Η Παιδεία ως Εθνικός Παράγων (Ημερίδα 16-4-2007)

Θέμα: Η Παιδεία ως Εθνικός Παράγων (Ημερίδα 16-4-2007)
 
Συντάκτης: Χρήστος Ι. Γεωργόπουλος, Υπίλαρχος Τ/θ ε.α. Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών
 
Ημερομηνία καταχώρησης: 31 Αυγούστου 2007
 

Εισαγωγή

Το σημερινό θέμα μας σχετίζεται άριστα με την παρακάτω ρήση: “Αν θέλεις να κάμεις πρόβλεψη για ένα χρόνο σπείρε σπόρους. Αν, για δέκα χρόνια φύτευε δένδρα. Αν για μια ολόκληρη ζωή καλλιέργησε ανθρώπους”. Η παγκοσμιοποίηση, θα μπορούσε κανείς να πει τα εξής: Αν θέλεις η χώρα σου να ευημερεί και να είναι σεβαστή από εχθρούς και φίλους, εκπαίδευε σωστά τους νέους και τους μελλοντικούς ηγήτορες του στρατεύματος οι οποίοι με τη σειρά τους θα μεταλαμπαδεύουν τις γνώσεις τους στους υφισταμένους τους για την ευημερία της χώρας και την αντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων. Και αυτό γιατί η παιδεία αποτελεί το βασικό στοιχείο του “ανθρώπινου κεφαλαίου” και έχοντας κατάλληλη παιδεία μπορούμε να κρίνουμε το παρόν για να σχεδιάσουμε το μέλλον.
Ο σημαντικός ρόλος της Παιδείας

Η παιδεία είναι το πολυτιμότερο εθνικό και λαϊκό αγαθό που:
– Συμβάλλει στη σωστή απασχόληση του εκπαιδευμένου ανθρώπινου δυναμικού της χώρας. Οι γνώσεις, που έχει κάποιος όταν βγαίνει στην αγορά εργασίας, τον βοηθούν στην επιλογή της πρώτης εργασίας, την επικοινωνία με το ανθρώπινο περιβάλλον στον εργασιακό χώρο και την επίλυση των καθημερινών προβλημάτων, που μπορούν να ποικίλλουν από τη σύνταξη ενός εγγράφου έως τη σχέση του με τον προϊστάμενο.
– Συμβάλλει στην κοινωνική καταξίωση. Τα άτομα αναγνωρίζουν όλο και πιο πολύ ότι το μερίδιο τους στη ζωή εξαρτάται από το επίπεδο της μόρφωσης τους.
– Συμβάλλει στην οικονομική ανέλιξη της χώρας. Η επιστημονική και τεχνολογική εκπαίδευση είναι υψίστης σημασίας για τη μελλοντική επιτυχία του έθνους. Όμως, και οι σπουδές που σχετίζονται με τις ανθρωπιστικές επιστήμες και τις τέχνες είναι επίσης ζωτικής σημασίας, τόσο για την υγεία του έθνους, όσο και για τη δημιουργία ενός σωστού σύγχρονου πολιτισμού.
– Συμβάλλει στην ανταγωνιστικότητα με τη βελτίωση της παραγωγής προϊόντων.
Πολλά κράτη αρχίζουν να επενδύουν στην παιδεία αναγνωρίζοντας ότι αποτελεί βασικό εφόδιο για τη δημιουργία ενός ισχυρού κράτους στην παγκόσμια αγορά των αγαθών.
– Συμβάλλει στην ενίσχυση της Εθνικής μας Άμυνας. Η σωστή παιδεία των νέων της χώρας όσο και η στρατιωτική εκπαίδευση, όταν κατατάσσονται στο στρατό, βοηθούν κατά πολλούς τρόπους. Σε κατάσταση ανάγκης μπορούν να αντιληφθούν την αποστολή τους και τις διαταγές των ανωτέρων τους ευκολότερα και να δράσουν γρήγορα και αποτελεσματικά. Σε ό,τι δε αφορά τα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων, όσο περισσότερη παιδεία έχουν, τόσο καλύτερα μπορούν να αντεπεξέλθουν στις αποστολές τους σε καιρό ειρήνης ή πολέμου, αν χρειαστεί, και ιδιαίτερα όταν εκπροσωπούν την Ελλάδα στο εξωτερικό, ως Στρατιωτικοί Ακόλουθοι, ως συμμετέχοντες σε συσκέψεις, συμμαχικές ασκήσεις ή επιστημονικά συνέδρια. Επίσης, εν καιρώ ειρήνης, οι γνώσεις είναι πολύ χρήσιμες γιατί ο στρατός προσφέρει πολλά, ιδίως σε περιοχές δύσκολες όπως είναι αυτές των νήσων και των ακριτικών περιοχών της χώρας μας.
– Συμβάλλει στην ενίσχυση της εθνικής μας ταυτότητας και την αύξηση του γοήτρου της χώρας. Ο Κοραής είχε πει: “Από δύο εξίσου απαίδευτα έθνη, καθώς και από δύο εξίσου απαίδευτα πρόσωπα, το πλουσιότερο είναι το ελεεινότερο”. Η Ελλάδα δεν είναι πλούσια χώρα, αλλά η οικονομία της βελτιώνεται. Επομένως, θα πρέπει να έχει υψηλό μορφωτικό επίπεδο για να μην εμπίπτει στην παραπάνω περίπτωση, θα πρέπει ακόμα να κρατά ψηλά την Ελληνική Παράδοση και να μην επιτρέπει σε κανένα να παραποιήσει την Ιστορία μας. Η Ιστορία μας δεν πρέπει ούτε να παραποιηθεί ούτε να συρρικνωθεί, αν θέλουμε οι ξένοι να μας σέβονται, γιατί, όπως έλεγε ο Σεφέρης: ‘Όποιος σβήνει ένα κομμάτι από το ιστορικό παρελθόν του Έθνους, σβήνει ταυτόχρονα κι ένα κομμάτι από το παρόν και το μέλλον του”.
– Συμβάλλει στην ποιότητα της ζωής. Ο Βίκτωρ Ουγκώ είχε πει: “Όποιος ανοίγει ένα σχολείο, κλείνει μια φυλακή”. Ο δε Ισοκράτης έλεγε: “Η παιδεία για αυτούς που ευτυχούν είναι κόσμημα. Για αυτούς που δυστυχούν είναι καταφύγιο”.
Η πειθαρχία στη γνώση

