ΠOΛITIKO & ΣTPATHΓIKO ΠEPIΣKOΠIO (Εθνική Άμυνα και Εθνική Ασφάλεια στο σύγχρονο γεωπολιτικό και επιχ

Θέμα: ΠOΛITIKO & ΣTPATHΓIKO ΠEPIΣKOΠIO (Εθνική Άμυνα και Εθνική Ασφάλεια στο σύγχρονο γεωπολιτικό και επιχειρησιακό περιβάλλον)
 
Συντάκτης: . Γεώργιος Λιάκουρης, Αντιστράτηγος ε.α, Πρόεδρος Επιτροπής Μελετών ΣΕΕΘΑ
 
Ημερομηνία καταχώρησης: 29 Ιανουαρίου 2008
 

Γενικά
Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η μελέτη των ζητημάτων Εσωτερικής Ασφάλειας παρέμενε αντικείμενο ενός περιορισμένου κύκλου ερευνητών. Προϊούσης όμως της δεκαετίας, τα πράγ-ματα μετεβλήθησαν θεαματικά. Έτσι η Εθνική Ασφάλεια και η σχετική Πολιτική, άρχισε να γίνεται αντικείμενο ευρύτερης επιστημονικής και όχι μόνο, μελέτης. Αυτό είχε ως συνέπεια να εκλείψουν και τα «στεγανά», που υπήρχαν μέχρι τότε στα θέματα της μελέτης και γενικά της όλης αντιμετωπίσεως των θεμάτων αυτών.
Οι πρώτοι προβληματισμοί, σε ακαδημαϊκό και θεωρητικό επίπεδο για την ανάγκη διεύρυνσης του περιεχομένου της εννοίας «Ασφάλεια», υπό τη στενή της έννοια της Άμυνας, άρχισαν από τις αρχές της δεκαετίας του 80.
Οι προβληματισμοί αυτοί έγιναν πλέον έντονοι και πύκνωσαν. Αυτό διότι μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και τη διάλυση της Σοβιετικής Ενώσεως, το όλο διεθνές κλίμα έγινε πιο ευ-επίφορο σε ανάλογες διαπιστώσεις, και από σύστημα ασφαλείας και σταθερότητος μετεξελίχθη σε σύστημα ασταθείας και αβεβαιότητος. Το όλο διεθνές σκηνικό που διαμορφώθηκε μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001 και τις επακολουθήσασες τρομοκρατικές επιθέσεις μεγάλης κλίμακος, αλλά και ως συνέπεια έντασης των λοιπών ασυμμέτρων απειλών, συνέτεινε στην αποκορύ-φωση και έξαρση αυτών των προβληματισμών. Οι πολίτες και οι ηγεσίες όλων σχεδόν των κρατών του κόσμου, διαπιστώνουν ότι οι απειλές και οι κίνδυνοι δεν προέρχονται μόνο από το εξωτερικό και από τους μέχρι τότε γνωστούς ή εύκολα διακριτούς αντιπάλους, αλλά σε αυτούς προστίθενται νέοι, αγνώστου προελεύσεως ή δυσχερώς εντοπιζόμενοι, προερχόμενοι από το εξωτερικό και από το εσωτερικό των κρατών. Κυρίαρχο χαρακτηριστικό του νέου διαμορφούμενου διεθνούς περιβάλλοντος, είναι το γεγονός ότι οι συγκρούσεις δεν πραγματοποιούνται μό-νο και κυρίως μεταξύ κρατών(inter-state conflicts), αλλά κατά κύριο λόγο εντός των κρατών (intra state conflicts).
Μέχρι τώρα με τον όρο Άμυνα, Αμυντικό Πρόβλημα ή Ασφάλεια με τη στενή της έννοια θεωρούσαμε το σύνολο των απειλών, οι οποίες υπήρχαν, δημιουργούνταν ή βάσιμα πιθανολο-γούνταν κατά της ακεραιότητας ή της ανεξαρτησίας μίας χώρας, ως αποτέλεσμα καταστάσεων, σχέσεων, τάσεων και διαφορών με το εγγύς ή ευρύτερο περιβάλλον και εκτός της χώρας αυ-τής, αλλά με εμφανείς ή ενδεχόμενες προεκτάσεις και επιρροές\επηρεασμούς στο εσωτερικό της. -
Η κύρια συνιστώσα της εννοίας ασφάλεια\άμυνα κατευθυνόταν σε υλικές δυνατότητες, στον έλεγχο και στη χρήση των στρατιωτικών δυνάμεων, από τα κράτη και δεν ελάμβανε σημα-ντικά υπόψη ή διαφοροποιείτο από την ανάγκη αντιμετωπίσεως απειλών προερχομένων από άλλες αιτίες, όπως πολιτικές, κοινωνικές, θρησκευτικές, εγκληματικές κ.α.
