊζιάνα είναι αυτή που έδωσε τη τεράστια ώθηση για μια μεγάλη Αμερική και κατέστησε δυνατή την αμερικανική ολοκλήρωση. Από τη στιγμή εκείνη οι Η.Π.Α., ισχυρές και με μεγάλο οικονομικό βάρος, με τη πεποίθηση ότι η Ευρώπη τις σέβεται είτε το θέλει είτε όχι, παγιώνουν πλέον τη πολιτική και οικονομική τους κυριαρχία στη βορειο-αμερικανική ήπειρο. Σε συνδυασμό με τη διατύπωση το Δεκέμβριο του 1823 και του δόγματος Μονρόε περί μη ανάμιξης των Ευρωπαϊκών Δυνάμεων στις αμερικανικές υποθέσεις, της επικράτησης των Βορείων κατά τον Αμερικανικό εμφύλιο το 1861-1865, καθώς και της αγοράς έναντι του ευτελούς ποσού των 7 200 000 δολλαρίων από τους Ρώσους της Αλάσκας το 1867, η Λουϊζιάνα είναι ουσιαστική η απαρχή, ο θεμέλιος λίθος της κοινωνικο-ιστορικής ολοκλήρωσης των Η.Π.Α.. Η σημαντικότητα της και το πλήγμα που υπέστη η οικονομία των Η.Π.Α. από την καταστροφή της, επαναβεβαιώθηκε με τον ποιο τραγικό τρόπο από τον τυφώνα «Κατρίνα» το Σεπτέμβριο του 2005 και έρχεται σαν επιστέγασμα των όσων υποστηρίζουμε. Μένει να εξαλειφτούν σταδιακά οι τεράστιες κοινωνικές ανισότητες που σημαδεύουν ακόμα την αμερικανική κοινωνία στους δύο αιώνες που θα ακολουθήσουν, ανισότητες που η προσάρτηση της Λουϊζιάνας όχι μόνο δεν εξασθένησε αλλά έκανε ακόμα πιο εμφανείς στο φτωχό και καταδυναστευμένο αμερικανικό νότο. Αυτές οι ανισότητες άλλωστε διεφάνησαν για μια ακόμα φορά πρόσφατα μετά τη θεομηνία που έπληξε την περιοχή, προκαλώντας μεταξύ άλλων δεινών και την καταστροφή της Νέας Ορλεάνης, και ξεγυμνώνοντας την ωμή αμερικανική κοινωνική πραγματικότητα του 21ου αιώνα και τις χασματώδεις αντιθέσεις της. Είναι βέβαιο πως η ανοικοδόμηση της Λουϊζιάνας, που έχει πληγώσει ανεπανόρθωτα μετά από τις εικόνες που όλη η ανθρωπότητα είδε πρόσφατα το κοινωνικό γόητρο των Η.Π.Α., θα διαρκέσει περισσότερο από τα τρία χρόνια που χρειάστηκαν για την οριστική προσάρτηση της πριν από δύο αιώνες, αλλά και θα στοιχίσει κάτι περισσότερο από 8 σεντς το εκτάριο! Σημειώσεις 1 Οι Ακάδιοι είναι περίπου 6 εκ. Σήμερα εκ των οποίων τα 4 εκ. Γαλλόφωνοι. Είναι απόγονοι των 3 380 (είχαν μαζί τους 1425 γυναίκες) πρώτων αποίκων που ήρθαν από τη Γαλλία πριν από το 1680 κυρίως από το Πουατού ενώ οι Κεμπέκοι είναι προέλευσης Πικαρδίας και Νορμανδίας. Εγκαταστάθηκαν στην Ακαδία (Νέα Σκωτία σήμερα) που ήταν γαλλική μέχρι τη Συνθήκη της Ουτρέχτης το 1713 όταν προσαρτήθηκαν από τη Μ. Βρετανία. Οι Κεμπέκοι αντίθετα παρέμειναν Γάλλοι για 50 επιπλέον χρόνια μέχρι τη Συνθήκη των Παρισίων του 1763 και έγιναν θύματα «της αγγλοποίησης» με πρωτοφανή βία και φρικαλεότητες. Τα γαλλικά αναγνωρίστηκαν ως ισότιμη επίσημη γλώσσα του Καναδά μόλις το 1969. Οι Ακάδιοι υπολογίζονται στη Λουϊζιάνα σήμερα περίπου σε 600 000 ενώ στον Καναδά υπάρχουν περίπου 550 000 εκ των οποίων 100 000 στο Μόντρεαλ, τη μεγαλύτερη γαλλόφωνη πόλη της Β. Αμερικής. 2 Με εξαίρεση τα γεγονότα στο Μεξικό και τον τραγικό επίλογο με την εκτέλεση του αυτοκράτορα Μαξιμιλιανού στις 19 Ιουνίου 1867. Βιβλιογραφία περιοδικό L’Histoire Ιούλιος 2001 Albert Desbiens: «Histoire des Etats-Unis, des origines a nos jours» editions nouveau monde, Paris 2005 Faragher John M. “A history of the Amarican People” Upper Saddle River, Prentice Hall 1997 Foner Eric and John Garrity “The Reader’s Companion to American History” Boston, Houghton Miffin, 1991 Henretta James A. “America’s History” New York, Worth 1991 Kaspi Andre « Les Americains » 2 vol. Paris, Seuil, 1986 Nash, Gary and others “The American People: Creating a Nation and a Society” New York, Longman 2004 Vincent Bertrand «Histoire des Etats-Unis » Paris, Flammarion 1997