Η διδασκαλία, όταν είναι συστηματική, είναι ένα πεδίο σημαντικό, βαθιάς ικανοποίησης και δημιουργικότητας. Η χαρά να βοηθά κανείς τους νέους σε μια τόσο κρίσιμη, ειδικά για την Ελληνική πραγματικότητα, καμπή της ζωής τους, να τους κατευθύνει, να τους πειθαρχεί στη γνώση αν θέλετε, είτε πρόκειται για κλασικές σπουδές, είτε για τεχνολογικές επιστήμες ή για πολεμική τέχνη στα πλαίσια της Εθνικής Άμυνας, είναι μεγάλη. Είναι μεγάλη γιατί εμπνέει την αγάπη για το πολυτιμότερο αγαθό, τη μόρφωση ανεξάρτητα από το πεδίο εφαρμογής της. Το να πειθαρχεί όμως στη γνώση δεν σημαίνει ότι του στερείται η καλώς εννοούμενη ελευθερία στην εκπαίδευση. Πρέπει όμως όλοι να θυμόμαστε ότι σκοπός της παιδείας, της μόρφωσης γενικά, δεν είναι απλώς να καταρτίζει ικανούς επαγγελματίες, οι οποίοι θα συνδεθούν άριστα με την παραγωγή, αλλά, το σημαντικότερο, να εθίσει τους νέους να έχουν περιέργεια γιατί η περιέργεια είναι η αρχή της γνώσης, να σκέπτονται το σωστό και το δίκαιο και να αισθάνονται το ωραίο. Γενικότερα δε, να τους εμπνεύσει έφεση και αγάπη όχι μόνο για το αγαθό της πνευματικής, αλλά και της ψυχικής καλλιέργειας. Έτσι η παιδεία θα αποτελεί ουσιαστικό Εθνικό Παράγοντα για μια χώρα.
Μια παραίνεση του Αϊνστάιν, προς τους μηχανικούς και άλλους επιστήμονες, ήταν: “Η φροντίδα του ανθρώπου και ο προορισμός του πρέπει πάντοτε να είναι το κύριο ενδιαφέρον όλων των τεχνικών σας προσπαθειών. Ποτέ να μην ξεχνάτε αυτό όταν βρίσκεσθε περικυκλωμένοι από τα διαγράμματα και τις εξισώσεις σας”. Ο δε θεατρικός συγγραφέας, Άρθουρ Μίλερ, είχε πει: “Ένα μυαλό που λειτουργεί παρά μόνο με τη λογική είναι άκρως επικίνδυνο. Ένα μυαλό το οποίο κυριαρχείται αποκλειστικά από το συναίσθημα είναι επίσης επικίνδυνο”. Πρέπει να υπάρχει, επομένως, ισορροπία ανάμεσα στα δύο, διαφορετικά με τον έναν ή τον άλλον τρόπο οδηγούμεθα στην καταστροφή.
Παγκόσμια διάσταση της Παιδείας

Είναι γεγονός ότι στον αιώνα της κοινωνίας της πληροφορίας, οι χώροι όπου κατ΄ εξοχήν παράγεται, εμπεδώνεται και μεταδίδεται η πληροφορία με μορφή συστηματοποιημένης γνώσης είναι τα πανεπιστήμια. Ο Σάμερς, πρώην πρόεδρος του Χάρβαρντ των ΗΠΑ, σε μια ομιλία του ανέφερε μεταξύ άλλων και τα εξής: “Τα πανεπιστήμια διαμορφώνουν με πολλούς τρόπους το μέλλον των εθνών. Διαμορφώνουν τους ηγέτες, παρέχουν ή αποτυγχάνουν να παράσχουν ίσες ευκαιρίες στους πολίτες και αναπτύσσουν τη νέα γνώση”. Το άνοιγμα των εθνικών συνόρων στη ροή αγαθών, υπηρεσιών και κυρίως προσώπων έχει αναγάγει τα πανεπιστήμια σε ισχυρή δύναμη παγκόσμιας ενσωμάτωσης, αμοιβαίας κατανόησης και γεωπολιτικής σταθερότητας. Θα μπορούσε να προστεθεί ότι η παγκοσμιοποίηση αναδιαμορφώνει ακόμα και τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται η έρευνα.
Ο Βάρταν Γρεγκόριαν, πρόεδρος του ιδρύματος Carnegie της Νέας Υόρκης, αναφέρει ότι “σήμερα η αντίληψη της επένδυσης στην παιδεία ως δικαιώματος, διασπείρεται παντού στον κόσμο”. Τα άτομα αναγνωρίζουν όλο και περισσότερο ότι το μερίδιο τους στη ζωή εξαρτάται από το επίπεδο της μόρφωσης και της κατάρτισης τους. Τα κράτη, από την πλευρά τους, βλέπουν τη δωρεάν ή την οικονομικά προσιτή ανώτατη εκπαίδευση ως έναν βασικό παράγοντα για τον εκσυγχρονισμό και την επιτυχημένη συμμετοχή τους στην παγκόσμια αγορά. Βέβαια, ένα κράτος που θέλει να προοδεύσει χρειάζεται, μεταξύ των άλλων, καλά εκπαιδευμένους καθηγητές, γιατρούς, μηχανικούς, δικηγόρους, κοινωνικούς λειτουργούς, δημοσιογράφους, επιχειρηματίες και άλλους. Όμως, αυτά τα άτομα δεν πρέπει μόνο να εκπαιδεύονται, αλλά και να παραμένουν εντός των συνόρων, με τη χορήγηση κινήτρων που θα τους κρατήσουν στην πατρίδα τους. Επί πλέον, ένα κράτος που θέλει να έχει ισχυρή άμυνα οφείλει να εκπαιδεύσει τα στελέχη του πάνω στη σύγχρονη τεχνολογία και τη μοντέρνα πολεμική τέχνη παίρνοντας και αξιολογώντας στοιχεία από αντίστοιχα καλές σχολές του εξωτερικού.
Τα πανεπιστήμια τόσο τα κρατικά, όσο και τα ιδιωτικά, στην παγκόσμια κλίμακα συναγωνίζονται για να προσελκύσουν τους καλύτερους, εξυπνότερους και πλουσιότερους φοιτητές. Η διεθνής αγορά της εκπαίδευσης θεωρείται σαν μια μεγάλη πίτα της οποίας η αξία είναι 30 δισ. δολάρια από τα οποία οι ΗΠΑ αποσπούν περίπου 13 δισ. δολάρια. Εκεί όμως, καθώς και σχεδόν σε όλα τα πανεπιστήμια της υφηλίου, οι φοιτητές ή/και μερικοί καθηγητές δεν κλείνουν τα πανεπιστήμια και δεν φωνασκούν επί μήνες με μανία: “ Καμία αλλαγή στην παιδεία, όχι στα ιδιωτικά πανεπιστήμια”!
Ευρωπαϊκή διάσταση της Παιδείας