Αφότου όμως εισήλθαμε και διανύουμε την τρίτη χιλιετία, για τους λόγους, που αναλύθηκαν παραπάνω, αλλά και σε άλλους, είναι έντονο το αίσθημα ανασφαλείας, ασταθείας, αβεβαιό-τητος, προερχόμενο από τις νέες απειλές και κινδύνους, που οι χώρες\κράτη, είτε μεμονωμένα, είτε ως σύνολο(συμμαχίες, διεθνής κοινότητα) αντιμετωπίζουν ή θα αντιμετωπίσουν. Οι απει-λές αυτές μπορούν να προκαλέσουν τεράστια προβλήματα, αν λάβει κανείς υπόψη ότι εξελίσσονται και αυξάνονται συνεχώς σε όγκο και ποιότητα και στοχεύουν\κατευθύνονται στα άτομα, αλλά και στις λειτουργίες μίας χώρας, όπως ο έλεγχος υδροδοτήσεως, παροχής ηλεκτρικής ενεργείας, εσωτερικών και διεθνών συγκοινωνιών, παροχής πετρελαίου και φυσικού αερίου, επι-κοινωνίες, τραπεζικές συναλλαγές, υπηρεσίες άμεσης βοήθειας, ελέγχου εναερίου κυκλοφορίας, υγείας, αλλά και του συστήματος ασφαλείας και αμύνης μία χώρας. Οι απειλές αυτές προέρχονται από παντού, το εσωτερικό και εξωτερικό και κατευθύνονται σε πολλούς στόχους. Επίσης εκδηλώνονται εντελώς απροειδοποίητα και ανομοιόμορφα και χωρίς να παρέχουν σα-φείς ενδείξεις για το εάν πρόκειται για φίλιες ή εχθρικές. Οι απειλές\κίνδυνοι αυτοί δημιουργούν μια νέα μορφή πολέμου με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Συγκεκριμένα ο πόλεμος αυτός δεν έχει γραμμή μετώπου, τα ενδεχόμενα Πεδία Μάχης ευρίσκονται παντού: στις πόλεις, στην ύπαιθρο, στον αέρα και στη θάλασσα, αλλά και στους καινοφανείς «χώρους», όπως στο διαδίκτυο, τα Πληροφοριακά Συστήματα και δίκτυα, το «Κυβερνοχώρο», κ.α. Επίσης οι μέχρι τώρα γνωστοί, αποδεκτοί και συμβατοί διαχωρισμοί, ενδιαφερόντων, ορίων και συνόρων, έχουν καταστεί και θα καθίστανται ολοένα και πιο ασαφείς, θολοί και συγκεχυμένοι. Αυτό έχει ως συνέπεια να μη γνωρίζουμε από πού προέρχεται η απειλή και ποίος είναι ο στόχος. Έτσι το κράτος(η) το οποίο υποβλέπει τα συμφέροντα άλλου κράτους(ών), είναι σε θέση να χρησιμοποιήσει, πέρα από τις Ένοπλες Δυνάμεις του, τρίτους(ιδιώτες, εγκληματικές οργανώσεις κα) για να διεξαγά-γουν τέτοιες επιχειρήσεις εις βάρος του.
Από τα προαναφερθέντα διαπιστώθηκε, εκτιμούμε σαφώς, ότι οι απειλές ή κίνδυνοι για την ασφάλεια/ άμυνα ενός κράτους δεν είναι μόνο στρατιωτικής φύσεως. Ως εκ τούτου οι μέχρι τώρα κλασσικοί διαχωρισμοί σε εξωτερικές και εσωτερικές απειλές, με ανάλογο διαχωρισμό των ευθυνών-αρμοδιοτήτων - τρόπων αντιμετωπίσεως των απειλών από τις στρατιωτικές και τις αστυνομικές αντίστοιχα δυνάμεις και μέσα, είναι αναποτελεσματικοί ή δεν καλύπτουν το σύνολο των εκφάνσεών τους. Η άμυνα κατά των απειλών αυτών δεν είναι πλέον, κυρίως, υποχρέ-ωση\καθήκον ενός φορέα(των Ενόπλων δυνάμεων) της χώρας, αλλά πολλών συναρμοδίων κρατικών και μη. Κάτι που σημαίνει ότι δεν είναι δυνατός ο ευχερής προσδιορισμός των αρμοδιο-τήτων των υπηρεσιών που είναι επιφορτισμένες με την άμυνα και ασφάλεια έναντι τέτοιων απειλών. Βέβαια θα ισχυρισθεί κάποιος ότι η ανάγκη συνεργασίας ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχή αντιμετώπιση και των κλασσικών\συμβατικών απειλών. Αυτό είναι αληθές. Η διαφορά συνίσταται στο ότι η συνδρομή των περισσοτέρων από αυτούς ήταν απαραίτητη στο σύνολο των δυνατοτήτων τους κατά τις περιόδους των κρίσεων και βέβαια των συγκρούσεων και όχι κατά την ειρήνη. Για τις σύγχρονες όμως απειλές η συνεργασία αυτή είναι εξ’ ίσου α-ναγκαία κατά την περίοδο της ειρήνης και είναι συνεχής και αδιάλειπτος.
