Συγκρίσεις Μεγάλου Αλεξάνδρου

Θέμα: Συγκρίσεις Μεγάλου Αλεξάνδρου
 
Συντάκτης: Εμμανουήλ Μικρογιαννάκης, Καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών
 
Ημερομηνία καταχώρησης: 27 Μαϊου 2008
 

Ο Αλέξανδρος ο Μέγας έχει παγκοσμιότητα και παγχρονικότητα. Με αυτόν ως πρότυπο πλάθονται ηγέτες που παραβάλλονται προς αυτόν και συγκρίνονται.
Οι κρίσεις είναι γενικώς οδυνηρές. Οι συγκρίσεις οδυνηρότερες, γιατί προϋποθέτουν θέσπιση κοινώς αποδεκτών κριτηρίων και ακριβή μέτρα (πράγμα δυσέφικτο).
Καθένας μπορεί να κάμει κτήμα του κάτι μικρό ή μεγάλο από την προσωπικότητα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Αυτό το κάτι που λαμβάνει ο καθένας μας και το προσάπτει στον ψυχισμό του μας γίνεται αναφαίρετο και μας μεγαλύνει. Πώς όμως θα βιώσομε τον Αλέξανδρο και τον κόσμο του; Δεν αρκεί μόνο μελέτη των πηγών και σχετικά βιβλία. Χρειάζεται γόνιμη, προφορική διδασκαλία και ανάπλαση του βίου του ή στιγμών του.
Περιοριζόμεθα σε μία μόνο πτυχή του ψυχισμού του και μάλιστα προχωρούμε δραστικώς περιορίζοντες το απέραντο εύρος του. Δεν θα εξετάσομε τις ανά τους αιώνες συγκρίσεις του. Περιοριζόμεθα μόνον στις σύγχρονες του και μάλιστα σε αυτές που έκανε ο ίδιος, δηλαδή στις αυτοσυγκρίσεις του με θνητούς (όχι θεούς ή ήρωες) της εποχής του.
Αρκούμεθα σε τρεις μόνον συγκρίσεις, διότι αυτές μας δίδουν ως αποτέλεσμα κάθε φορά κάτι που δεν εξυψώνει ή αμαυρώνει τον ένα εκ των συγκρινόμενων αλλά λέγεται μόνον αν ο Αλέξανδρος μπορούσε να είναι έτερον τι. Με άλλα λόγια. Μπορούσε ο Αλέξανδρος να απεμπολήσει την φύση του και να υποδυθεί άλλο τύπο; Συγκεκριμένως.
Ο Αλέξανδρος συναντά τον Διογένη. Είναι ο κυνικός φιλόσοφος ο οποίος δεν εντυπωσιάζεται από την μεγαλωσύνη του Αλεξάνδρου. Του εμποδίζει τον ήλιο. Δεν του σβήνει την λάμψη. Απλώς του στερεί την θαλπωρή. Με το αποσκίασόν με ο Διογένης «άδειασε τον βασιλέα». Πολλοί εκάγχασαν με την στάση του Διογένη. Ο Αλέξανδρος όμως εδήλωσε ότι αν δεν ήταν ο Αλέξανδρος (που είναι), θα ήταν ο Διογένης. Αυτό σημαίνει ότι ο Αλέξανδρος μπορούσε να είναι ένα από τα δύο ακρότατα πρότυπα, ο πολυπραγμονέστερος των ανθρώπων ή ο απραγμονέστερος. Ο Αλέξανδρος δεν μεσεύει. Ο Αλέξανδρος μπορούσε να είναι πολυπράγμων ή απράγμων. Μέσος όρος δεν υπάρχει. Δεν ήταν κάπου μεταξύ των δύο άκρων, όπως θα ήθελε ο αρετολόγος Αριστοτέλης, του οποίου ο μαθητής δεν εδέχθη την μεσότητα ως αρετήν.