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα δίνει μεγάλη σημασία στον παράγοντα “”Παιδεία”. Με την ενιαία εκπαιδευτική πολιτική που προωθεί, κάθε χώρα υποχρεούται να προβεί σε ορισμένες θεσμικές αλλαγές και μεταρρυθμίσεις στο εκπαιδευτικό της σύστημα, ώστε να επιτευχθεί η απαραίτητη ομοιομορφία που θα εξασφαλίσει την ισότιμη άνοδο των χωρών στον εκπαιδευτικό τομέα. Όμως, η ελάττωση ή εξάλειψη των διαφορών για την επίτευξη της ομοιομορφίας μεταξύ των ευρωπαϊκών εκπαιδευτικών συστημάτων δεν σημαίνει ότι τα συστήματα αυτά πρέπει να αποβάλουν την ιδιαιτερότητα και την ποικιλία που συνδέεται με την πολιτιστική, την εθνική, τη θρησκευτική παράδοση της κοινωνίας, στην οποία το καθένα λειτουργεί, και τις γεωγραφικές συνθήκες της κάθε χώρας. Αντίθετα, ο ιδιαίτερος χαρακτήρας που πρέπει να έχει κάθε εκπαιδευτικό σύστημα διασφαλίζεται και αξιοποιείται περισσότερο μέσα στην ομοιομορφία του γενικού δομικού πλαισίου και με την ισότητα του επιπέδου κατάρτισης.
Σήμερα, στην Ευρωπαϊκή Ένωση, λόγω της σχετικής έλλειψης κονδυλίων, ιδιαίτερα σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, μόνο το ένα τρίτο των τελειοφοίτων των σχολείων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης συνεχίζει την εκπαίδευσή του στο πανεπιστήμιο. Στην Ελλάδα όμως το ποσοστό αυτό είναι μεγαλύτερο.
Εθνική διάσταση της Παιδείας

Λόγω των διαφόρων θέσεων που κατείχα στη σταδιοδρομία μου ως Αξιωματικός, ως Μηχανικός και Καθηγητής Πανεπιστημίου, θα αναφερθώ περισσότερο σε αυτές τις περιοχές της Ανώτατης Παιδείας, στηριζόμενος και σε προσωπικές εμπειρίες.
Επιλογές στην Παιδεία

Οι επιλογές μας είναι αποτέλεσμα των επιρροών που δεχόμαστε από όλα αυτά που υπάρχουν γύρω μας. Το δικαίωμα της επιλογής είναι υψίστης σημασίας και η ευχέρεια με την οποία εξασκείται είναι χαρακτηριστικά γνωρίσματα της προσωπικότητας το ατόμου. Είναι σημαντικό να παραμένει κανείς ενεργός μέσα από τις επιλογές που κάνει, διατηρώντας επαφή με το στόχο που επιδιώκει. Καθοριστικό ρόλο στη ζωή παίζουν οι επιλογές που κάνουμε οι ίδιοι. Από τις επιλογές μας εξαρτάται τι θα γίνουμε. Γι” αυτό και πρέπει να τις αποδεχόμαστε. Από τη στιγμή που θα αποδεχθεί κανείς τις επιλογές του βρίσκεται σε αρμονία με τον εαυτόν του και το περιβάλλον του. Τα πράγματα θα αρχίσουν να μην είναι καλά για αυτόν από τη στιγμή που θα αρχίσει να υφίσταται επιλογές που του επιβάλλουν άλλοι. Και σε αυτό φταίει, κατά ένα μεγάλο ποσοστό, το σύστημα των πανελλαδικών εξετάσεων. Πολλοί πολίτες της χώρας μας λένε: “Κάθε υπουργός και ένα εξεταστικό σύστημα”. Είναι χαρακτηριστικό ότι μέσα σε 40 περίπου χρόνια από το 1964 ως σήμερα, το εξεταστικό σύστημα άλλαξε 11 φορές. Είναι καιρός πλέον να χρησιμοποιηθεί η εμπειρία του παρελθόντος και να αλλάξει το σύστημα εισόδου στις διάφορες Σχολές και ιδιαίτερα στις Στρατιωτικές Σχολές, όπου με το σημερινό σύστημα εξετάσεων, σε πολλές περιπτώσεις είναι δυνατόν να εισέλθουν υποψήφιοι που δεν έχουν μεγάλη έφεση για στρατιωτική εκπαίδευση και σταδιοδρομία, ενώ αποκλείονται άλλοι υποψήφιοι που είναι πεπεισμένοι για την επιλογή τους και επιθυμούν να γίνουν στρατιωτικοί. Είναι ενθαρρυντικό το γεγονός ότι το ενδεχόμενο αλλαγής της μεθόδου εισαγωγής στα Ανώτατα Στρατιωτικά Εκπαιδευτικά Ιδρύματα (ΑΣΕΙ) συζητήθηκε σχετικά πρόσφατα μεταξύ του υπουργού Εθνικής Άμυνας και της υπουργού Παιδείας με στόχο να διερευνηθούν τρόποι που να ευνοούν την επιλογή των υποψηφίων, οι οποίοι επιθυμούν να εισέλθουν σε ΑΣΕΙ ως πρώτη προτεραιότητα.
Εκπαίδευση των Αξιωματικών των Ενόπλων Δυνάμεων [1]

Η αποστολή των τριών Στρατιωτικών Σχολών των Ενόπλων Δυνάμεων, ήτοι της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων (ΣΣΕ), της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων (ΣΝΔ) και της Σχολής Ικάρων (ΣΙ) είναι να παρέχει η καθεμιά, στον αντίστοιχο κλάδο, Μονίμους Αξιωματικούς. Για την εκπλήρωση της αποστολής τους, οι Σχολές, εκτός από την απαιτούμενη γενική στρατιωτική εκπαίδευση, εκπαιδεύουν και διαπαιδαγωγούν τους μέλλοντες ηγήτορες σε τρόπον ώστε να διευρύνουν τις γενικές γνώσεις τους παρέχοντας την απαιτούμενη Ακαδημαϊκή Εκπαίδευση εκ του κύκλου των μαθημάτων των Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων. Η Ακαδημαϊκή εκπαίδευση αφορά στις ανθρωπιστικές, θεωρητικές, θετικές, εφαρμοσμένες και τεχνολογικές επιστήμες. Πολλοί από τους αποφοίτους των Σχολών αυτών θα φοιτήσουν αργότερα στη Σχολή Εθνικής Άμυνας (ΣΕΘΑ), που αποτελεί την τελευταία μεγάλη κατηγορία Ακαδημαϊκής Εκπαίδευσης των στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων της Ελλάδος. Οι απόφοιτοι της Σχολής αυτής προορίζονται να ηγηθούν στις υψηλότερες βαθμίδες των Ενόπλων Δυνάμεων της χώρας.
Εκπαίδευση των Μηχανικών