Οι τραγικές τρομοκρατικές ενέργειες στους δίδυμους πύργους, στο Μπαλί, στη Μαδρίτη, στο Λονδίνο, κ.α. οδήγησαν τους αναλυτές και ερευνητές στη διαπίστωση ότι οι συμβατικές έν-νοιες «Άμυνα», «Αμυντικό Πρόβλημα» και η μέχρι τώρα αντιμετώπιση με τα βάση αυτών ισχύοντα δόγματα και διαδικασίες είναι αναποτελεσματικά, και ότι πρέπει να αποδεχθούν ότι η έννοια «ασφάλεια» πρέπει να καλύψει πλέον το σύνολο των απειλών, συμβατικών και νέων. Επίσης ότι η έννοια «ασφάλεια» δεν αφορά μόνο στην εδαφική ακεραιότητα ενός κράτους, αλ-λά επεκτείνεται και στην οικονομική ευημερία-σταθερότητα, κοινωνική ειρήνη και ανάπτυξη αισθήματος ασφαλείας στους κατοίκους ενός κράτους. Αυτό οδηγεί στην ανάγκη θεωρήσεως της ασφαλείας με περισσότερο ανθρωποκεντρικό τρόπο. Δηλαδή με ένα τρόπο που, χωρίς να υποτιμά τη συλλογική υποχρέωση και προσπάθεια των πολιτών ενός κράτους να διαφυλάξουν την ακεραιότητα της χώρας τους από οποιαδήποτε ξένη επιβουλή, θα αναδεικνύει την ανάγκη κατοχύρωσης της προσωπικής τους ασφαλείας και ελευθερίας από άμεσες ή έμμεσες απειλές βίας, της ανάπτυξης και ελευθερίας τους και του δικαιώματός τους να ζουν σε ένα κοινωνικό περιβάλλον που διασφαλίζει τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα .
Ετσι σταδιακά οι επελθούσες διαφοροποιήσεις, που περιγράφηκαν παραπάνω, στις απειλές\κινδύνους, οι εναλλαγές στις σχέσεις, εξαρτήσεις, επιρροές, επιταγές μεταξύ των κρατών και των διαφόρων ομάδων, έχουν επιβάλλει μια σαφή διολίσθηση του όρου «Εθνική Άμυνα» ή Ασφάλεια(υπό τη στενή έννοια), προς τον όρο «Εθνική Ασφάλεια»(ασφάλεια υπό ευρεία έννοια). Συνέπεια αυτής της διαφοροποιήσεως είναι να προτάσσεται κυριαρχικά το στοιχείο «Ασφάλεια» εφ’ όλων των συνιστωσών της εννοίας «Άμυνα», ή «Αμυντικό Πρόβλημα» . Αυτό όμως σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι έχουν εκλείψει οι κλασσικές(συμβατικές) απειλές κατά της ακεραιότητας και ανεξαρτησίας, μίας χώρας, ιδιαίτερα για τη χώρα μας που έχει βεβαιωμένη την εξ’ Ανατολών απειλή. Η διαφορά όμως σήμερα συνίσταται ότι και η κλασσική αυτή απειλή μπορεί να επαυξηθεί\ενταθεί με την δημιουργία και εμφάνιση των νέων απειλών, των «α-συμμέτρων», είτε από αυτή την ίδια την Τουρκία, είτε με υποκίνησή της από τρίτο(ους). Αυτός ο κίνδυνος συνδυασμού των απειλών αυτών με την κλασσική εξ’ Ανατολών αποκτά για τη χώρα μας ιδιαίτερη σημασία, αλλά και βαρύτητα, ως εκ των συνεπειών του. Και είναι ένας από τους λόγους που επιβάλλουν σφαιρική(«Ολιστική») εκτίμηση των νέων αυτών «ασύμμε-τρων» απειλών, αλλά και των κλασσικών\ συμβατικών. Επίσης οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η διαμόρφωση των δογμάτων Ασφάλειας και `Άμυνας επηρεάζεται και διαμορφώνεται και από τις δύο αυτές μορφές απειλών. .