Στο δεύτερο παράδειγμα οι γυναίκες της οικογενείας του Δαρείου (μητέρα, σύζυγος και κόρες) είναι αιχμάλωτες μετά την Ισσό και συναντώνται με τον βασιλέα. Πέφτουν οι γυναίκες και προσκυνούν τον Ηφαιστίωνα και όχι τον Αλέξανδρο. Ο Ηφαιστίων ήταν υψηλότερος και ωραιότερος και αυτόν εξέλαβαν ως βασιλέα (ως να εξελέγετο ο βασιλεύς θα έλεγα καλλιστίνδην, ως έκαναν οι Αιθίοπες στην εποχή του Ηροδότου). Όταν υπεδείχθη στις γυναίκες το λάθος, ο Αλέξανδρος τις καθησύχασε λέγων ότι και ο Ηφαιστίων είναι Αλέξανδρος. Εδώ οι δύο άνδρες υποκαθιστούν αλλήλους. Σχεδόν ταυτίζονται. Ο ένας είναι alter ego του άλλου. Δεν ήταν αναγκαία οποιαδήποτε μετακίνηση ή αλλαγή ψυχική για να μεταπέσει ο ένας προς τον άλλο. Από σειρά σχετικών επιρρημάτων σημειωτέον που δηλώνουν τρόπο αναδείξεως το αριστίνδην θεωρείται προσφυέστερον και γι’ αυτό ευρέως χρησιμοποιείται. Θα μπορούσαμε να πούμε και άλλα σχετικά επιρρήματα που μαρτυρούν τρόπο εκλογής με θετικά προσόντα αλλά και με αρνητικά (όπως κατά δηκτικώτατο τρόπο μαρτυρεί ο Αριστοφάνης). Θετικά θα είχαμε κρατιστίνδην, λωστίνδην, βελτιστίνδην, και αρνητικά κακιστίνδην, χειριστίνδην (όταν κανείς αναδεικνύεται βάσει των μειονεκτημάτων του).
Το τρίτο παράδειγμα έρχεται ύστερα από πολύ δελεαστικές προτάσεις του Δαρείου προ των Γαυγαμήλων. Επροτείνετο από τον Δαρείο συνύπαρξη, διχοτόμηση του βασιλείου, γάμος του Αλεξάνδρου με κόρη του Δαρείου και μεγάλο χρηματικό ποσό. Ο Παρμενίων (αναλογιζόμενος προφανώς το άδηλον του μέλλοντος) εδήλωσε ότι αυτός (ως Παρμενίων) θα απεδέχετο. Και ο Αλέξανδρος χωρίς δισταγμό εδήλωσε: και εγώ αν ήμουν Παρμενίων.
Εδώ οι δύο άνδρες αλληλοαποκλείονται. Δεν μπορεί ποτέ ο Αλέξανδρος να γίνει Παρμενίων ούτε ο Παρμενίων Αλέξανδρος.
Τα τρία παραδείγματα που αναλύσαμε επιτρέπουν μια προσέγγιση στον ψυχισμό του Αλεξάνδρου. Αυτός ο ψυχισμός είναι το πολυτιμότερο στοιχείο που αναζητούμε σήμερα από τον μεγάλο στρατηλάτη. Και οι τρεις συγκρίσεις μας δονούν και μας ανοίγουν ορίζοντες για ευρύτερες θεωρήσεις. Μας αποκρυσταλλώνεται ένας ηγέτης που διαμορφώνει το Ελληνικόν σήμα και το μεταλαμπαδεύει στον κόσμο κατά τον διεισδυτικώτερο και επωφελέστερο τρόπο.
ΨΗΦΙΣΜΑ

Το Διοικητικό Συμβούλιο του Συνδέσμου Επιτελών Εθνικής Αμύνης, συνελθών εν ολομελεία την 6η Φεβρουαρίου 2008 στην έδρα του, επί τω θλιβερώ αγγέλματι του θανάτου του Μακαριστού Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κυρού Χριστοδούλου, απεφάσισε ομόφωνα όπως πέρα της τηρηθείσης σιγής κατά την διάρκεια της Γενικής Συνελεύσεως του Συνδέσμου την 28η Ιανουαρίου 2008 γίνουν και τα ακόλουθα:
Αποσταλεί συλλυπητήριος επιστολή στην Αρχιεπισκοπή και τους οικείους του.
Αναδημοσιευθεί στο επόμενο τεύχος του περιοδικού του Συνδέσμου «Εθνικές Επάλξεις» το κείμενο της διαλέξεως που ο Μακαριστός, ως Μητροπολίτης τότε Δημητριάδος, είχε πραγματοποιήσει στο Πολεμικό Μουσείο την 9η Μαρτίου 1998 στα Μέλη του Συνδέσμου.
Δημοσιευθεί το παρόν ψήφισμα στο επόμενο τεύχος του περιοδικού «Εθνικές Επάλξεις».