Η μηχανική μπορεί να οριστεί, με την ευρύτερη έννοια, ως μία δημιουργική επιστήμη που προσπαθεί να εφαρμόσει την επιστημονική γνώση. Η παιδεία του Μηχανικού πρέπει να είναι τέτοια ώστε να του επιτρέπει να εφαρμόζει επιστημονικές αρχές σε ένα εύρος δύσκολων προβλημάτων. Πρέπει να είναι σε θέση να αναγνωρίζει προβλήματα, να σχεδιάζει δημιουργικές λύσεις, να οικοδομεί και να ενεργεί. Στην περίπτωση των Μηχανικών νομίζω ότι ισχύει αυτό που είχε διατυπώσει ο Άγγλος φιλόσοφος Χέρμπερτ Σπένσερ, το ότι “ ο μεγάλος στόχος της μόρφωσης δεν είναι οι γνώσεις, αλλά οι πράξεις”. Προκειμένου να αναπτύξει οικονομικά και κοινωνικά αποδεκτούς τρόπους, για να χρησιμοποιηθούν τα διαθέσιμα μέσα για το καλό της ανθρωπότητας, ο μηχανικός διαρκώς αναζητεί έναν καλύτερο τρόπο, ένα καλύτερο σχέδιο, και ένα πιο ευφάνταστο και αποτελεσματικό σύστημα όπου χρειάζεται ο συνδυασμός επιστημονικών γνώσεων, μαθηματικών και ανθρωπιστικών σπουδών. Δεν είναι τυχαίο ότι στα περισσότερα Πολυτεχνεία στον κόσμο και ιδιαίτερα στην Αμερική, στα προπτυχιακά περιλαμβάνονται μαθήματα ανθρωπιστικών σπουδών, όπως μαθήματα ξένων γλωσσών, φιλοσοφίας, λογοτεχνίας, οικονομικών, ιστορίας άλλων πολιτισμών, και άλλα, που μπορούν να φθάνουν έως το 25% του συνόλου των απαιτούμενων μαθημάτων για την αποφοίτηση ενός μηχανικού. Και αυτό γιατί τα προβλήματα της μηχανικής βρίσκονται όπου υπάρχουν ανθρώπινες δραστηριότητες. Και είναι σημαντικό γιατί αποτελεί μια ουσιαστική μέθοδο καλλιέργειας της συμπάθειας για τους άλλους και της συνεργασίας με τους άλλους, για έναν κοινό σκοπό. Με μια τέτοια σωστή παιδεία, ο μηχανικός γίνεται χρήσιμος παράγοντας για τη χώρα του γιατί [2]:
1. Είναι πλέον ένας μορφωμένος άνθρωπος με την ευρεία έννοια της λέξεως. Γνωρίζει τα γεγονότα και καταλαβαίνει τις εσωτερικές σχέσεις των ανθρώπινων μεταβλητών στο χώρο και στο χρόνο.
2. Αντιλαμβάνεται τη φύση όπως περιγράφεται στις φυσικές και βιολογικές επιστήμες και είναι έτοιμος για να γνωρίσει ακόμα πιο πολλά, με τις δικές του προσπάθειες ή μέσω των άλλων.
3. Έχει αποκτήσει τη μεθοδολογία και λογική της μηχανικής, την οποία μπορεί να διδάξει σε άλλους.
4. Μπορεί να σχηματίσει τα ιδεώδη της υπηρεσίας του προς την εταιρία, την οικογένεια του, προς τον άνθρωπο στη χώρα του, αλλά και εκτός συνόρων τώρα με την παγκοσμιοποίηση.
5. Ενδιαφέρεται να δει σε ποια έκταση η παραγωγή του προκαλεί έναν επιπλέον ρυθμό αύξησης της απόδοσης των φυσικών πόρων που είναι αρχικά διαθέσιμοι στον άνθρωπο.
Οι Διδάσκοντες

Οι πανεπιστημιακοί, με μερικές εξαιρέσεις που δεν θα έπρεπε να υπάρχουν, είναι μια κατηγορία ανθρώπων που έχουν επιλέξει να αφιερώσουν τη ζωή τους στην επιστήμη, στη μελέτη, τη διδασκαλία και την έρευνα. Το εξειδικευμένο έργο τους είναι δύσκολο, γι’ αυτό δύσκολες και μακρές είναι οι σπουδές τους: Χρειάζονται κοντά 10 χρόνια (προπτυχιακές και μεταπτυχιακές σπουδές με διδακτορικό) προτού κάποιος προσπαθήσει να εισέλθει στον ακαδημαϊκό χώρο. Προσθέτοντας σε αυτά και τα δώδεκα χρόνια της σχολικής εκπαίδευσης, συμπληρώνει περίπου 22 χρόνια στα θρανία για να φθάσει απλώς στο σημείο εκκίνησης και να διακινδυνεύσει το αβέβαιο μέλλον μιας ακαδημαϊκής σταδιοδρομίας. Σήμερα δε, οι απαιτήσεις εισόδου στην ακαδημαϊκή κοινότητα και η αβεβαιότητα εξέλιξης έχουν κατά πολύ αυξηθεί.
Γιατί, αν εκλεγεί σε θέση λέκτορα (που είναι η αρχική βαθμίδα), για να ανεβεί στις επόμενες βαθμίδες (Επίκουρου, Αναπληρωτή και Καθηγητή), χρειάζονται κρίσεις σε κάθε βαθμίδα, επιστημονικές δημοσιεύσεις, διδακτική εμπειρία και ακαδημαϊκή δράση. Και πάνω από όλα χρειάζεται να ανταποκρίνεται με επιτυχία στις διάφορες υποχρεώσεις που έχει ως πανεπιστημιακός, όπως μαθήματα, ανάπτυξη εργαστηρίων και ανανέωση εξοπλισμού για την άσκηση των προπτυχιακών φοιτητών και τη διεξαγωγή έρευνας των μεταπτυχιακών φοιτητών, σεμινάρια, εξετάσεις, διόρθωση γραπτών, παρακολούθηση και διόρθωση εργασιών φοιτητών προπτυχιακού και μεταπτυχιακού επιπέδου, συνέδρια για ακαδημαϊκά και διοικητικά θέματα και πληθώρα άλλων συνεργασιών για πανεπιστημιακά θέματα. Επίσης, στις υποχρεώσεις του περιλαμβάνονται: Σύνταξη εισηγητικών εκθέσεων, επιστημονικών κρίσεων, σύνταξη ή επεξεργασία νέων προγραμμάτων, σύνταξη και υποβολή προτάσεων για ερευνητικά προγράμματα όπου ο ανταγωνισμός τόσο σε εθνικό όσο και ευρωπαϊκό ή διεθνές επίπεδο είναι πολύ μεγάλος, κλπ. Όμως, ο ρόλος των ανθρώπων αυτών είναι πολύ σημαντικός, γιατί από τους φοιτητές που εκπαιδεύουν σήμερα θα βγουν και οι μελλοντικοί διδάσκοντες. Και όπως είπε κάποιος: “Το πώς διδάσκεις είναι σπουδαίο. Το τι διδάσκεις είναι σπουδαιότερο. Αλλά, το από πού διδάσκεσαι είναι το σπουδαιότατο”.
Η Έρευνα