Συμπερασματικά η άμυνα κατά των απειλών αυτών και γενικότερα η αντιμετώπιση των συγχρόνων πολέμων, δεν είναι πλέον, κυρίως, υποχρέωση\καθήκον ενός φορέα(των Ενόπλων δυ-νάμεων) της χώρας, αλλά πολλών συναρμοδίων κρατικών και μη στην ειρήνη και στον πόλεμο. Κάτι που επιβάλλει τα θέματα αυτά να αναλυθούν και έξω από το καθαρά επιστημονικό πε-δίο, δηλαδή σε τεχνοκρατικό. Αυτό σημαίνει ότι τα επιστημονικά συμπεράσματα, απόψεις και θεωρίες πρέπει να μελετηθούν από τους εμπλεκόμενους με τα θέματα ασφαλείας και αμύνης ενός κράτους και να εξαχθούν τα σχετικά συμπεράσματα, τα οποία στη συνέχεια θα μετατραπούν σε λογικές και εφικτές προτάσεις που θα έχουν σχέση με την πολιτική εθνικής αμύνης, τη στρατιωτική στρατηγική, τα δόγματα, τις διαδικασίες και τις μεθόδους
Απαιτείται λοιπόν η θέσπιση νέων πολιτικών, ενδεχομένως και στρατηγικής, δογμάτων, διαδικασιών και μεθόδων, που, έξω από συντεχνιακές αντιλήψεις και κοντόφθαλμα συμφέροντα επιβάλλουν τη συνεργασία πολλών εμπλεκομένων φορέων και χρησιμοποίηση όλων των παραγόντων ισχύος μιας χώρας.
Πέραν των παραπάνω επειδή ως προελέχθη, οι απειλές αυτές δεν έχουν όρια, σύνορα, γραμμές μετώπου, προβάλλει η αδήριτη ανάγκη της αναπτύξεως της διεθνούς συνεργασίας, πέρα από τα συνηθισμένα πλαίσια των συμβατικών συμμαχιών που ξέραμε μέχρι σήμερα, και σε νέους τομείς, με ανάπτυξη διεθνών συνεργασιών σε θέματα πληροφοριών, ανταλλαγής εμπει-ριών, τεχνογνωσίας κ.α.
Εάν θελήσει κανείς να μη μείνει στο θεωρητικό επίπεδο, αλλά να καταθέσει και τη συνεισφορά του με κάποιες προτάσεις, σε γενικές γραμμές θα μπορούσε να σημειώσει τα ακόλουθα:
Όλοι οι εμπλεκόμενοι στην ασφάλεια και την άμυνα της χώρας πρέπει να αναγνωρίσουν τη νέα πραγματικότητα και τα νέα δεδομένα που συνθέτουν οι ασύμμετρες απειλές, σε συνδυα-σμό μα τις «συμβατικές». Προς τούτο απαιτείται ανάληψη πρωτοβουλιών από το ΥΕΘΑ και το ΓΕΕΘΑ, για την αναγνώριση αυτής της πραγματικότητας από όλο τον κρατικό μηχανισμό και τους φορείς του, αλλά και την άμεση θέσπιση, μετά από ενδελεχή μελέτη:
Νέων δογμάτων, νέων διαδικασιών και μεθόδων, που επιβάλλουν τη συνεργασία πολλών εμπλεκομένων φορέων και χρησιμοποίηση όλων των παραγόντων ισχύος μιας χώρας.
Των αναγκαιουσών νομικών προσαρμογών για την κάλυψη των νέων απαιτήσεων σε συνεργασίες, συντονισμό κλπ.
Της επί τέλους λήψεως αποφάσεως για τη συγκρότηση εθνικού οργάνου χειρισμού κρίσεων και αντιμετώπισης τέτοιων απειλών.
Της ενημερώσεως και εκπαιδεύσεως του προσωπικού επί των θεμάτων αυτών, ώστε να αρχίσει η σχετική ζύμωση και το προσωπικό να είναι σε θέση να αρθεί υπεράνω των στενών συ-ντεχνιακών συμφερόντων του αντιμετωπίζοντας έτσι ευχερέστερα τυχόν αναγκαίες ρυθμίσεις που έρχονται σε αντίθεση με αυτά.