Από τις σπουδαιότερες παραμέτρους που χαρακτηρίζουν και καταξιώνουν ένα πανεπιστήμιο, είναι η ερευνητική του παρουσία, καθώς τα πανεπιστημιακά εργαστήρια, οι πανεπιστημιακές κλινικές και σπουδαστήρια είναι χώροι έρευνας, που στη συνέχεια υπό τύπον ανάδρασης αναβαθμίζουν το επίπεδο της εκπαίδευσης. Και αυτή η ανάδραση ή αυτός ο συνδυασμός προάγει την παραγωγή και την καλλιέργεια της γνώσης, η οποία αναδύεται με τους αμέτρητους εντυπωσιακούς επιστημονικούς νεωτερισμούς σε μία κοινωνία που οργανώνεται στη βάση της πληροφορίας, σ” ένα νέο κόσμο που αναπτύσσεται πάνω στη σύγχρονη τεχνογνωσία.
Στην Ελληνική κοινωνία υπάρχουν αρκετοί που αμφιβάλλουν ότι γίνεται επιστημονική έρευνα στη χώρα μας. Αν ρίξει όμως κάποιος μια ματιά στις επετηρίδες των Πανεπιστημιακών Ιδρυμάτων της χώρας μας ή στις μεγάλες διεθνείς βάσεις δεδομένων, θα διαπιστώσει την ύπαρξη ενός σημαντικού ερευνητικού έργου, που κάνει γνωστά τα πανεπιστήμια μας σε όλον τον κόσμο με τις χιλιάδες πρωτότυπες δημοσιεύσεις του Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού τους. Όπως δείχνει ο Πίνακας 1, σε μια εξωστρεφή σύγκριση, η επιστημονική παρουσία της χώρας μας τόσο στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσο στο επίπεδο του συνόλου της Ευρώπης στο τέλος της προηγούμενης δεκαετίας (το 1998) είχε ως εξής: 0,30 δημοσιεύσεις ανά χίλιους κατοίκους, που ήταν περίπου λιγότερο από το μισό του αριθμού των αντίστοιχων δημοσιεύσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (0,72) ή κοντά στον αντίστοιχο αριθμό ολόκληρης της Ευρώπης (0,43) [3]. Είμαι βέβαιος ότι στο τέλος της παρούσας δεκαετίας η παραπάνω εικόνα θα έχει βελτιωθεί σημαντικά.
Γενικά, στα πανεπιστήμια μας υπάρχουν εργαστήρια, και είναι πολλά, που δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτε από τα αντίστοιχα μεγάλα εργαστήρια του εξωτερικού. Γι’ αυτό ο αριθμός των ερευνητικών ανταγωνιστικών προγραμμάτων είναι μεγάλος, γι’ αυτό οι διεθνείς επιστημονικές συνεργασίες των πανεπιστημίων μας είναι πολλές και γι’ αυτό αυξάνονται συνεχώς τα διεθνή επιστημονικά συνέδρια που οργανώνονται στα πανεπιστήμια μας. Για παράδειγμα, όπως δείχνει ο Πίνακας 2, οι δημοσιευμένες εργασίες σε διεθνή έγκυρα περιοδικά που εντοπίστηκαν μετά από αναζήτηση στη βάση δεδομένων Web of Science (8500 περιοδικά) από ειδικούς αξιολογητές για 22 Ελληνικά Πανεπιστήμια και για τα έτη 2002-2005, έδειξαν ότι κατά την περίοδο αυτή δημοσιεύτηκαν 27514 εργασίες. Αν ο αριθμός αυτός διαιρεθεί δια του συνολικού αριθμού των μελών ΔΕΠ των 22 πανεπιστημίων, που είναι 9984 και στη συνέχεια δια του 4 (αριθμού των ετών) προκύπτει ότι αντιστοιχούν περίπου 0,6 δημοσιεύσεις ανά έτος και μέλος ΔΕΠ [4]. θα πρέπει δε να σημειωθεί εδώ ότι, σύμφωνα με την ίδια πηγή, σε 4 από τα 22 Ελληνικά Πανεπιστημιακά Ιδρύματα ο αριθμός δημοσιεύσεων ανά έτος ανά μέλος ΔΕΠ είναι κατά τι μεγαλύτερος από 1 δημοσίευση/έτος/μέλος ΔΕΠ. Ο αριθμός των παραπάνω δημοσιεύσεων σχεδόν διπλασιάζεται αν ληφθούν υπόψη και οι εργασίες των μελών ΔΕΠ σε διεθνή συνέδρια. Ένας τέτοιος πίνακας θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί κατά την αξιολόγηση, όταν αυτή εφαρμοστεί, για κάθε ίδρυμα και με μια περαιτέρω ανάλυση για κάθε μέλος ΔΕΠ, όπως προβλέπεται από το νόμο 3374/2005, που θα δούμε πιο κάτω.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1
ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ
Στο τέλος της προηγούμενης δεκαετίας (1998)
Χώρος Αριθμός Πληθυσμός Δημοσιεύσεις/
Δημοσιεύσεων (σε εκατομμύρια) 1000 κατοίκους
ΕΟΚ (Σύνολο) 272214 376,4 0,723204
Εκτός ΕΟΚ (Σύνολο) 64258 394,2 0,163009
Ευρώπη (Σύνολο) 336472 770,6 0, 436636

Ελλάδα (μόνο) 3193 10,4 0, 307019

ΠΙΝΑΚΑΣ 2
ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΕΤΗΜΙΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΕΤΗ 2002-2005

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ Σύνολο Εργασιών Αριθμός μελών Δημοσιεύσεις/έτος/
2002-2005 ΔΕΠ (2005) μέλος ΔΕΠ
(Σύν.) 22 Παν/μίων 27514 9984 0,587
Πανεπιστήμια με πάνω από 1 Δημοσίευση/έτος/μέλος ΔΕΠ
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 1,166
ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ 1,112
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1,110
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ 1,028
Πηγή:
Επιτροπή Ερευνών Παν/μίου Πατρών (από Web of Science)

Η κριση στην πανεπιστημιακη παιδεια

Το Σχήμα 1 δείχνει ένα απλουστευμένο διάγραμμα των επιδράσεων και αναδράσεων (επανατροφοδοτήσεων) που δέχεται η Παιδεία στα Ελληνικά Πανεπιστήμια. Σημειώνεται ότι οποιαδήποτε αρνητική επίδραση μεταδίδεται ενισχυμένη μέχρι την τελική έκβαση των αποτελεσμάτων. Στις αρνητικές επιδράσεις περιλαμβάνονται τα παρακάτω, και όχι μόνο: Παρεμβάσεις των κομμάτων, καταλήψεις και καταστροφές, απεργίες, κακή διαχείριση πόρων, ελλιπής χρηματοδότηση, αδιαφορία για σπουδές, έλλειψη αξιολόγησης. Το τελευταίο έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί όταν υπάρχει αξιολόγηση επιδρά διορθωτικά στα επί μέρους αποτελέσματα, στοιχεία των οποίων ανατροφοδοτούνται και δρουν ενισχυτικά στο εκπαιδευτικό μας σύστημα.
Κομματικές παρεμβάσεις

Στον Ελληνικό πανεπιστημιακό χώρο υπάρχει δυστυχώς μια άνευ προηγουμένου πολιτική διαπλοκή λόγω του ότι τα κόμματα, μέσω των φοιτητικών παρατάξεων, συμμετέχουν επί της ουσίας σε όλες σχεδόν τις διαδικασίες. Αυτό σημαίνει ότι εμμέσως μεν, αλλά ουσιαστικά, τα κόμματα αποφασίζουν για την εκλογή των πρυτανικών αρχών, των κοσμητόρων και των προέδρων των τμημάτων κάθε σχολής, πράγμα που δεν συμβαίνει ούτε στις πιο υποανάπτυκτες χώρες του κόσμου. Η εκλογή όμως προσώπων “κομματικών συμφερόντων” στις παραπάνω θέσεις επηρεάζει κατάφορα τόσο την ποιότητα των σπουδών, όσο και την πανεπιστημιακή έρευνα γιατί οι κανονισμοί είναι ανεφάρμοστοι και οι εκλεγέντες άγονται και φέρονται σύμφωνα με τις ορέξεις των φοιτητών, ώστε τα πανεπιστήμια να έχουν καταντήσει απλώς “εξεταστικά κέντρα” επί ύλης που ουσιαστικά δεν έχει διδαχθεί.
Η αστοχία των νόμων ή μεταρρυθμίσεων για την Παιδεία

Παρακάτω θα αναφερθώ με πολλή συντομία στους νόμους που από το τέλος της δεκαετίας του 1970 έως σήμερα, ήτοι 30 χρόνια περίπου, ταλαιπωρούν όχι μόνο τα πανεπιστήμια, αλλά και ολόκληρη την Ελλάδα. Και είναι γεγονός ότι η αστοχία στον τομέα της παιδείας επηρεάζει αρνητικά την οικονομία του τόπου, την αξιοπιστία της χώρας μας στο εξωτερικό και ακόμα την Εθνική μας Άμυνα. Όταν εκλέχτηκα το 1977 Τακτικός Καθηγητής στην Πολυτεχνική Σχολή του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης (ΔΠΘ), το σύστημα της ανώτατης παιδείας στηριζόταν σε ένα θεσμικό πλαίσιο που ίσχυε από το 1932. Εκείνο το πλαίσιο όμως δεν ήταν σε θέση να ανταποκριθεί στις νέες ανάγκες και προτεραιότητες της πατρίδος μας, ούτε στις επιστημονικές εξελίξεις που αφορούσαν την παιδεία και την έρευνα. Γι αυτό υπήρχε ανάγκη αλλαγής του.

α) Ο νόμος 815/78 και οι κινητοποιήσεις
Γενικά, τα Ελληνικά Πανεπιστήμια ήταν αδύνατο να ανταποκριθούν στο κοινωνικό τους, αλλά και στον καθαρά εκπαιδευτικό και επιστημονικό τους ρόλο, ακόμα και στα πλαίσια της εκσυγχρονιστικής εκπαιδευτικής πολιτικής που επιχείρησαν να εφαρμόσουν οι μετά το 1974 κυβερνήσεις. Όταν ψηφίστηκε και προωθήθηκε ο νόμος 815/78, μια σειρά από κινητοποιήσεις, από τις χειρότερες που γνώρισε ο τόπος, που κορυφώθηκαν στο διάστημα 1978-1980, είχαν ως αποτέλεσμα να αποτρέψουν την εφαρμογή της πολιτικής αυτής, με πιο χαρακτηριστική την περίπτωση του παραπάνω νόμου, του οποίου το μέρος που αφορούσε σε αλλαγές δομών δεν εφαρμόστηκε ποτέ.

β) Ο νόμος 1268/82
- Το 1982 ψηφίστηκε και άρχισε να εφαρμόζεται ο νόμος 1268/82, για τη δομή και λειτουργία των Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων. Ο νόμος αυτός ψηφίστηκε στο θερινό τμήμα της Βουλής, χωρίς προηγούμενη δημόσια συζήτηση και χωρίς διαμαρτυρίες και συλλαλητήρια, αφού ήταν καλοκαίρι. Σχεδόν αμέσως, μαζί με τις λίγες θετικές επενέργειες, παρουσιάστηκαν οι “γκρίζες” περιοχές του νόμου και χρειάστηκε να γίνουν “χίλιες δυο” νομοθετικές ρυθμίσεις χωρίς να αποδώσουν και να φθάσει η πανεπιστημιακή παιδεία στη σημερινή απαράδεκτη κατάσταση των καταλήψεων, συγκρούσεων και καταστροφών.
γ) Ο πρόσφατος νόμος
Ο καινούργιος νόμος που τροποποιεί κάποια πράγματα στην ανώτερη και ανώτατη παιδεία ψηφίστηκε. Ανεξάρτητα από απόψεις για τις προβλέψεις του νόμου, απομένουν μερικά πράγματα να διευκρινισθούν για την καλύτερη εφαρμογή του, όπως η εξασφάλιση της “πλήρους απασχόλησης” των καθηγητών, η “παραμονή” των καθηγητών των περιφερειακών ΑΕΙ στην περιοχή των ΑΕΙ όπου διδάσκουν και ερευνούν, οι παρουσίες των φοιτητών στα μαθήματα, η εφαρμογή του “ασύλου” για τις ιδέες και τη διακίνηση τους μόνο. Εν τω μεταξύ, αφού με αυτόν το νόμο στα πανεπιστήμια εισάγεται ο τετραετής ακαδημαϊκός προγραμματισμός, απαιτούνται διαδικασίες διαπραγμάτευσης και ανεξάρτητη αρχή διαιτησίας μεταξύ κράτους και πανεπιστημίων. Τέλος, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η επιτυχία ενός οποιουδήποτε εκπαιδευτικού συστήματος, όσο τέλειο τεχνοκρατικά και αν είναι, εξαρτάται άμεσα από τους φορείς και προπάντων από την ευσυνειδησία των εκπαιδευτικών.
Οικονομικά προβλήματα
α) Υψηλές ετήσιες οικογενειακές δαπάνες. Σύμφωνα με μια έρευνα που διεξήγαγε το Κέντρο Ανάπτυξης Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΚΑΝΕΠ) της ΓΣΣΕ και βασίστηκε σε στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, τα ελληνικά νοικοκυριά τη χρονιά 2004-2005 δαπάνησαν περισσότερα από 4 εκατομμύρια ευρώ για παντός είδους εκπαιδευτικές παροχές στα παίδια τους, από δίδακτρα σε παιδικό σταθμό μέχρι το πανεπιστήμιο, όπως φαίνεται στον Πίνακα 3.

ΠΙΝΑΚΑΣ 3
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΕΣ ΕΤΗΣΙΕΣ ΔΑΠΑΝΕΣ
ΑΝΑ ΒΑΘΜΙΔΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ
(Σε εκατομμύρια ευρώ)
Προσχολική Πρωτοβάθμια 804,0
Δευτεροβάθμια 1.345,9
Μεταδευτεροβάθμια 129,8
Τριτοβάθμια 1.441.8
Βιβλία-Βοηθήματα 355,5
Εκπαίδευση
που δεν ταξινομείται 294,3
Γενικό Σύνολο: 4.371,3
Προσωπικά, δεν έχω λόγους να αμφιβάλω για τους παραπάνω αριθμούς που αποτελούν ένα μεγάλο μείον για την εκπαίδευση των ασθενέστερα οικονομικά νοικοκυριών. Μέχρι και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση το πρόβλημα οφείλεται κυρίως στο φαινόμενο της εξωσχολικής υποστήριξης των μαθητών, που μόνο η αναβάθμιση των δημόσιων σχολείων μπορεί να περιορίσει. Όμως, για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, είναι όλες οι αναφερόμενες δαπάνες εκπαίδευσης πραγματικές; Ιδιαίτερα δε για τη φετινή σχολική χρονιά, αν θα γινόταν ανάλογη έρευνα θα συνυπολογίζονταν και οι δαπάνες κατά τη διάρκεια των καταλήψεων και των πάσης φύσεως αδικαιολόγητων απουσιών; Γιατί σε κανένα κράτος του κόσμου, ιδιαίτερα τώρα με την ανταγωνιστικότητα και την παγκόσμια διάσταση της παιδείας, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, δεν παραμένουν τα σχολεία κλειστά λόγω αποχών/καταλήψεων και άλλων συναφών ευρημάτων.
β) Ανεπαρκής χρηματοδότηση από το κράτος. Σύμφωνα με τον Πίνακα 4, η Ελλάδα διαθέτει μόνο το 3.5% του ΑΕΠ για την παιδεία, που είναι αρκετά κάτω από τον μέσο όρο (4,6%) της επένδυσης στην παιδεία στην Ευρωζώνη και κατέχει την προτελευταία θέση σε ότι αφορά το ύψος της χρηματοδότησης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την αξιολόγηση του Προγράμματος Σταθερότητας και Ανάπτυξης της χώρας μας, αποδίδει το ποσοστό της υψηλής ανεργίας (8,9% το 2006) στο γεγονός ότι στην τελευταία δεκαετία οι ρυθμοί ανάπτυξης δεν συνοδεύτηκαν από αποτελεσματικές στρατηγικές ανάπτυξης της εκπαίδευσης και της δια βίου μάθησης. Για τους παραπάνω λόγους, συνιστά αύξηση των επενδύσεων στην υποχρεωτική και στην ανώτερη εκπαίδευση και μεταρρύθμιση της δια βίου μάθησης ώστε να είναι ποιοτικότερη και να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της αγοράς.
Η συρρίκνωση των εκπαιδευτικών εβδομάδων

Στις τρεις παραγωγικές Σχολές των Ενόπλων Δυνάμεων, κάθε ακαδημαϊκό εξάμηνο περιλαμβάνει τουλάχιστον δεκατρείς (13) “πραγματικές” εβδομάδες διδασκαλίας και το μέγιστο μπορεί να φθάσει στις δεκαεπτά (17) εβδομάδες. Αυτό μπορεί να χρησιμεύσει ως μέτρο σύγκρισης με τις Πανεπιστημιακές Σχολές όπου στο νόμο 1268/82 αναφέρεται ότι το κάθε εξάμηνο περιλαμβάνει 13 πλήρεις εβδομάδες για διδασκαλία (που μερικές φορές γίνονται 9!) και 2 για εξετάσεις (που τις περισσότερες φορές γίνονται 4! ή προγραμματίζονται διπλές εξεταστικές περίοδοι!)

ΠΙΝΑΚΑΣ 4
ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΔΑΠΑΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ
ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΖΩΝΗ
(% του ΑΕΠ)
Ιρλανδία 4,1
Αυστρία 5,1
Λουξεμβούργο 3,3
Γερμανία 4,0
Φιλανδία 6,0
Βέλγιο 5,6
Ιταλία 43
Ισπανία 3,7
Γαλλία 5,0
Ελλάδα 3,5
Σλοβενία 5,3
Πορτογαλία 5,1
Ολλανδία 4.8
Μέσος όρος για την Ευρωζώνη 4.6
(Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή)
Ένα στοιχείο που θα μπορούσε να αναφερθεί εδώ είναι η καθημερνή υποχρεωτική μελέτη των μαθητών των Σχολών αυτών. Για παράδειγμα, στο Πρόγραμμα Σπουδών της Σχολής Ικάρων προβλέπονται καθημερινά δύο περίοδοι υποχρεωτικής μελέτης συνολικού χρόνου 4 ωρών περίπου. Αυτό έχει εξέχουσα σημασία γιατί:
α) αποφεύγεται η αναβολή της μελέτης με το πρόσχημα άλλων υποχρεώσεων ή απασχολήσεων και
β) επιτυγχάνεται η επί ίσοις όροις αξιολόγηση των εκπαιδευομένων.
Και έτσι, σε θέσεις κλειδιά, προωθούνται εκείνοι που μέσα σε ένα ορισμένο χρονικό διάστημα μπορούν να αφομοιώσουν γνώσεις και πληροφορίες και να αντιδρούν σωστά σε καταστάσεις που απαιτούν ταχύτητα και αποφασιστικότητα. Επομένως, πού εμπεδώνεται περισσότερο η μάθηση; Στα Πανεπιστήμια, όπως λειτουργούν σήμερα, ή στις παραπάνω Σχολές:
Ανύπαρκτη αξιολόγηση

Η αξιολόγηση σήμερα στα ελληνικά πανεπιστήμια είναι πραγματικά ανύπαρκτη, ενώ το σύστημα της αξιολόγησης λειτουργεί κανονικά και εποικοδομητικά σε 45 ευρωπαϊκές χώρες. Στην Ελλάδα ο νόμος 3374 για την αξιολόγηση ψηφίστηκε στο τέλος της άνοιξης του 2005 και χρειάστηκε σχεδόν ένας χρόνος για να ολοκληρωθεί η σύνθεση της Αρχής διασφάλισης της Ποιότητας στην Ανώτατη Παιδεία. Από την εν λόγω Αρχή εστάλη στα πανεπιστήμια και τα ΤΕΙ ένα σχέδιο αξιολόγησης με στόχο το φθινόπωρο του 2007 να έχει τις πρώτες εκθέσεις εσωτερικής αξιολόγησης από μικρό αριθμό τμημάτων (περί τα 25) από το σύνολο των περίπου 450 ΑΕΙ και ΤΕΙ. Για όποια τμήματα αρχίσουν άμεσα την εσωτερική αξιολόγηση, από την άνοιξη του 2008 θα αρχίσει η εξωτερική αξιολόγηση και στο τέλος του 2008 θα παρουσιασθούν οι πρώτες εκθέσεις αξιολόγησης τμημάτων στη Βουλή. Τα πανεπιστήμια καλούνται να απαντήσουν σε καίρια θέματα, όπως: Προπτυχιακά προγράμματα σπουδών, λειτουργία προγραμμάτων μεταπτυχιακών σπουδών, εξεταστικό σύστημα, αποτελεσματικότητα του διδακτικού προσωπικού, ερευνητικό έργο, διοικητικές υπηρεσίες και υποδομές, κτλ. Αυτό είναι ένα πολύ θετικό βήμα για την παιδεία. Εκτιμάται όμως ότι για την πλειοψηφία των τμημάτων μπορεί να απατηθεί μια τετραετία. Το άλλο είναι ότι μια μερίδα των πανεπιστημιακών και φοιτητών αντιδρά στην αξιολόγηση, ώστε να θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι η απόπειρα εφαρμογής της θα ανοίξει νέα μέτωπα αντιπαράθεσης εντός των ιδρυμάτων. Αυτό είναι τουλάχιστον ακατανόητο και προσωπικά θα ήθελα κάποιος από τους αντιδρώντες στην εφαρμογή της αξιολόγησης να εξηγήσει το γιατί, αντί να φωνασκεί το τετριμμένο “όχι στην αξιολόγηση”. Χωρίς αξιολόγηση, η δεξαμενή της γνώσης που βρίσκεται στην έξοδο της παιδείας κινδυνεύει να ξεχειλίσει από τα ιζήματα που συσσωρεύονται εκεί.
Συμπέρασμα

Για να γνωρίσουμε καλύτερα και αξιολογήσουμε σωστά το σύγχρονο εκπαιδευτικό μας σύστημα και προδιαγράψουμε μια ορθή και αποτελεσματική εκπαιδευτική πολιτική, που να είναι ανοικτή σε κάθε μελλοντική πολιτιστική - βιομηχανική -τεχνική ανάπτυξη, καθώς και σε νέες παιδαγωγικές ιδέες και κοινωνικές ανάγκες, πρέπει να ξεχάσουμε το “καμία αλλαγή στην παιδεία” που τόσο αντήχησε πρόσφατα στα αμφιθέατρα των πανεπιστημίων και στους δρόμους των μεγαλουπόλεων και να προσέξουμε εκείνους τους παράγοντες που προκαλούν θετικές αναδράσεις στην παιδεία. Να κοιτάξουμε πέραν των συνόρων και να ακολουθήσουμε τη γνώμη των επαϊόντων. Δηλαδή, τη γνώμη εκείνων που γνωρίζουν την ιστορική εξέλιξη της Νεοελληνικής Εκπαίδευσης και τα διαχρονικά αξιολογικά της στοιχεία, τα οποία συνδυαζόμενα με τους κοινωνικο-πολιτιστικούς παράγοντες και τις τεχνολογικές εξελίξεις, μπορούν να παίξουν θετικό μορφοποιητικό ρόλο στο εκπαιδευτικό μας σύστημα. Επιπλέον θα πρέπει να εκλείψει η κομματική παρέμβαση στα πανεπιστήμια, το άσυλο να ισχύει μόνο για τις ιδέες και τη διακίνηση τους, να ενισχυθεί η εκπαίδευση οικονομικά και να αυξηθεί η αφοσίωση των διδασκόντων στα καθήκοντα τους μέσω αξιολογήσεων. Οι δε φοιτητές να ενστερνιστούν την περιέργεια και την έφεση για μάθηση. Και τότε, η παιδεία μας θα αποτελέσει ένα σπουδαίο Εθνικό Παράγοντα που, ως παλιός δάσκαλος και πολίτης αυτής της χώρας, το εύχομαι ολόψυχα.

Παραπομπές
1. Στοιχεία από τα Προγράμματα Σπουδών:ΣΣΕ, ΣΝΔ, ΣΙ και ΣΕΘΑ
2. Χρήστου Ι. Γεωργόπουλου, «Το επάγγελμα του Μηχανικού, Τόμος Α: Η Προσαρμογή του Μηχανικού από τη Θεωρία στην Πράξη», Ξάνθη, 1982.
3. Second European Report on S & D Indicators, Eur 17639, May 1998- Εκδόσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης
4. Ερευνητική Δραστηριότητα Πανεπιστήμιο Πατρών 2002-2005 - Επιτροπή Ερευνών: Στοιχεία από τη Βάση Δεδομένων Web of Science